TRUYỆN NGẮN TRONG LÒNG BÀN TAY

Nguyên Tác: Kawabata Yasunari

Dịch: Nguyễn Nam Trân

TẬP III

45. Hoa sơn trà (SAZANKA, 1946)

Chắc chúng nở vì đã đến mùa chứ không có gì lạ

Chiến tranh chấm dứt hơn một năm rồi. Mùa thu này, số các hộ có người sinh đẻ tăng lên trong khu vực tôi ở. Mười hộ đã đến bốn.

Trong số bốn sản phụ ấy, người lớn tuổi và cũng là người từng đẻ nhiều nhất, lần này đã cho ra đời một cặp song sinh. Hai đứa bé đều là gái nhưng một trong hai đã mất khi vừa mới lọt lòng được nửa tháng. Vì lắm sữa nên bà mẹ đã đem số thặng dư tặng trẻ con hàng xóm. Nhà bên cạnh đã có hai cậu con trai lớn, lần đầu tiên mới có con gái đầu lòng. Họ nhờ đặt tên và tôi đã đặt cho nó là Kazuko (Hòa tử). Thông thường, chữ Hòa được phiên âm là Kazu và chẳng phải là một chữ có lối đọc khó khăn gì. Khi chọn chữ này, một phần tôi đã cố ý tránh dùng những chữ Hán có lối đọc phiền phức, phần khác lo ngại rằng, khi đứa trẻ lớn lên, một cái tên khó đọc có thể gây phiền hà cho sinh hoạt của nó. Vả lại, Hòa có nghĩa là hòa bình cơ mà!

Trong số năm đứa trẻ sơ sinh bên hàng xóm, đã có đến bốn bé gái. Dĩ nhiên đây chỉ là một sự ngẫu nhiên. Nhiều người nói vui đó là kết quả của việc Hiến Pháp mới (1) được ban hành. Điều này cũng đem lại một cảm giác hòa bình. Việc trong 10 hộ đã có 5 người sinh đẻ có thể là hơi mắn và khác thường nhưng ít nhất các bà hàng xóm của tôi đã cho thấy rằng việc ấy phù hợp với nhịp gia tăng nhanh chóng của sinh suất trên toàn quốc mùa thu năm nay. Khỏi phải nói, ơn huệ này cũng là do hòa bình mang lại.

Nếu trong thời chiến sinh suất hạ thấp thì nay đã lên cao vùn vụt. Đông đảo thanh niên đã được trở về với vợ nhà cho nên điều ấy có xảy ra thì chẳng làm ai ngạc nhiên.Thế nhưng chuyện mắn con không chỉ xảy ra trong những gia đình binh lính phục viên. Đối với những bà mà chồng không phải xa nhà, con số sinh đẻ vẫn cao. Ngay cả những gia đình không còn tính chuyện sinh con, khuynh hướng ấy cũng thấy. Sự yên tâm vì chiến tranh đã qua đi thúc đẩy các bà có bầu. Không có gì chứng tỏ rõ ràng hơn điều đó sự có mặt của hòa bình.

Chuyện Nhật Bản bại trận, sự lo âu về những khó khăn của cuộc sống và mối ưu tư về nạn nhân mãn trong tương lai đều không làm cho các gia đình này chùn bước. Hành động ấy có tính cá nhân và do bản năng dẫn dắt. Như dòng suối nghẽn mạch nay được trào tuôn, như nhánh cỏ khô nay lại đâm chồi. Nếu xem sự gia tăng sinh đẻ đó như hình ảnh của một cuộc phục sinh hay một sự giải tỏa để chào đón hòa bình thì đó quả là một điều hạnh phúc. Dẫu hiện tượng đó bắt nguồn từ một bản năng động vật nhưng qua đó, ta cũng hiểu được lòng mong mỏi thiết tha của con người. Và sự hiện diện của những đứa trẻ sơ sinh sẽ làm cho cha mẹ chúng quên đi bao nỗi lao khổ trong thời chiến.

