Bức tường có phù điêu 26 thánh tử đạo năm 1594 ở Nagasaki 

 

Ở Urakami, vùng đất nằm gần Nagasaki, có nơi tên gọi Nakano. Tuy giờ đây được sáp nhập vào thị xã Hashiguchi nhưng thời đó, nó hãy còn là một thôn làng nhỏ tên Nakano-gô.

Vào đầu thời Meiji (1868-1912, NNT), trong làng này có gã đàn ông tên Kisuke. Tuy thân hình bồ tượng nhưng tính tình anh ta lại hết sức nhát nhúa, không cân xứng với thể xác chút nào. Chẳng những thế, khi được sai bảo việc gì, anh ta đều làm không ra hồn. Dù cố gắng đến đâu nhưng từ vỡ đất cho đến gặt lúa cũng như vào dịp đầu xuân, khi hương chức sức cho tráng đinh tiếp tay lợp lại cái mái trụ sở giáo dân, Kisuke bao giờ đều trông mong vào sự giúp đỡ của người khác bởi vì các cậu trai làng không thể nào khoanh tay nhìn lối làm việc vụng về của anh.

Đám bạn bè như Kanzaburô hay Zennosuke luôn miệng than thở:

-Làm việc với Kisuke-san thật chán ngấy! Mỗi lần cậu xong được cái gì, bọn tớ đều phải làm lại từ đầu.

Anh chỉ biết co rúm tấm thân bồ tượng của  mình, thốt lên lời xin lỗi.

-Tha thứ tớ nhé, Kanzaburô! Các cậu bỏ qua cho.

Kisuke không biết làm gì hơn là dập đầu dập trán trước mặt đồng bọn.

Thêm một nỗi, Kisuke không chỉ vụng về. Dù tuổi còn trẻ, anh lại vô cùng nhát nhúa. Nói về sức vóc thì so với các bạn cùng trang lứa, anh thuộc loại mạnh mẽ mà đáng lý ra, không có gì có thể khiến anh sợ hãi. Thế mà chỉ cần một con rắn nằm vắt trên đường thôi là khi đang đi anh đã phải đứng phắt lại. Đến lúc bọn con nít tinh nghịch trong làng đưa một thanh que móc cái xác rắn ấy vung vẩy trước mặt anh và đùa "Kisuke-san!, tặng anh cái này!" thì anh đã xanh lè xanh lét như một cô gái trẻ.

Lại còn xảy ra câu chuyện như sau nữa chứ!  Có hôm, Kisuke từ ngoài đồng về, giữa đường gặp phải hai gã con trai làng bên, người nực mùi rượu, rồi vướng vào một cuộc lộn xộn với chúng. Dĩ nhiên hai gã đã biết tõng Kisuke là kẻ nổi tiếng nhát nhúa vào bậc nhất trong làng Nakano nên muốn nhân đấy làm khó dễ anh.

Kisuke hoảng hốt, thối lùi bên vệ đường đưa một bàn tay lên che lấy khuôn mặt, sợ sệt kêu lên:

-Xin lỗi, xin lỗi. Mấy anh tha cho tôi nhờ!

Đến như mấy kẻ kia mà cũng phải ngạc nhiên khi thấy thái độ nhũn như con chi chi nơi một người đàn ông mà thân xác gấp đôi một người thường.

-Ê! Vậy mà cũng mang tiếng con trai à? Nếu có giỏi, thử vung tay đấu với chúng ông một trận xem nào!

Chúng còn tiếp tục chòng ghẹo:

-Bằng không thì cởi truồng ra cho chúng ông xem cái của quí, bằng chứng mầy là một thằng đàn ông.

Kisuke thì chỉ mong sao chúng tha cho anh khỏi cái việc tủi hổ đó nhưng vẻ khiếp hãi của anh lại làm cho bọn người tàn nhẫn tăng thêm khoái cảm.

-Đã bảo cởi mà chưa chịu cởi à?

Để mua vui, hai đứa còn dúi đầu Kisuke sát mặt đất như xử sự với một con chó con.

