Thể thức bầu cử Tổng thống Mỹ

theo Đại Cử tri Đoàn - 2024

Phạm Vũ Thịnh

Năm 2020, hơn hai tháng trôi qua sau ngày bầu cử Tổng thống Mỹ, báo chí đã loan báo kết quả kiểm phiếu, lãnh đạo các nước đã công khai chúc mừng Tổng thống tân cử từ lâu rồi, vậy mà Tổng thống đương nhiệm Trump vẫn còn khăng khăng là mình thắng cử, không ngừng cho luật sư của mình kiện tụng 60 vụ tại nhiều tiểu bang, đe dọa kiện lên tới Tối Cao Pháp Viện liên bang nữa, mưu toan lật ngược kết quả bầu cử, mặc dù đã kém đối thủ đến bảy triệu phiếu phổ thông từ Cử tri toàn quốc. Phải chờ đến ngày 06 tháng Giêng 2021, phiếu bầu của Đại Cử tri Đoàn mới được tổng kết và công bố. Nguyên nhân là vì Tổng thống Mỹ được bầu theo thể thức Đại Cử tri Đoàn, chứ không phải phổ thông đầu phiếu từ Cử tri. Cứ bốn năm đến kỳ bầu cử Tổng thống Mỹ, mọi người ngoài nước Mỹ, mà có thể ngay cả dân Mỹ nữa, lại phải tìm hiểu đến nhức đầu về cung cách bầu cử đặc biệt Mỹ này. Thậm chí có thể nghi ngờ cả tính cách dân chủ của thể thức bầu cử Đại Cử tri Đoàn này nữa. 

Dân chủ đòi hỏi bầu cử phải phổ thông, bình đẳng và trực tiếp. Chỉ thiếu một tiêu chí nào trong bộ ba này thì cũng không thể bảo là dân chủ được. Thử xét xem thể thức bầu cử Tổng thống Mỹ theo Đại Cử tri Đoàn có dân chủ hay không, theo ba tiêu chí ấy. 

(1)   Trực tiếp: bầu cử theo Đại Cử tri Đoàn thì trước hết là bầu cử phổ thông ở 51 đơn vị bầu cử gồm 50 tiểu bang và Thủ đô Washington DC, để chọn "đoàn Đại Cử tri của đảng nào" sẽ thay thế cho Cử tri (theo đúng nghĩa của từ ngữ Đại Cử tri) ở từng đơn vị bầu cử trong tổng số 51 địa phương này. Sau đó các đoàn Đại Cử tri này mới tụ họp lại bỏ phiếu bầu Tổng thống ở tòa nhà Quốc hội. Nghĩa là 538 Đại Cử tri thay mặt 250 triệu Cử tri bỏ phiếu quyết định chức vụ Tổng thống Mỹ! Cử tri không trực tiếp bầu Tổng thống. 

(2)   Bình đẳng: Mỗi địa phương có được số Đại Cử tri bằng tổng số Dân biểu và Nghị sĩ của địa phương mình, ví dụ California được 55 Đại Cử tri là tổng số 53 Dân biểu Hạ viện với 2 Thượng Nghị sĩ. Riêng Thủ đô Washington DC được 3 Đại Cử tri dù không có Dân biểu Nghị sĩ nào, coi như có 1 Dân biểu Hạ viện và 2 Thượng Nghị sĩ, giống như số Đại Cử tri của tiểu bang ít người nhất Wyoming. Số Dân biểu trong Hạ viện, ví dụ 53 của California, hay 1 của Wyoming, thì đã được tính theo tỉ lệ dân số của từng Tiểu bang so với Tổng dân số quốc gia, dựa trên kết quả Kiểm tra Dân số mới nhất, là Kết quả năm 2010 vì Kiểm tra Dân số Toàn quốc năm 2020 lúc đó chưa có kết quả. Trong khi số Nghị sĩ ở Thượng viện thì lại không tỷ lệ với dân số, tiểu bang nào cũng có được hai Nghị sĩ. Hằng số 2 Thượng Nghị sĩ này làm mất đi tính tỷ lệ với dân số trong số Đại Cử tri của các đơn vị bầu cử, như thể dân số ở tiểu bang Wyoming được tính tăng lên gấp ba! Bởi cách tính này mà Cử tri ở các tiểu bang có ảnh hưởng bất bình đẳng trên kết quả bầu cử, ví dụ lá phiếu của một Cử tri ở Wyoming có giá trị hay ảnh hưởng gấp 3.6 lần lá phiếu của Cử tri ở California. Cử tri không bình đẳng. 