Thế nhưng một người đã 50 như tôi thì buổi hoàng hôn của cuộc đời đã xích lại gần kề (2), chuyện có con là đã quá chậm. Cặp vợ chồng già chúng tôi vốn đã hết thiết tha với chuyện gần gũi nên nay hòa bình có trở về chăng nữa, tập quán ấy vẫn không sao thay đổi. Choàng tỉnh khi chiến tranh chấm dứt thì cuộc đời đà xế bóng. Tôi không thể tưởng tượng được nỗi buồn chiến bại đã làm cho tâm hồn và thể xác của mình bị ảnh hưởng nhiều đến thế. Làm như thể đất nước và thời đại của mình đều đã sụp đổ.

Bị dồn vào một trạng thái buồn thương và cô độc, tôi tự hỏi phải chăng mình đang từ thế giới bên kia nhìn ngắm tia sáng tín hiệu của sự sống thông qua những cuộc sinh đẻ bên hàng xóm.

Trong năm đứa trẻ sơ sinh, chỉ có một bé trai duy nhất và người đẻ ra nó là sản phụ cuối cùng trong số bốn bà. Tuy vẻ ngoài mập mạp nhưng vì xương chậu quá hẹp nên khi lâm bồn đã phải mất nhiều thời gian. Xóm giềng đã nhanh chóng tung tin là khi nằm cữ, bụng đau quặn chị ta không sao đi tiểu được nên bước qua ngày thứ hai là đã đứng dậy ra nhà vệ sinh. Tuy là lần sinh nở đầu tiên nhưng trước đó chị đã có một lần hỏng thai.

Cô con gái mới 16 tuổi của vợ chồng tôi có vẻ quan tâm đến mấy đứa trẻ mới ra đời trong khu phố. Hễ nhà nào không tị hiềm là nó đến thăm nom và kháo chuyện. Đang tự hỏi không biết đang làm gì trong phòng thì thoắt cái đã thấy nó vùng chạy ra sang bên hàng xóm để thăm mấy đứa bé. Có lẽ sự thèm muốn đó cũng đã bất chợt đến với nó. Một hôm, con gái tôi về nhà, bước vào phòng, đến ngồi trước mặt tôi và hỏi:

-Bố ơi, bố à! Bên nhà dì Shimamura ấy mà, họ nói đứa bé trước đây nó đã trở về đấy bố ạ! Có thật không hả bố?

Tôi vội vàng bác bỏ:

-Chuyện đó làm gì có!

-Thế sao bố?

Mặt con gái tôi dịu xuống nhưng không phải vì thất vọng. Có lẽ nó vừa đi một mạch về nhà nên cần nghỉ lấy hơi. Thế nhưng điều nó nói quả có làm tôi bối rối. Tuy phủ nhận một cách mạnh mẽ nhưng tôi không biết làm vậy là có nên chăng!

Tôi mới hạ giọng nói với cháu một cách nhỏ nhẹ:

-Con lại đi thăm em bé nhà dì Shimamura à?

Con gái tôi chỉ gật đầu.

-Em bé kháu lắm hả con?

-Con không biết nó có kháu hay không? Mới đẻ mà bố!

-À thế!

-Trong khi Yoshiko đang chơi với em bé, có dì Shimamura đứng bên cạnh thì dì ấy mới nói với con: “Này cháu Yoshiko, đứa bé này là đứa trước kia trở về đấy!” . Có phải là dì ấy muốn nói đứa bé này là đứa mà dì có mang hồi trước hay không hở bố?”.

-Ừ, có lẽ!

Lần này, tôi chọn một câu trả lời mù mờ nhưng vẫn thiên về hướng phủ nhận:

-Có thể đó là cảm nghĩ dì ấy mang trong lòng. Thế như làm cách nào dì ấy dám đoan chắc như vậy? Đứa trước nào đã biết là gái hay trai. Nó chưa sinh ra kia mà!

-Ừ nhỉ!

