THÁNH MẪU ÁO ĐEN

(Koku’i seibo, 1920)

  Nguyên tác: Akutagawa Ryunosuke

Dịch: Nguyễn Nam Trân

 Hỡi Maria Đức Mẹ Đồng Trinh...

Từ trong thung lũng đầy nước mắt này, chúng con xin ngài...

Hãy cúi xuống nhìn chúng con với đôi mắt dịu đàng và đầy tình thương xót của Ngài

(Kinh cầu nguyện của người Kirishitan))

-Món này thì cậu nghĩ sao?

Vừa đặt câu hỏi, anh Tashiro vừa đặt lên mặt bàn một vật thể tượng trưng cho  Mẹ Maria-Quan Âm (Maria Kannon) và bảo tôi xem.    

Vật thể gọi là Mẹ Maria-Quan Âm này là cái mà tín đồ Thiên Chúa Giáo, trong thời kỳ đạo Thiên Chúa (Kirishitan) bị cấm đoán  vì chính quyền coi là tà giáo, vẫn dùng để thờ phượng thay cho hình ảnh Đức Mẹ Maria. Phần nhiều chúng là những bức tượng Quan Âm làm bằng sứ trắng. Thế nhưng  pho tượng anh Tashiro đang cho tôi xem  là một món đồ không giống chút nào so với những gì được trưng bày trong tủ kính các bảo tàng viện cũng như cất giữ nơi văn phòng (cabinet) những nhà sưu tập tư nhân  Trước tiên, ngoại trừ khuôn mặt, tất cả các bộ phận khác của pho tượng đứng (lập tượng) này đều được khắc vào gỗ mun (kokutan, ebony) và chiều cao chỉ có khoảng một shaku (0, 331 m).  Chẳng những thế, xâu chuỗi để đeo thập tự giá vòng quanh cần cổ cũng được nạm vàng và cẩn xa cừ hết sức tinh xảo. Ngoài ra, khuôn mặt được khắc lên ngà rất xinh đẹp, đó là chưa kể bờ môi pho tượng còn điểm thêm một chấm chu sa đỏ như san hô.

Tôi khoanh tay, mãi mê ngắm khuôn mặt xinh đẹp của vị Hắc Y Thánh Mẫu (Koku’i Seibo) mà không thốt nên lời. Tuy nhiên, trong khi đang ngắm nghía, tôi bỗng cảm thấy thần thái khuôn mặt khắc trên miếng ngà voi  ấy có cái gì kỳ quái.  Không hiểu ở chỗ nào đó, tôi thấy nó như đang diễn tả một tâm cảnh mơ hồ. Do đó, chỉ bảo là kỳ quái thôi ắt chưa đủ. Phải nói là, đối với tôi, khắp mọi chỗ trên khuôn mặt này đều đang phảng phất một nụ cười chế nhạo.  

-Cậu thấy nó ra sao nào?

Anh Tashiro vừa mỉm cười nhưng là nụ cười đượm vẻ tự hào mà ta vẫn thấy nơi những nhà sưu tập, hết nhìn mặt tôi rồi lại nhìn vào bức tượng Mẹ Maria-Quan Âm trên bàn như để so sánh và đặt câu hỏi ấy thêm một lần nữa.

-Đây đúng là một món đồ quí hiếm. Nhưng anh có thấy là thần thái trên khuôn mặt vẫn có cái gì làm mình không được thoải mái hay không?

-Có lẽ nó không thể hiện hết sự viên mãn cần phải có nơi một quí tướng. Nếu đúng như anh nói thì tôi xin thưa với anh rằng bức tượng Mẹ Maria-Quan Âm này còn kèm theo một “câu chuyện ly kỳ” lắm, anh ạ!

-Cái gì mà anh gọi là “câu chuyện ly kỳ” vậy?

Đang nhìn bức tượng, mắt tôi chợt hướng qua  phía anh Tashiro. Mới thấy anh đang nghiêm trang đưa tay nâng bức tượng Maria-Quan Âm lên tầm cao một chút rồi tức thời đặt nó vào vị trí cũ.

-Đây là pho tượng của một vị Thánh Mẫu thiếu may mắn. Thay vì chuyển họa thành phúc, ngài đã đổi phúc thành họa đó, anh!