(3)   Phổ thông: Đầu phiếu phổ thông ở từng đơn vị bầu cử địa phương chỉ để quyết định chọn dùng đoàn Đại Cử tri của đảng nào ở địa phương mà thôi. Đại Cử tri thì lại do các đảng tranh cử chọn, lập danh sách sẵn thành một đoàn, rồi được chọn dựa vào kết quả đảng nào thắng nhiều phiếu phổ thông nhất. Đại Cử tri lại là những người có ảnh hưởng, có công, có tiền đóng góp nhiều trong đảng ở các địa phương, xưa nay vẫn là những người có vai vế, tai to mặt lớn, thân hào nhân sĩ,... chứ không phải là Cử tri thường. Đại Cử tri không phổ thông. 

Chỉ xét ba tiêu chí đó thôi cũng đủ thấy việc bầu cử Tổng thống Mỹ theo lối Đại Cử tri là không dân chủ, hay phản dân chủ. Ngoài ra, còn có những mâu thuẩn với cách bầu cử phổ thông, đưa đến những hệ lụy tệ hại bất công khác nữa: 

(4)   Hầu hết 51 đơn vị bầu cử Mỹ, chỉ trừ Maine và Nebraska, chọn nguyên tắc Winner takes all – Được ăn cả, ngã về không: bên được nhiều phiếu hơn sẽ lấy được toàn bộ số Đại Cử tri của đơn vị đó, chứ không chia theo suất phiếu đạt được của mỗi bên. Quy luật Winner takes all này có thể đưa đến tình trạng ứng viên được nhiều phiếu phổ thông hơn trên toàn quốc, lại phải thất cử vì kém phiếu Đại Cử tri Đoàn, mà thực tế chuyện này đã xảy ra 5 lần rồi (1824, 1876, 1888, 2000, 2016) và cả năm lần đều có lợi cho đảng Cộng hòa, gần đây nhất là trường hợp năm 2016, Hillary Clinton thắng phiếu phổ thông toàn quốc nhiều hơn gần 3 triệu phiếu mà vẫn thua, vì tỷ số phiếu Đại Cử tri bầu cho Donald Trump 306 – 232. 

(5)   Khía cạnh cách biệt chủng tộc màu da hiện diện ở thực tế là Cử tri ở các đơn vị bầu cử vùng thôn quê ít dân có lá phiếu giá trị hơn Cử tri ở các vùng đông dân vì cách tính số Đại Cử tri, như đã nói trên đây, mà người da trắng lại chiếm đa số ở các vùng thôn quê này. Tiêu biểu là trường hợp lá phiếu của Cử tri ở Wyoming có giá trị gấp 3.6 lần Cử tri ở California, bởi người da trắng ở Wyoming chiếm 92% trên số dân cư, trong khi chỉ chiếm có 36% ở California. Tình trạng ở các tiểu bang khác cũng tương tự như vậy: lá phiếu của người da trắng ở vùng thôn quê ít dân lại có sức mạnh gấp nhiều lần lá phiếu của người da màu thường tập trung ở các thành thị đông dân. Điều này cũng có nghĩa là đảng Cộng hòa bảo thủ được hưởng lợi hơn đảng Dân chủ vì phần lớn người ủng hộ đảng Cộng hòa là người da trắng bảo thủ ở các vùng ít dân đó. 

(6)   Số Đại Cử tri tỷ lệ với số Dân biểu Hạ viện được tính theo dân số của các tiểu bang trong kết quả Kiểm tra Dân số mới nhất, nghĩa là tính gom tất cả dân cư trong tiểu bang, kể cả những người không có quyền bầu cử, kể cả trẻ em,... Trong khi đầu phiếu phổ thông hạn chế số người được quyền bầu cử, về tuổi tác phải trên 18 chẳng hạn, hay có phải là công dân Mỹ hay không, ... Đây là điều không hợp lý vì bầu cử theo lối Đại Cử tri dựa trên cả những người không phải là Cử tri, không có quyền bầu cử.  