Đêm đó, khi nghe chuyện Kisuke bị đám con trai làng bên đoạt cả giải rút thắt lưng và phải bụm tay che hạ bộ để chạy về nhà, người trong thôn không ai mà không tức tối. Cho đến nay, làng Nakano vẫn là nơi âm thầm lén lút duy trì tín ngưỡng Kirishitan (Chrristian) nên tinh thần liên đới của họ rất cao. Nay lại thấy một thành viên bị trai tráng làng bên bắt nạt, họ không thể chịu đựng nổi. Đám thanh niên bèn quyết định là từ rày về sau sẽ không thèm nói chuyện với một kẻ hèn nhát như Kisuke nữa. Còn như bọn trẻ con thì chúng đã phản ứng theo lối trẻ con của chúng nghĩa là lấy đá và phân ngựa ném vào ngôi nhà tồi tàn của mẹ con anh.

Dù vậy, khi thấy cái dáng Kisuke với khuôn mặt cúi gầm, mỗi ngày vẫn lủi thủi vác cuốc ra đồng, người làng lại thấy cảnh tượng đó có gì khiến cho họ động lòng thương cảm.Các cụ cao niên trong tổ giáo dân mới khuyên mấy anh thanh niên bằng lời lẽ của Chúa Giê-su như: " Nếu người ta tát vào má bên phải của con, hãy chìa má bên trái cho họ tát tiếp". Nhờ đó mà dân làng Nakano tuy có khổ tâm nhưng rồi cũng tha thứ cho Kisuke, người chỉ vì quá hèn nhát mà làm trò cười cho trai tráng làng bên.

Như đã nói, làng Nakano trong vùng Urakami thì kể từ thời Mạc phủ Tokugawa cho đến thời chính phủ mới Meiji, vẫn là nơi tiếp tục duy trì tín ngưỡng Kirishitan một cách lén lút, bất chấp lệnh cấm của nhà cầm quyền. Do đó, cách tổ chức nội bộ của họ có phần khác với tổ chức của các ngôi làng theo đạo Phật. Các thôn làng Kirishitan vùng Kyushyu đã tổ chức dân chúng thành những nhóm nhỏ tùy theo độ tuổi. Theo cách nói ngày nay thì đó là những đoàn thanh niên, đoàn tráng niên, đoàn thiếu nhi hay đoàn phụ nữ...Về mặt tín ngưỡng, họ là những "Tổ giáo dân" (tổ giảng, kumikô) với những cái tên riêng biệt như "Tổ Đức Mẹ Maria", "Tổ Chúa Giê-su" ... rồi từ đó, một tổ trưởng (tổ đầu, trùm họ, kumi-gashira) được bầu lên lo việc quản lý. Phụ việc cho tổ trưởng gồm một cho đến nhiều nhân viên thiện nguyện gọi là "jihiyaku" (từ bi dịch). Theo các sử liệu của người Kirishitan truyền lại thì con số các tổ trưởng và nhân viên thiện nguyện có thể khác nhau tùy hoàn cảnh địa phương hay nhu cầu trong vùng nên không có sự đồng nhất.

Vì lẽ đó mà Kisuke đã trở thành một thành viên (kumi-nakama) trong một tổ cũng như các thanh niên cùng độ tuổi với anh. Tuy vậy, lòng tin tôn giáo của anh đạt tới trình độ nào thì qua những câu chuyện sắp kể ra đây, chúng ta sẽ có dịp suy xét.

Một năm, vào mùa xuân, bỗng có một gã ăn mày đến ngụ ở bìa làng. Gọi là ăn mày nhưng không phải là một thứ ăn mày bình thường. Bởi vì ông ta là một con bệnh hủi mà ngón tay ngón chân đều bị co rút, tóc tai rụng chỉ còn ba sợi lưa thưa và đôi mắt đã mù đến phân nửa. Có lẽ ông ta trôi giạt đến làng Nakano sau khi bị đuổi từ nơi này sang nơi khác. May cho ông là tìm được một căn chòi nằm giữa bãi sông và giờ đây đang nằm lăn ra đó trong trạng thái giở sống giở chết.