-Trời đất!

-Thế nhưng, đúng như vậy thật vì trên thực tế, đó là cảnh ngộ chủ nhân bức tượng đã gặp phải.

Anh Tashiro bèn gieo người xuống ghế, đầu óc như đắm chìm vào trong suy nghĩ, đôi mắt trở nên u ẩn. Ở phía đối diện bên kia bàn, tôi cũng bắt chước anh, kiếm một chiếc ghế khác để ngồi..

-Thật thế không anh?

Khi thân hình vừa đặt xuống ghế, tôi đã bày tỏ sự kinh ngạc của mình qua câu hỏi đó. Anh Tashiro trước kia là đàn anh ở đại học, từng học trên lớp và tốt nghiệp trước tôi một, hai năm..Anh là một sinh viên khoa Luật, nổi tiếng thông minh học giỏi. Và theo chỗ tôi biết thì ngày xưa anh không bao giờ tin vào mấy cái gọi là hiện tượng tâm linh. Một người có học thức, thông hiểu mọi trào lưu tưởng mới mẻ như Tashiro mà đã nói như thế thì tôi sẽ không thể nào xếp cái mà anh gọi là “câu chuyện ly kỳ” kia vào loại thông tin  hoang đường, vô căn cứ được!

-Thật thế không anh!

Trong khi tôi hỏi thêm lần nữa để nhấn mạnh mối hoài nghi thì anh Tashiro đã đánh diêm và châm lửa vào ống vố anh đang hút.

-Ôi giào! Thật hay không, chắc tôi đành để anh tự phán đoán chứ không cách nào khác. Tuy nhiên, những vật thể tượng trưng cho Mẹ Maria -Quan Âm đều đã tạo ra một bầu không khí bất ổn nào đó. Nếu anh không cho là nhàm chán thì tôi xin phép kể anh nghe.

***

Trước khi lọt vào tay tôi thì bức tượng Mẹ Maria-Quan Âm này vốn là vật sở hữu của gia đình Inami, một đại phú hào tỉnh Niigata. Dĩ nhiên, đối với họ, nó không phải là một món đồ cổ ngoạn nhưng là một vị thần tà giáo mà họ thường cầu khẩn để mang lại phúc lộc cho cả nhà.

Người tộc trưởng của gia đình Inami kia vốn cũng học Luật và là một người bạn đồng khóa ở ban cử nhân với tôi. Anh là một nhà tư sản giao du rộng rãi trong giới kinh doanh lẫn ngân hàng. Vì quen biết như thế nên một hai lần, tôi có chạy một ít công việc giúp anh. Có lẽ muốn trả lễ hay sao nên anh Inami, vào một năm nào đó, nhân có dịp lên thủ đô, đã biếu tôi vật gia bảo truyền đời tức bức tượng Mẹ Maria-Quan Âm này.

Đó cũng là lúc tôi được nghe từ miệng anh ấy cái mà tôi gọi là “câu chuyện  ly kỳ”. Dĩ nhiên anh ấy không hề tin vào tính cách lạ lùng của câu truyện. Anh chỉ kể cho tôi những gì anh đã được nghe từ mẹ anh và giảng cho tôi nghe cái mà anh gọi là cái cơ duyên tiền định của gia đình anh đối với pho tượng Thánh Mẫu đó.

Chuyện bắt đầu vào mùa thu năm bà mẹ của anh Inami mới mười hay mười một tuổi. Nếu nói theo niên đại thì có lẽ nhằm năm cuối của niên hiệu Gia Vĩnh (Kaei, 1855), lúc đoàn chiến thuyền bọc thép (Kurobune) của người Mỹ vào khuấy rối ở cửa biển Uraga. Cậu Mosaku (Mậu Tác) tên người em trai của mẹ anh, lúc ấy mới vừa tám tuổi, đang bị lên ban sưởi  (hashika, measles). Người mẹ của anh Inami tên là O-ei (cô Vinh). Cha mẹ cả hai vì bệnh tật nên đã nối gót nhau qua đời vào năm trước. Từ ấy, chỉ có hai chị em sống hẩm hiu với nhau dưới sự đùm bọc của bà nội tuổi đã quá bảy mươi. Do đó mà khi Mosaku mang trọng bệnh vào thân, khỏi phải nói là bà nội của hai chị em – tức bà cố của anh Inami bây giờ - và là một người đã xuống tóc ẩn cư  - phải lo lắng trăm đường. Thế nhưng, dù các y sư cứu chữa tận tình, bệnh của Mosaku mỗi ngày một xấu. Chưa được một tuần mà bệnh đã trở nặng tới mức là không ai đoán biết cậu sẽ tắt hơi vào hôm nay hay ngày mai. 