(7)   Còn có chuyện Đại Cử tri có thể tự ý bỏ phiếu nghịch với kết quả đầu phiếu phổ thông cho đảng thắng phiếu trong tiểu bang đó nữa, gọi là faithless elector - Đại Cử tri bất tín. Thông thường thì Đại Cử tri bỏ phiếu cho bên thắng phiếu, đúng theo kết quả phổ thông ở đơn vị bầu cử của Đại Cử tri. Thế nhưng vẫn thường có chuyện Đại Cử tri bỏ phiếu nghịch lại, vì phản đối kết quả bầu cử phổ thông. Từ trước đến nay, đã có 175 trường hợp bỏ phiếu nghịch như vậy rồi. Ví dụ gần đây: cuối cuộc bầu cử năm 2016, tiểu bang Washington có 8 Đại Cử tri, nhưng chỉ có 4 người bỏ phiếu cho Hillary Clinton; tiểu bang Hawaii có 4 Đại Cử tri, nhưng Clinton chỉ nhận được 3 phiếu, một Đại Cử tri bỏ phiếu cho Bernard Sanders chẳng phải là ứng cử viên; còn Donald Trump thì mất 2 phiếu từ tiểu bang Texas có 38 Đại Cử tri, nhưng chỉ có 36 người bỏ phiếu cho Trump.

Để đối phó với vấn đề này, hiện tại 33 tiểu bang và vùng thủ đô cấm không cho faithless elector bỏ phiếu nghịch lại; trong khi 14 tiểu bang khác cho phép nhưng sẽ vô hiệu hóa hoặc cho người khác bỏ phiếu thay thế, trong số đó 2 tiểu bang có luật trừng phạt faithless elector. 

(8)   Ở giai đoạn đầu phiếu phổ thông, tất cả Cử tri bầu Tổng thống và Phó Tổng thống chung trong một liên danh, còn Đại Cử tri thì lại bầu riêng Tổng thống trước rồi Phó Tổng thống. Khó mà hiểu tại sao lại phải bầu khác đi như vậy. Và vẫn có khả-năng-tính là Đại Cử tri bỏ phiếu thuận theo kết quả đầu phiếu phổ thông về Tổng thống, mà nghịch về Phó Tổng thống, hay ngược lại. 

(9)   Theo một đạo luật năm 1887, một Dân biểu Hạ viện cùng với một Thượng Nghị sĩ của liên bang có thể chống đối việc tổng kết phiếu Đại Cử tri Đoàn (cho lần bầu cử 2020, là ngày 06 tháng Giêng 2021) vì cho rằng có vấn đề trong phiếu bầu của Đại Cử tri từ các tiểu bang. Trong trường hợp này, hai Viện phải họp riêng trong vòng hai giờ để bàn thảo và biểu quyết, và nếu cả hai Viện đồng ý chống đối với đa số quá bán thì phải ngừng việc tổng kết phiếu bầu và hủy bỏ kết quả bầu cử. Trước nay đã có chống đối kiểu này hai lần rồi, năm 1969 về một faithless elector, và năm 2005 về sai hỏng trong việc Đại Cử tri bỏ phiếu ở tiểu bang Ohio, tuy cả hai lần đều không thành công. Năm 2020, Nghị sĩ Ted Cruz từ tiểu bang Texas cùng Dân biểu Cộng hòa Mo Brooks từ tiểu bang Alabama đã tuyên bố chống việc tổng kết phiếu Đại Cử tri Đoàn, đòi hủy bỏ kết quả bầu cử.  