Những người cầm đầu các tổ giáo dân ngoài nhiệm vụ quản lý đời sống trong làng còn đóng vai trò thầy giảng giáo lý với nhiệm vụ rèn luyện đức tin của dân chúng nên đã chỉ bảo cho họ cách giải quyết vấn đề đối với người ăn mày này. Họ kể cho đám dân làng chuyện ngày xưa Chúa Giê-su đã chìa tay ra cho những kẻ phung hủi tìm đến với Ngài như thế nào và ra lệnh cho người làng thay phiên nhau giúp đỡ người ăn mày đang mang trọng bệnh. Do đó, dân làng đã lập danh sách những ai mỗi ngày sẽ phải mang cơm nắm và thuốc xức đến mái chòi con nằm trên bãi sông ở bìa làng. 

Khoảng hai tháng sau là đến phiên của Kisuke và đó là một ngày đầu hè. Nhân vì công việc từ thiện anh phụ trách thì ngay trẻ con cũng làm được nên hai người bạn của anh là Kanzaburô và Zennosuke chỉ dặn bảo qua loa:

-Này Kisuke! Người ăn mày này thân mang bệnh và rất đáng thương, cho nên cậu phải làm đúng như lời cụ trùm nhà ta đã dạy, nghĩa là cung cấp cơm nắm nóng hai buổi sáng chiều cho ông đó nhé! 

Đúng ngày hôm ấy, gần đến giữa trưa, Kisuke bèn theo lời, đem thuốc men xoa vết thương và cơm nắm, những thức mà trước khi ra đồng làm việc, mẹ anh đã sửa soạn sẵn, rồi đi ra bãi sông, lúc ấy đang vắng vẻ không một bóng người. Cái nắng của ngày đầu hè đủ làm vã mồ hôi và bốc lên mũi anh cái mùi hăng nồng của những thân lau sậy thối ruỗng khi anh mới vừa bước xuống bãi. Anh đã có thể nhìn thấy một phần cái chòi mục nát của người ăn mày lộ ra như chấm đen giữa vùng lau sậy. Anh không biết ông ta đang làm gì vì chung quanh tuyệt nhiên không có một tiếng động nào và sự tĩnh mịch đó làm cho anh cảm thấy như có gì đe dọa.

Kisuke rón rén vác cái bọc đựng cơm và thuốc men tiến gần đến cửa chòi thì cũng vừa lúc cánh cửa gãy ấy bỗng kêu lên một tiếng kẽo kẹt đáng ngờ. Kisuke bèn đưa mắt lặng lẽ nhìn vào phía trong thì cái hiện ra trước mắt anh là gương mặt của người ăn mày với hai hố mắt sâu hoắm không còn rõ hình thù gắn bên trên cánh mũi.

-Ôi cha ơi!

Vứt đại cái bọc trước cửa chòi, Kisuke lòm còm suýt ngã rồi cứ thế mà vùng chạy khỏi bãi sông. Đó cũng chính là lúc người ăn mày vịn vào cây cột, tìm cách đứng dậy ra ngoài bãi sông kiếm một vũng nước đọng để uống.

Khi chạy về đến làng thì cho dù đồng bọn có khuyên lơn gì chăng nữa, Kisuke đã nhất quyết sẽ không ra chỗ đó một lần thứ hai. Vẫn với cái giọng điệu như trẻ con, anh nói như van xin:

-Tha tôi mà mấy cậu. Xí xóa cho tôi nhờ!

Cụ tổ trưởng và các vị lão làng còn dẫn cả sự tích thánh Sebastian từng ôm lấy thân thể của người phung hủi sưởi ấm cho họ để giảng cho Kisuke nghe và răn bảo rằng vì sự nhút nhát, anh đã tỏ ra thiếu tình yêu thương đối với đồng loại.  Nghe lời khuyên của các già làng, chiều hôm đó, thêm một lần nữa,  Kisuke đã thử vác bọc cơm nắm và thuốc men ra bãi sông, nhưng vừa đến cổng làng là anh đã vội vã quay về. Thế rồi, anh bèn chắp hai tay van lạy:

-Chuyện nào khác con cũng xin làm nhưng làng hãy tha cho con phần việc này!