Thế rồi, một đêm, bà nội của hai chị em đã đột nhiên bước vào gian phòng O-ei đang ngủ say sưa. Dù cô bé còn đang ngái ngũ, bà đã vực dậy, một tay mình cẩn thận thay quần áo cho cháu. O-ei vẫn bàng hoàng, ngỡ mình còn đang nằm mộng nhưng bà nội cô đã kéo tay bắt dậy, dắt ra ngoài hành lang lúc ấy vắng tanh và họ chỉ thấy đường nhờ một chút ánh sáng lờ mờ. Sau đó bà đã đưa O-ei vào một cái nhà kho vách đất (dozô) mà bình thường ngay giữa ban ngày cũng chẳng có ma nào lai vãng,

Sâu vào bên trong cái nhà kho ấy là chỗ từ ngày xưa vẫn là nơi họ thờ Thần Inari để trị Hỏa, có đặt một khám thờ làm bằng gỗ trắng. Bà nội cô bèn móc từ giải lưng ra một chùm chìa khóa rồi mở cánh cửa khám thờ ấy. Giờ đây, nhờ chút ánh sáng tù mù, họ thấy đằng sau một bức màn gấm cũ kỹ dùng để che chắn là một pho tượng thần đứng trang nghiêm. Không có gì phải ngạc nhiên, đây chính là pho tượng Mẹ Maria-Quan Âm vừa được nhắc tới. Khi O-ei bắt gặp  bức tượng đó, cô đã hoảng sợ khi thấy mình đang ở trong một căn nhà kho ngay giữa đêm hôm, vắng vẻ đến độ không có cả một tiếng dế kêu. Cô bất chợt bấu chặt lấy đầu gối của bà nội và bắt đầu thút thít khóc. Thế nhưng,  bà nội của cô hôm nay khác với mọi ngày, đã tỏ ra không hề dao động trước tiếng khóc của đứa cháu gái. Bà ngồi ngay ngắn trước cái khám thờ có đặt tượng Mẹ Maria-Quan Âm, cung kính làm dấu thánh giá trên trán và bắt đầu rầm rì những lời khấn nguyện mà O-ei không sao hiểu được ý nghĩa.

Sau khi đã tiếp tục khấn khứa như thế hơn mười phút, bà lặng lẽ xốc đứa cháu gái lên, đặt ngồi bên cạnh mình và ra sức vỗ về để xoa dịu nỗi sợ hãi của nó. Thế rồi, lần này, trước pho tượng Mẹ Maria-Quan Âm bằng gỗ mun đó, bà đã bắt đầu đọc một lời khấn khác mà lần này O-ei có thể hiểu được. Nội dung lời ấy như sau:

“Kính lạy Maria Đức Mẹ Đồng Trinh, hiện nay nhân vật duy nhất mà chúng con có thể trông cậy giữa cõi đời này là đứa cháu trai tên  Mosaku, năm nay mới tám tuổi. Tuy nhiên đứa bé con đem được tới đây chỉ là O-ei, chị của nó.  Như Mẹ đã thấy, O-ei vẫn còn chưa đến tuổi kết hôn nên nhà con chưa có rể. Nếu như mai đây Mosaku có mệnh hệ gì thì gia tộc Inami chúng con sẽ phải tuyệt tự. Xin Mẹ đừng để cho tai họa ấy giáng xuống đầu chúng con. Xin Mẹ hãy bảo vệ tính mạng của Mosaku. Nếu như lòng tin kính của con vẫn chưa đủ để ngăn ngừa việc đó, cúi xin Mẹ hãy duy trì tính mạng cho cháu ít nhất trong lúc con còn sống. Con cũng đã có tuổi, ngày trao gửi linh hồn (Anima) trong tay Thiên Chúa (Deus) chắc không còn bao lâu. Thế nhưng, cho đến ngày đó, ngay cả với O-ei nữa, xin Mẹ hãy giữ cho các cháu của con thoát khỏi mọi tai ương bất trắc, đến khi chúng đủ lớn khôn. Xin Mẹ hãy rũ lòng thương xót, xin đừng để lưỡi kiếm của thiên sứ (Anjio) đụng vào thân thể Mosaku và cướp nó đi trước khi con nhắm mắt.”