(10)       Thế rồi, nếu cả hai Viện đồng ý ngừng việc tổng kết phiếu bầu và hủy bỏ kết quả bầu cử, thì việc bầu cử Tổng thống Mỹ trở thành chuyện bầu cử trong hai Viện Quốc hội Mỹ, chứ không còn từ Cử tri hay Đại Cử tri gì nữa cả! Theo Tu Chính Án 12 - Hiến pháp: sau đó, hai Viện sẽ tổ chức bầu cử Tổng thống và/hoặc Phó Tổng thống theo cách thức sau đây: 

* Nếu không có ứng viên Tổng thống nào đạt đủ số phiếu Đại Cử tri hợp lệ trên 270, thì Hạ viện sẽ bầu Tổng thống từ ba ứng viên đã được phiếu cao nhất từ Cử tri phổ thông toàn quốc. Mỗi tiểu bang chỉ được bỏ một phiếu mà thôi, bất luận đang có bao nhiêu Dân biểu. Người được phiếu nhiều nhất (majority vote) sẽ là Tổng thống tân cử. (Năm 2020, trong Hạ viện đảng Cộng hòa nắm được số tiểu bang nhiều hơn đảng Dân chủ nên hưởng lợi thế trong cách bỏ phiếu này). 

* Nếu không có ứng viên Phó Tổng thống nào đạt đủ số phiếu Đại Cử tri hợp lệ trên 270, thì Thượng viện sẽ bầu Phó Tổng thống từ hai ứng viên đã được phiếu cao nhất từ Cử tri phổ thông toàn quốc. Mỗi Thượng Nghị sĩ được bỏ một phiếu. Người được phiếu nhiều nhất (majority vote) sẽ là Phó Tổng thống tân cử. 

(11)       Can thiệp của Tối cao Pháp viện chi phối kết quả bầu cử Tổng thống: Năm 2000, ứng viên hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đã đạt được số phiếu Đại Cử tri đoàn ngang ngửa nhau, phải tùy thuộc vào kết quả bầu phiếu ở tiểu bang kịch chiến Florida chỉ chênh lệch vài trăm phiếu do đó cần kiểm phiếu lại. Tối cao Pháp viện đã bỏ phiếu 5 chống 4, can thiệp bắt phải ngừng tái-kiểm-phiếu để xác nhận số phiếu chênh lệch quá ít, với lý do là không kịp thời hạn phải công bố kết quả bầu cử toàn quốc "December 18 deadline", kết cuộc George W. Bush thắng cử với chỉ 537 phiếu chênh lệch trong số khoảng 6 triệu Cử tri Florida, 105 triệu Cử tri toàn quốc đã đi bầu, dẫn đến chỉ 271 phiếu Đại Cử tri mà thôi, mặc dù Al Gore thắng phiếu phổ thông với hơn 500 ngàn phiếu chênh lệch. Vả lại, kết quả bầu cử này đã được quyết định bởi chỉ 537 phiếu bầu sau khi các viên chức bầu cử ở Florida đã bác bỏ khoảng 180.000 lá phiếu vì không hợp lệ, tức là gần 3 phần trăm tổng số phiếu bầu trong tiểu bang. Việc bác bỏ phiếu này đã giảm mạnh tác dụng của phiếu bầu từ Cử tri người Mỹ gốc Phi châu, bởi thực tế là các viên chức bầu cử đã loại bỏ hơn 10% phiếu từ Cử tri Mỹ gốc Phi châu, so với chỉ 2% phiếu từ Cử tri da trắng. Nếu tỷ lệ phiếu bị bác bỏ như nhau đối với người da đen và da trắng, thì hơn 50.000 lá phiếu từ Cử tri da đen đã phải được tính trong cuộc bầu cử mà ứng cử viên Bush của đảng Cộng hòa đã thắng chỉ nhờ 537 phiếu.

Sự kiện này bộc lộ sự tròng tréo giữa quyền tư pháp và lập pháp còn được biểu lộ ở vô số những vụ kiện tụng ở liên bang và các tiểu bang liên quan đến việc bầu cử Tổng thống Mỹ, chỉ vì thể thức bầu cử theo Đại Cử tri đoàn! 