Vào lúc đó, nghe nói là một già làng tên gọi Taira no Kunitarô – người sau này sẽ tử đạo khi bị giam trong nhà ngục Sakura-chô – đã sa sầm nét mặt và bảo với mọi người:

-Tôi xem cái thằng Kisuke, vì cái tính nhát nhúa của nó, mai sau dám trở thành một kẻ phản phúc giống như Giu-đa đối với Chúa Giê-su vậy!

 

***

 

Năm 1858 nhằm năm thứ 5 niên hiệu An Chính (Ansei), Mạc phủ Tokugawa đã phá vỡ truyền thống bế quan tỏa cảng (sakoku) có từ bao đời để ký hiệp ước thông thương với Mỹ. Trong hiệp ước đó, điều thứ 8 đã ghi rằng:"Người Mỹ sống ở Nhật Bản có quyền thờ phượng thần thánh của họ và việc dựng những nơi lễ bái trong nơi lưu trú sẽ không còn bị cấm đoán nữa". Cùng lúc nhà nước tuyên bố phế bỏ chế độ bắt dẫm chân lên thánh giá (fumie). Thế rồi, vào năm sau, họ tiếp tục ký kết các hiệp ước có nội dung tương tự với  bốn nước khác là Anh, Pháp, Nga và Hà Lan. 

Năm 1859, linh mục Girard, người của Hội Truyền Giáo Paris, vốn chờ sẵn từ lâu ở Naha (Okinawa) đã lên Edo với tư cách nhân viên trực thuộc Công Sứ Quán của Pháp tại Nhật. Sau ông ta một năm, đến lượt linh mục Bernard Petitjean đổ bộ lên Nagasaki. Vị này bèn mướn các tay thợ xây người Nhật dựng lên một ngôi giáo đường ở Minami Yamate thuộc khu vực Ôura. Đây chính là ngôi nhà thờ nguyên thủy có tên là "Ôura Thiên Chúa Đường" vốn bị bom nguyên tử đánh sập vào năm 1945. Hồi nó đang xây, ngôi thánh đường này được gọi là "Chùa người Pháp" (Furansu-dera). Dân chúng Nhật hiếu kỳ đã đổ xô nhau đến xem và ai cũng cho là kỳ lạ. Sau đó, đám nha dịch đã ra tay can thiệp nên phong trào tham quan nầy mới chấm dứt. Tuy việc đó cho thấy là với hiệp ước đã ký kết, nhà nước không còn cản trở việc người ngoại quốc hành đạo nhưng lệnh cấm với người bản xứ vẫn giữ y nguyên. Đối với linh mục Petitjean và linh mục Laucaigne, người đến Nhật trễ hơn ông một năm, thì từ khi còn ở bản quốc, họ đã nghe rằng ở cái đảo quốc vùng Cực Đông này, hãy còn một số hậu duệ của các tín đồ thời Thánh Francis Xavier (1506-52) sang đây truyền giáo (1549-51) và những người này vẫn âm thầm giữ giới luật đạo Chúa Giê-su. Vì thế, sau khi ngôi giáo đường Ôura được dựng lên thì công việc hai ông dành mọi ưu tiên là tìm sao cho ra những con chiên gọi là Kakure Kirishitan (Hidden Christian) vốn đang sống ẩn náu.

Thế nhưng một tháng rồi hai tháng trôi qua, các giáo sĩ vẫn không thấy bóng người nào đến viếng ngôi thánh đường. Hai vị bèn cất công ra khỏi thành phố Nagasaki và nhiều lần đi tìm họ ở các vùng ngoại ô như chung quanh khu vực Urakami. Có lúc họ đem bánh trái phát cho lũ trẻ, có lúc đóng kịch vờ ngã từ lưng ngựa xuống để lôi cuốn sự chú ý nhưng vẫn không thấy một con chiên Nhật Bản nào đến với họ  để thổ lộ cái niềm tin thầm kín.