Con bé gật đầu, không nói gì. Lòng tôi thì hãy còn đôi chút vướng mắc nhưng vì thấy con mình có vẻ không muốn tìm hiểu gì thêm bèn dừng cuộc đối thoại ở đó. Cái thai đã đến tháng thứ 6 thì việc phân biệt nó là gái hay trai chắc cũng đã có thể. Tôi chợt nhận ra điều đó, nhưng thôi, không trở lại chuyện ấy làm chi.

Tuy nhiên, cái tin cả hai vợ chồng nhà Shimamura cho rằng đứa con trước của mình nay trở về qua đứa em đã lan ra khắp xóm giềng, trở thành đề tài cho họ bàn tán và lọt vào cả tai tôi.

Cho là một lối suy nghĩ bệnh hoạn, tôi đã phủ nhận nó trước mặt con gái mình nhưng suy ra cho cùng thì chẳng thấy lý do gì để gọi điều đó là thiếu lành mạnh. Đối với người đời xưa, đó không phải là bệnh hoạn nhưng chỉ là lối suy nghĩ thông thường. Hiện nay thói quen này cũng chưa hoàn toàn mất hẳn. Có thể người ngoài không ai hiểu được là trong lòng vợ chồng nhà Shimamura, họ tin tưởng một cách thực thà và chắc mẩm rằng đứa con mình vừa sanh là đứa trẻ ngày xưa trở về. Cho dù đó chỉ là một câu chuyện chỉ đáng cho người ta thương cảm nhưng riêng với hai vợ chồng, chắc chắn là ý nghĩ đó đã làm cho họ vui và an ủi họ rất nhiều.

Đứa con đầu là kết quả của một lần về phép ba ngày của Shimamura nhân một cuộc chuyển quân của phân đội anh. Vợ anh có thai nhưng cái thai lại bị hỏng trong lúc anh trở về đơn vị.Thế rồi sau khi anh phục viên được hơn một năm thì họ lại có đứa bé này. Việc đánh mất đứa con trước không khỏi để lại đau xót và nuối tiếc như thế trong lòng cặp vợ chồng.

Con gái của tôi cũng gọi “đứa bé trước” bằng cái tên “thằng bé đó” như thể là một nhân vật mà nó cảm thấy là có thực. Thế nhưng người ngoài dĩ nhiên không một ai tỏ vẻ đồng tình. Chắc trước sau chỉ có vợ chồng Shimamura là hai người ăn nói như thể “đứa bé trước” có thực. Tôi không dám chắc là đứa bé ấy từng có một sự sống. Nó chỉ đã có mặt trong bào thai và chưa từng tiếp xúc với ánh sáng của cuộc đời. Có thể nó hãy còn chưa có một cái gọi là linh hồn. Thế nhưng biết đâu nó chẳng đã đi chung một đoạn đường với chúng ta dù chỉ là năm mươi hay một trăm bước và đã sống trong một trạng thái hết sức đơn thuần và hết sức hạnh phúc. Ít nhất ở nơi nó đã đọng lại một niềm ao ước được sống còn nào đó.

Dĩ nhiên không thể chấp nhận là “đứa bé trước” và “đứa bé bây giờ” sinh ra từ một trứng. Thế nhưng chúng ta cũng không thể nào hiểu hết những tương quan sinh lý và tâm lý giữa lần hỏng thai kỳ trước và đậu thai kỳ sau. Hơn nữa, chúng ta cũng không hề nắm được việc thụ thai đã bắt nguồn từ đâu và vào lúc nào cũng như về ước vọng tồn sinh của cái bào thai ấy. Cũng có thể nói là chúng ta không biết sự sống của “đứa bé trước” và sự sống của “đứa bé sau” có độc lập với nhau hay bao hàm trong một khối hay không nữa. Chuyện xem “đứa bé trước” tức là kẻ đã chết nay lại thác sinh để trở về chỉ là một sự suy đoán xét về mặt tri thức thì hoàn toàn phi khoa học. Có điều là chuyện thác sinh tuy không có căn cứ khoa học nhưng việc đưa ra một chứng cớ để phủ nhận nó cũng khó khăn không kém.