(12)       Đại Cử tri giả và vụ nổi loạn chiếm tòa nhà Quốc hội: Năm 2020, sau ngày bầu cử 03 tháng 11, toàn bộ phiếu bầu đã kiểm xong, báo chí đã loan báo và nguyên thủ các nước đã chúc mừng Tổng thống tân cử Joe Biden, nhưng Donald Trump vẫn nhất định không công nhận thất cử, viện cớ là bầu cử gian lận, tiến hành 60 vụ kiện tụng phủ nhận kết quả kiểm phiếu ở nhiều tiểu bang kịch chiến. Trump cùng phe đảng Cộng hòa ráo riết tạo áp lực với nhân viên điều hành bầu cử đồng thời tổ chức các đoàn thay thế Đại Cử tri, sau này gọi là fake electors – Đại Cử tri giả, chuẩn bị đi bỏ phiếu và chính thức công bố kết quả bầu cử vào ngày 06 tháng Giêng 2021! Và ngay ngày 06 tháng Giêng 2021 đó, Trump đã tổ chức quần chúng biểu tình, diễn thuyết về bầu cử gian lận mặc dù đã thất bại tất cả 60 vụ kiện; rồi xách động hàng ngàn người ủng hộ Trump tuần hành, dùng bạo lực tiến chiếm và đập phá tòa nhà Quốc hội; truy lùng Dân biểu Nghị sĩ đang họp tại đó phải trốn lánh dưới tầng hầm; đòi treo cổ Phó Tổng thống đương nhiệm Mike Pence nếu không tuyên bố hủy bỏ kết quả bầu cử và tổ chức cho fake electors bầu lại để Trump thắng cử; thực chất là Tổng thống đương nhiệm Trump đã mưu tính một cuộc tự đảo chính - attempted self-coup d'état. Kết cục, cuộc đảo chính thất bại, 5 người chết, 174 cảnh sát bị thương, trên $2.7 triệu Mỹ kim thiệt hại cho tòa nhà Quốc hội. Đây là biến cố chưa hề có trong lịch sử nước Mỹ lâu nay vẫn tự hào về một gương mẫu dân chủ cho thế giới.

*

Vì những tệ hại kể trên mà bao lâu nay nước Mỹ đã có tranh luận bàn cãi kiếm cách bãi bỏ thể thức bầu cử theo Đại Cử tri Đoàn này. Tất nhiên là đảng Cộng hòa thì khăng khăng muốn giữ lại vì được lợi rõ ràng và thực tế đã lắm lần hưởng lợi từ những bất công trong chuyện bầu cử kiểu này rồi. Để bãi bỏ hay sửa đổi thể thức bầu cử này, theo Hiến pháp thì phải có đa số hai phần ba của cả hai viện Quốc hội, và đa số ba phần tư tức là 38 trong số 50 tiểu bang đồng ý. Là điều khó khăn gần như không thể thực hiện được, luôn luôn gặp phải chống đối từ đảng Cộng hòa xưa nay vẫn hưởng lợi to lớn nhờ thể thức bầu cử này. Theo National Archives - Cục Lưu trữ Quốc gia, trong 200 năm qua đã có hơn 700 đề xuất được đưa ra tại Quốc hội để cải cách hoặc xóa bỏ Đại Cử tri Đoàn. "Đã có nhiều đề xuất sửa đổi Hiến pháp về việc thay đổi Đại Cử tri Đoàn hơn bất kỳ chủ đề nào khác." 

Cách đơn giản nhất để kết quả đầu phiếu của Đại Cử tri thực chất giống như kết quả đầu phiếu phổ thông của toàn thể Cử tri trong nước, là cả 51 đơn vị bầu cử cùng chấp thuận bãi bỏ quy tắc Winner takes all, mà chia số Đại Cử tri cho các bên theo đúng tỷ lệ phiếu nhận được trong lần đầu phiếu phổ thông ở mỗi đơn vị bầu cử. Nhưng cách này tất nhiên là bị các tiểu bang do đảng Cộng hòa nắm giữ chống đối ngay từ đầu.

Rốt cuộc, cách được xem là khả thi nhất hiện tại chỉ cần một số tiểu bang có nhiều phiếu Đại Cử tri nhất gia nhập vào một liên minh cùng chấp thuận rằng tất cả phiếu Đại Cử tri của tiểu bang sẽ bầu cho bên thắng phiếu phổ thông toàn quốc, bất chấp kết quả bầu cử Đại Cử tri trong tiểu bang mình, là có thể có đủ đa số phiếu Đại Cử tri toàn quốc. Liên minh này, gọi là National Popular Vote Interstate Compact, ở thời điểm 21 tháng 9, 2024, có được 17 tiểu bang gia nhập (phần nhiều là các tiểu bang thiên về phía đảng Dân chủ) và thủ đô Washington DC, giữ được tổng cộng 209 phiếu, thiếu 61 phiếu nữa mới đủ số 270. 