Tuy nhiên, đã có một sự kiện xảy ra vào xế trưa hôm 17 tháng 3 năm 1865, nhằm khi cha Petitjean đang quì trước bàn rước lễ để cầu nguyện. Buổi trưa hôm ấy, ngôi giáo đường hoàn toàn yên tĩnh. Bỗng nhiên có tiếng cánh cửa kêu kẽo kẹt. Linh mục nghĩ thầm có lẽ đây là người bảo vệ đang nhìn vào trong xem chừng nên vẫn tiếp tục cầu nguyện. Không phải thế! Một người nào đó đã lẳng lặng tiến sát bên ông. Quay mặt lại, ông nhận ra đó một bà nhà quê trong bộ quần áo làm ruộng đang đứng im như một cây cột.

-Bức tượng của...

Bà lẩm bẩm mà như đang thì thầm:-

-Bức tượng Santa Maria nằm ở đâu vậy?

Câu nói đó đã khiến cho linh mục Petitjean đứng bật dậy khỏi cái bục cầu nguyện.

Ngón tay run run của ông chỉ về bên phải của cái bàn rước lễ. Không nói một câu nào, ông chỉ chỉ cho bà ta chỗ có đặt pho tượng Thánh Mẫu Đồng Trinh nhỏ cỡ 2 shaku (0,33 m x 2) mà ông dã đem đến đây từ nước Pháp quê nhà.

-Ôi chao! Đúng là Santa Maria đây rồi.

Người đàn bà kêu lên:

-Mà này! Đức Chúa Con trong tay Ngài trông mới đáng yêu làm sao!

Có thể nói đây là những câu đối thoại đầu tiên, cuối cùng đã được trao đổi giữa một người Kirishitan ẩn náu với một giáo sĩ nước ngoài sau một khoảng thời gian dài dằng dặc hơn hai thế kỷ bế quan tỏa cảng. Chính ra, các Kirishitan ẩn náu đã dấu mình dưới cái vỏ Phật giáo đồ, không những ở các thôn làng hay bến cảng vùng Nagasaki và Urakami là nơi tổ tiên họ từng sinh sống mà cả ở những hòn đảo ngoài khơi xa xôi hơn thế như Goto hay Hirado. Nơi đó , họ vẫn âm thầm gìn giữ những giới luật của giáo hội mà cha mẹ họ đã truyền lại cũng như lén lút đọc kinh bằng tiếng La Tinh và tiếp tục sống còn.

Tuy nhận ra là có những cuộc giao lưu giữa con chiên và giáo sĩ nhưng Mạc Phủ vẫn chưa cho phép tôn giáo được hoạt động tự do. Để tránh việc đàn áp, (thay vì họp ở nhà thờ), hai đức cha Petitjean và Laucaigne đã tự mình đi đến những vùng đất có những người Kirishitan ẩn náu. Họ cạo mái tóc xoăn và hàm râu xồm rồi đội lên đầu những bộ tóc giả làm bằng sợi tết từ lá cọ (helm palm) được tô đen, lại ăn mặc tựa nhà nông, lợi dụng bóng tối để chèo thuyền về các đảo xa xôi và được các con chiên hướng dẫn theo những con đường mòn trong hang hốc để đi một vòng các làng xóm.

Dĩ nhiên, hành động của các vị giáo sĩ này vẫn không sao thoát được cặp mắt dòm ngó của bọn nha lại. Đương thời, một trong những viên quan bố chánh (bugyô) của vùng Nagasaki là Tokunaga Iwami no Kami đã đến tận địa phương Urakami để tiến hành điều tra. Từ mùa hè năm 1867, ông ta đã tung ra 170 tay "bổ thủ" (torikata = kẻ chuyên môn vây bắt) mở một cuộc kiểm soát xem có còn tín đồ nào dám vi phạm điều luật cấm đạo của Mạc Phủ hay không. Chuyện sau đây đã xảy ra nhằm ngày 15 tháng 7, khi mới quá nửa đêm. Ngôi làng Nakano-gô nơi Kisuke sinh sống đã bị họ bố ráp vào chính đêm đó. Nó là phát súng lệnh mở màn cho một cuộc bách hại tôn giáo lớn lao có tên là "Cuộc ruồng bắt lần thứ tư ở Urakami" (Urakami yoban-guzure).