Bà nội anh đã cúi rạp cái đầu với mái tóc đã cắt ngắn và nhiệt tình khấn khứa . Thế rồi sau khi bà vừa chấm dứt thì trước đôi mắt đầy vẻ sợ hãi của mình, cô bé O-ei, có lẽ vì thần hồn nát tính, đã thấy pho tượng Mẹ Maria-Quan Âm đang phác một nụ cười thật nhẹ nhàng. Tất nhiên O-ei đã cất lên một tiếng kêu nhỏ bày tỏ sự kinh ngạc-và lại bấu tay vào đùi của bà nội cô. Thế nhưng bà cụ  thì chỉ tỏ ra thỏa mãn và đưa tay vuốt lấy tấm lưng đứa cháu gái:

-Nào, chúng ta đi về thôi. May mắn quá, Như thế là Đức Mẹ ngài đã nghe cho lời cầu xin của bà nội mầy rồi đấy, con ạ.

Và theo lời kể của O-ei thì, bà của cô đã lập đi lập lại nhiều lần như vậy.

Thể rồi, ngay ngày hôm sau, không biết có phải vì lời cầu xin của bà nội cô đã được chấp thuận hay không mà thấy Mosaku bớt sốt so với bữa trước. Cho đến bây giờ, cậu giống như một kẻ ngủ vùi không biết trời trăng thì nay đã dần dần tỉnh táo. Nhìn  dung mạo của cháu, bà cụ đã vui mừng đến độ không thốt nên lời. Theo lời mẹ anh Inami thì khuôn mặt vừa cười vừa để rơi lả chả những giọt nước mắt của người bà lúc đó là cái mình đến giờ vẫn còn chưa quên.  Khi nhìn đứa cháu đang dần dần hồi phục và có thể nằm ngủ một cách êm đềm, có lẽ bà cũng muốn có cơ hội nghỉ ngơi đôi chút sau những đêm thức trắng liên tục để theo dõi bệnh tình của nó. Bà bèn trải một chỗ nằm ở phòng bên cạnh và lâu lắm rồi mới được nằm lăn ra ngủ như thế. Trong khi đó, O-ei ngồi cạnh đầu nằm của bà và chơi trò búng (ohajiki) . Trông hình dáng của bà già đã nghỉ hưu này, mới  thấy bà phải kiệt lực lắm vì vừa nằm xuống là đã ngủ say như chết.  Tuy vậy, khoảng một tiếng đồng hồ sau, đã thấy bà trung niên giúp việc trong nhà và chăm sóc Mosaku đẩy cánh cửa vào căn phòng nhỏ của hai bà cháu và nói với một giọng hớt hãi.

-Cô chủ ơi. Cô có thể nào gọi cụ dậy cho tôi không?

O-ei vì còn trẻ dại nên vừa nghe xong đã đến cạnh bà nội, hai ba lần nắm lấy ông tay áo ngủ (kaimaki) của bà và gọi giật lại:

-Bà ơi! Bà ơi!