Khi tôi bắt đầu thấy mình có một chút đồng cảm với vợ chồng nhà Shimamura thì tự nhiên trong lòng tôi cũng dậy lên một sự đồng cảm nào đó với đứa bé bị hỏng từ trong thai mà trước đây tôi không hề để tâm. Tôi khởi sự nhận thức về nó như một người đã có lần sống.

Chuyện chị vợ của anh Shimamura đau bụng mà không chịu đi bô trên giường cữ, qua ngày thứ hai đã đứng dậy, chứng tỏ chị là người ưa những gì đẹp đẽ, tươm tất. Con gái của tôi khi khâu đan hay có bài thủ công nộp cho nhà trường đôi khi vẫn thường qua vấn kế. Có lẽ con gái tôi thấy nhà của chị là nơi dễ qua lại vì cho đến khi thân tộc của họ vì mất hết của cải trong những đám cháy ở Tôkyô (3) đến nương náu, chị ấy chỉ sống với mỗi bà mẹ được gọi lên từ dưới quê. Với tư cách là người chịu trách nhiệm phòng hỏa trong khu phố, tôi cũng có bổn phận chăm sóc cho ngôi nhà của gia đình neo đơn vì có người ra trận, vỏn vẹn mỗi cô vợ đang mang thai và người mẹ già. Sở dĩ tôi được giao cho chức đội trưởng đội cứu hỏa vì cư dân trong khu phố toàn là công nhân viên, chỉ có mình tôi là có mặt ở nhà vào ban ngày. Tuy không hẳn là điều người ta chờ đợi, có lẽ tôi là người thích hợp hơn hết với vai trò này. Bản tính lười nhác, tôi không phải là người thích đẩy thiên hạ vào những chuyện nguy hiểm cho bằng được nên việc họ giao việc gác đêm cho tôi có thể xem như hợp lý. Là người thức khuya để đọc và viết cho đến sáng, tôi xứng đáng với vai trò canh gác này nhưng trước sau vẫn tìm đủ mọi cách để khỏi phá rộn giấc ngủ của bạn hàng xóm. Tôi có đi tuần để xem chừng củi lửa nhưng không đánh thức ai. May thay là ở Kamakura (4), người ta chỉ đòi hỏi có chừng đó.

Một đêm vào độ hoa mơ nở, vì thấy có ánh lửa leo lét từ phía bếp nhà Shimamura, tôi mới bám tay vào cánh cửa hậu bằng gỗ của khu vườn và nhón chân xem, chẳng ngờ để rớt cây gậy cầm tay bên trong hàng rào. Định bụng là hôm sau sẽ trở lại lấy nhưng lại lo rằng việc đánh rơi cây gậy giữa đêm hôm trong khuôn viên một ngôi nhà chỉ có phụ nữ sẽ làm cho thiên hạ điều tiếng. Thế nhưng, chiều hôm sau, phía họ đã đem gậy đến trả lại cho tôi. Vợ anh Shimamura gọi đứa con gái tôi đến và nói:

-Cây gậy này là do bố em hôm qua đi tuần đánh rơi đấy.

-Ôi dào! Rơi ở đâu vậy hở dì?

-Ngay bên trong cánh cửa gỗ sau vườn.

-Sao lạ vậy nhỉ? Ông già cháu lơ đãng thật.

-Chắc tại trời tối nên bác nhà mới ...

Tôi nghe tiếng hai người nói với nhau như vậy.

Khu gia cư của chúng tôi tôi tuy ở vùng Kamakura nhưng chỉ nằm ở một khu đất trũng tựa lưng vào đồi núi. Mỗi lần máy bay ném bom, tôi thuộc đám người nhanh nhẩu nhất chạy đi tìm chỗ trú. Sau khi leo lên tận cửa vào hố trú ẩn đào theo hàng ngang trên ngọn núi sau nhà là có thể phóng tầm mắt nhìn được cả xóm nhà mình.