Đơn vị bầu cử  (Năm gia nhập)  Số Đại Cử tri
      - ở thời điểm 21 tháng 9, 2024:
 

California (2011)  54

Colorado (2019)  10

Connecticut (2018)  7

Delaware (2019)  3

District of Columbia (2010)  3

Hawaii (2008)    4

Illinois (2008)   19

Maine (2024)   4

Maryland (2007)   10

Massachusetts (2010)  11

Minnesota (2023)  10

New Jersey (2007)  14

New Mexico (2019)  5

New York (2014)   28

Oregon (2019)  8

Rhode Island (2013)  4

Vermont (2011)  3

Washington (2009)  12
 

Tổng cộng:  209  

*

Bầu cử Tổng thống Mỹ theo lối Đại Cử tri Đoàn này là một tàn tích của thời sơ khai về chính trị liên bang và ý niệm dân chủ, nhất là hoài nghi về dân chủ trực tiếp. Tầng lớp cầm quyền Mỹ thời lập quốc đã không muốn dân chủ trực tiếp cho mọi người, họ chỉ muốn thành phần có thế lực, tiền bạc, quyền hành quyết định việc cai trị quốc gia, còn đám dân thường thì không được tham gia chuyện chính trị, vì lý do thiếu trí khôn, thiếu hiểu biết, thiếu tư cách,... để có thể thi hành nghĩa vụ và vinh dự công dân! 

Nhìn từ Thế kỷ 21 hiện tại thì thật là một lề lối bầu cử khó hiểu, phiền phức, mâu thuẩn, phản luận lý và phản dân chủ. Không chỉ làm hao tổn nhiều thì giờ, công sức và tiền bạc vào những thủ tục rườm rà vô ích, mà lại còn tạo ra ảo tưởng là có thể lật ngược cả kết quả bầu cử phổ thông cách biệt đến bảy triệu phiếu như cuộc bầu cử năm 2020, và khiến cho người ta nghi ngờ về tính cách vững chắc của nền dân chủ Mỹ. Tệ hại của thể thức này thể hiện rõ ràng ở những sự kiện Donald Trump trở thành Tổng thống Mỹ năm 2016 mặc dù đã thua Hillary Clindon đến gần 3 triệu phiếu phổ thông; rồi thất cử năm 2020 nhưng vẫn khăng khăng không chấp nhận kết quả bầu cử, tiến hành 60 vụ kiện tụng trì kéo chì chiết việc công bố Biden thắng cử, xách động bạo lực ngày 06 tháng Giêng 2021 tiến chiếm đập phá tòa nhà Quốc hội hòng ép buộc đảo ngược kết quả bầu cử dựa vào fake electors – Đại Cử tri giả; rồi đến năm 2024 lại có thể ra tranh cử, đặt cược toàn bộ vào phép lạ của lỗ hổng bầu cử theo Đại Cử tri Đoàn. 

*

Chỉ số dân chủ Democracy Index ^(*) năm 2023 cho thấy Mỹ vẫn còn là một "flawed democracies – dân chủ khiếm khuyết" trong 4 cấp dân chủ: "full democracies - dân chủ hoàn chỉnh (24 nước trong đó có New Zealand, Canada, Úc và Nhật Bản), flawed democracies, hybrid regimes – chế độ hỗn hợp, authoritarian regimes – chế độ độc tài", và nước Mỹ xếp hạng 29 trong số 167 nước trên thế giới.
 