Thường ngày chỉ cần gọi như thế là bà nội cô đã ngồi dựng lên ngay không hiểu vì sao hôm đó, cô hoàn toàn không nghe tiếng trả lời và cũng chẳng thấy bà có phản ứng. Trong khi đó, bà giúp việc vì thấy bất thường nên đã từ gian phòng của người bệnh bước vào trong. Sau khi nhìn gương mặt của cụ già, bà ta bỗng hoảng hốt như đang lên cơn điên, áp người vào sát bên cạnh và giật lấy tay áo ngủ của bà cụ  hai ba bận rồi bắt đầu mếu máo:”Cụ ơi! Cụ ơi là cụ!”. Thế nhưng chỉ thấy đôi mắt với một quầng tím nhạt bao quanh dường như đã đứng im và cơ thể của bà cụ không còn động đậy nữa. Chẳng bao lâu, lại có một bà giúp việc thứ hai trong nhà đến nơi, hộc tốc kéo cánh cửa giấy để bước vào. Bà ấy cũng thất sắc: “Cụ ơi! Cậu chủ nhà ta....!”. O-ei nghe rõ ràng bên tai là bà này đang cố gắng  thông báo cho họ là bệnh tình của Mosaku cũng đột biến. Thế nhưng bà cụ vẫn nằm trơ trơ ra đó, đôi mắt nhắm nghiền, không còn nghe cả tiếng nấc nghẹn và tiếng sụt sùi của người giúp việc thứ nhất đang úp mặt bên gối mình.

Còn như Mosaku thì cậu đã trút hơi thở cuối cùng sau bà nội chỉ độ mười phút. Đúng như lời giao ước của Mẹ Maria-Quan Âm, trong lúc bà nội cậu chưa chết thì tính mệnh của Mosaku hãy còn được bảo toàn.

***

Anh Tashiro vừa chấm dứt câu chuyện, đã ngước đôi mắt u ẩn lên và đăm chiêu ngắm khuôn mặt tôi:

-Sao, anh thấy thế nào? Anh có nghĩ rằng “câu chuyện ly kỳ” này là có thực hay không?

Tôi do dự:

-Ái chà...nhưng mà....biết nói sao đây nhỉ?

Anh Tashiro giữ im lặng một lúc. Thế nhưng rồi anh đã cũng châm lửa thêm lần nữa vào cái ống vố khói đã tắt ngấm rồi nói với tôi:

-Tôi nghĩ là dám lắm. Chỉ có mỗi nghi vấn là không biết việc đó đến từ pho tượng Thánh Mẫu của gia đình Inami hay không thôi,...Bởi vì chắc anh chưa đọc đến lời minh văn ghi trên cái đế của  bức tượng Mẹ Maria-Quan Âm phải không? Đây, anh xem hàng chữ khắc theo hàng ngang này đi! “Desine Fata Deum Lecti Sperare Precando” (Chớ trông mong những lời cầu xin của các ngươi có thể làm thay đổi định mệnh đã an bài!).

Tôi  chợt đưa mắt nhìn pho tượng Mẹ Maria-Quan Âm vốn bảo cho biết “định mệnh con người là cái nằm ngay ở bản thân” như một món đồ đem đến điềm gỡ . Trong khi đó, vị Thánh Mẫu vẫn thu hình trong tấm áo choàng màu gỗ mun, khuôn mặt xinh đẹp khắc trên ngà voi của Ngài còn phảng phất một nụ cười chế nhạo đầy ác ý và thờ ơ cho đến muôn đời.

Dịch ngày 16/7/2024

Văn bản:

Akutagawa Ryunosuke, Koku’i Seibo (Hắc Y Thánh Mẫu)  trích Tuyển tập Toshishun, Nankin no Kito (Cậu Đỗ Tử Xuân, Chúa Ki-Tô ở Nam Kinh), bản bỏ túi (bunkobon) do Nxb Kadokawa ấn hành lần đầu năm 1968, từ trang 23 đến 30. Nguyên tác Nhật ngữ.

Bên lề tác phẩm:

Có lẽ phải đến một phần tư của trên 300 tác phẩm của Akutagawa Ryunosuke lấy cảm hứng từ đạo Công giáo, nhất là phần liên quan đến thời kỳ tôn giáo này được truyền bá đến Nhật Bản. Ông bao giờ cũng tỏ ra thành tâm khi khai triển chủ đề này nhưng cũng phải nói thêm rằng, ông chỉ dùng bối cảnh tôn giáo để quan sát nội tâm con người, đối tượng mọi phân tích của ông. Ông còn tỏ ra trung thành với bản sắc của mình nên qua câu chuyện trên đây, độc giả sẽ nhận ra ngay hơi văn châm biếm và hình bóng chủ nghĩa hoài nghi của tác giả qua từng câu chữ.

* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của anh Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài Gòn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com