Ngày hôm đó, oanh tạc cơ đến từ mẫu hạm đã đến tấn công, có lúc tôi nghe những tiếng nổ lớn và tiếng súng réo dữ dội trên đầu.

--Chị Shimamura, coi chừng, nhanh lên chút coi!

Tôi vừa gọi vừa bước năm sau bước ra khỏi miệng hầm, nhưng:

-Chết chửa, coi kìa, lũ chim nhỏ đang sợ đến cuống lên!

Lúc đó, trong tàng cây mơ cổ thụ có vài ba con chim non. Chúng đang chuyền trên cành nhưng tuy đập cánh liên tục mà không tiến xa được chút nào. Những cái đập cánh kia giống như người kinh phong bị co giật, không chỗ dựa trong khoảng không gian chật hẹp nằm giữa tàng lá xanh. Cánh dù có đập nhưng chim tiến tới gần cành mà vẫn không sao chụp lấy được vì khi hai chân vừa đưa ra đằng trước thì người đã ngã xuống phía sau.

Từ bên miệng hầm, chị Shimamura cũng đưa mắt nhìn mấy con chim non đang run rẩy. Chị ngồi xổm, móng chân như bấu xuống mặt đất, hai tay ghìm chặt lấy đầu gối và đầu ngẩng lên.

Thân của lùm trúc bên cạnh như bị trúng một mảnh vỡ nào đó, phát ra một tiếng động sắc nhọn.

Tình cảm đồng tình với câu chuyện thác sinh trong nhà vợ chồng Shimamura lại khiến hình ảnh những con chim non hoảng sợ hiện ra trong trí tôi. Chắc lúc đó đứa bé bị hỏng đang nằm trong bụng của mẹ nó.

Thế rồi đứa bé lần này đã ra đời không có vấn đề.

Trong thời chiến, chuyện đàn bà hỏng thai không phải là ít. Con số đậu thai cũng hiếm. Chu kỳ sinh lý của phụ nữ cũng thường bị đảo lộn. Thế mà mùa thu năm nay, trong khu dân cư mười hộ như ở đây đã có đến bốn hộ có sản phụ.

Tôi dắt theo đứa con gái đi ngang nhà Shimamura thì thấy bên bờ giậu, hoa sơn trà (5) đã bắt đầu nở. Chắc chỉ vì chúng đã đến mùa chứ không có gì lạ.

Một mặt, tôi đâm ra thương cảm cho số phận những đứa bé đã vì chiến tranh mà không hề được hưởng ánh sáng của cuộc đời. Mặt khác tôi cũng xót xa cho một phần của cuộc đời mình đã bị chiến tranh cướp mất. Và tôi tự hỏi không biết một mai khi lại thác sanh, mình sẽ trở thành một cái gì nào!

(Dịch ngày 29 tháng 9 năm 2018)

(1) Hiến Pháp hòa bình năm 1946 biên soạn dưới sự chỉ đạo của Lực lượng chiếm đóng. Trong đó, do ảnh hưởng của dư luận Mỹ, vai trò của phụ nữ Nhật đã được nâng cao.

(2) Lối suy nghĩ dựa trên tuổi thọ bình quân của người Nhật thời xưa: “Nhân sinh ngũ thập niên”..

(3) Ý nói hỏa hoạn gây ra bởi những cuộc không kích của máy bay Đồng Minh vào giai đoạn cuối chiến tranh.

(4) Thành phố nằm cạnh Yokohama, vào thế kỷ 12-13 là thủ phủ của Mạc phủ nhưng không phải là địa điểm chiến lược vào lúc tác giả sinh sống.

(5) Sơn trà tức Camellia Sasanqua, loài hoa thuộc họ Trà (Camellia) vốn sinh nơi hoang dã trong núi nhưng được đem về trồng trong vườn hay dùng làm rào giậu. Đặc biệt mọc nhiều ở miền Nam và Tây Nam Nhật Bản. Hoa nhiều màu nhưng giống hoa sắc đỏ tươi, cánh kép thường được yêu chuộng nhất.

(Mời xem tiếp Tập IV)

* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài Gòn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com