Cho đến năm 2015, nước Mỹ từng đã thường xuyên ở cấp dân chủ hoàn chỉnh với điểm số trên 8.00, nhưng bắt đầu từ năm 2016 khi có cuộc bầu cử đưa đến nhiệm kỳ của Donald Trump, Mỹ đã rơi xuống cấp "flawed democracies – dân chủ khiếm khuyết" với điểm số dưới 8.00, hiện nay là 7.85

*

Trung tâm nghiên cứu Pew đã khảo sát 9.720 người Mỹ trưởng thành vào đầu tháng 9, 2024 cho thấy 63% dân chúng Mỹ muốn bãi bỏ Đại Cử tri Đoàn và "thay vào đó muốn thấy người chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống là người giành được nhiều phiếu bầu nhất trên toàn quốc", so với chỉ 35% ủng hộ việc giữ nguyên lề lối bầu cử hiện tại. Từ bỏ thể thức bầu cử theo Đại Cử tri Đoàn sẽ là bước tiến lớn giúp nước Mỹ lên trở lại cấp dân chủ hoàn chỉnh - full democracies.

Phạm Vũ Thịnh

12  Dec 2020 – 21 Sep 2024

(*) Chú thích:

Democrcy Index - Chỉ số Dân chủ do Economist Group công bố là chỉ số đo lường trình độ dân chủ của các nước trên toàn thế giới, đánh giá định lượng và so sánh mức độ dân chủ về dân quyền và thể chế chính trị. Phương pháp đánh giá là của Economist Intelligence Unit, một bộ phận của Economist Group, công ty tư nhân có trụ sở tại Vương quốc Anh, xuất bản tuần báo uy tín về kinh tế thế giới là The Economist. Chỉ số này dựa trên 60 hạng mục được bình điểm, chia thành 5 nhóm, đo lường tính cách đa nguyên, quyền tự do dân sự và văn hóa chính trị. Ngoài điểm số và thứ hạng, chỉ số này còn phân loại các quốc gia vào một trong bốn cấp độ: dân chủ hoàn chỉnh, dân chủ khiếm khuyết, chế độ hỗn hợp và chế độ độc tài. Báo cáo Chỉ số Dân chủ đầu tiên được công bố vào năm 2006, hai năm một lần cho đến năm 2010, rồi hàng năm sau đó. Chỉ số này bao gồm 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 166 quốc gia có chủ quyền, 164 quốc gia là thành viên của Liên hợp quốc. 

Các câu hỏi thăm dò được trình bày thành năm nhóm:

-           quy trình bầu cử và tính cách đa nguyên

-           các quyền tự do dân sự

-           hoạt động của chính phủ

-           nhận thức và tham gia chính trị

-           văn hóa chính trị  

Bình điểm từ 0 đến 10, tùy theo điểm trung bình đạt được từ tất cả các câu thăm dò mà từng quốc gia được sắp vào một trong bốn cấp độ: dân chủ hoàn chỉnh: từ 8 đến 10, dân chủ khiếm khuyết: từ 6 đến 7.99, chế độ hỗn hợp: từ 4 đến 5.99, và chế độ độc tài: từ 0 đến 3.99. 

Cấp dân chủ hoàn chỉnh gồm những quốc gia ở đó các quyền tự do dân sự và các quyền tự do chính trị cơ bản không chỉ được tôn trọng mà còn được củng cố bởi một nền văn hóa chính trị thuận lợi cho sự phát triển của các nguyên tắc dân chủ. Những quốc gia này có một hệ thống kiểm tra và cân bằng chính phủ có hiệu lực, một hệ thống tư pháp độc lập có các quyết định được thực thi, có cơ cấu chính quyền hoạt động hữu hiệu cùng các phương tiện truyền thông đại chúng đa dạng và độc lập. Những quốc gia này chỉ có những vấn đề nhỏ trong hoạt động dân chủ. 

Cấp dân chủ khiếm khuyết gồm những quốc gia mà các cuộc bầu cử được thực hiện công bằng và tự do, các quyền tự do dân sự cơ bản được tôn trọng tuy có thể còn có vấn đề (ví dụ vi phạm quyền tự do báo chí và chế áp nhẹ đối lập chính trị và những người chỉ trích). Những quốc gia này có thể có những lỗi đáng kể trong các khía cạnh dân chủ khác, bao gồm văn hóa chính trị kém phát triển, mức độ tham gia chính trị thấp và có các vấn đề trong hoạt động quản trị quốc gia.

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả 
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ý kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com