Nói về thời tiết thì tháng bảy là khoảng thời gian có nhiều trận bão đổ bộ lên đảo Kyushyu. Ngày 15 tháng 7, trời mưa to ngay từ buổi sáng. Đến tối thì cơn mưa còn bắt đầu kèm theo cả gió.

Giữa trận bạo phong loạn vũ ấy, làng Nakano nằm im như chết dí nhưng chính vào lúc đó, đám sai nha có nhiệm vụ lùng bắt giáo dân đã giương cao những ngọn đèn lồng, dần dần bao vây rồi siết chặt ngôi làng.

Trong một cái nhà kho (naya) lợp tranh nằm cạnh ngôi đền Thần đạo (Miya) của làng, lúc ấy ba chàng thanh niên vẫn thức canh. Họ vừa uống trà vừa nghe tiếng mưa gào gió rít bên ngoài nhưng không hay biết có gì đang xảy ra. Naya (Nạp ốc) hay "nhà kho" là tiếng đặc biệt để chỉ giáo đường đã có từ thời Thánh Francisco Xavier và đó là địa điểm bí mật nơi các tín đồ trong làng vẫn tụ họp để cầu nguyện.

Ba chàng thanh niên nói ở đây chẳng ai khác hơn là Kanzaburô, Zennosuke và Kisuke. Người thứ ba đang ôm một chiếc áo để làm việc ngoài đồng (noragi) trên đùi, ngồi ngủ gà ngủ gật trong một góc.

Kanzaburô và Zennosuke lâu lâu lại ném một cái nhìn về phía Kisuke. Đối với hai anh, khi phải nếm những tân khổ của một cuộc bách hại tôn giáo, họ đã bàn với nhau là sẽ chấp nhận cả cái chết khi cần thiết.

Kanzaburô nói một cách ngang nhiên:

-Việc bách hại có thể rất đáng sợ! Nhưng dù đáng sợ đến mức nào thì khi lâm vào cảnh đó, thế nào Chúa Giê-su cũng đến trợ giúp chúng ta. Riêng tớ thì đã quyết tâm chịu đựng tất cả mọi sự khó khăn cho đến phút chót.

-Còn thằng Kisuke thì sao nào?

Zennosuke làm ra vẻ mặt băn khoăn và đổi đề tài. Thế rồi cả hai quay lại quay nhìn người bạn đường to xác đang ngủ gà ngủ gật dưới ánh nến chập chờn.

-Bề gì, nó là đứa nhát nhúa, không giỏi chịu đau, sẽ la làng lên thôi. Không những thế, nó còn có thể đi đến chỗ "sa ngã" (korobu) và phản Chúa nữa đấy!

Dĩ nhiên chữ "sa ngã" dùng ở đây có nghĩa là thay đổi lập trường và bội đạo. Vì đã quen nhau từ thuở nhỏ nên hai người biết Kisuke là kẻ nhút nhát, vụng về nhất trong đám trai làng và họ đoán rằng anh ta là người đầu tiên sẽ khóc thét khi gặp phải khó khăn. Câu nói lầu bầu của già làng Taira Kunitarô cũng như nét mặt sa sầm của cụ ngày nào đang sống lại trong tâm trí hai chàng thanh niên: "Một ngày nào đó, có thể vì cái tính nhát nhúa của nó, thằng Kisuke sẽ trở thành một kẻ phản phúc đối với Chúa Giê-su giống như Giu-đa vậy!". Đó chẳng phải lời tiên tri của cụ ấy hay sao?

Kanzaburô bỗng đặt câu hỏi:

-Mấy giờ rồi nhỉ?

Zennosuke trả lời:

-À. Khắc thứ tám rồi đấy![1]

Ngay lúc đó, hai người bỗng nghe lẫn vào trong  tiếng mưa tiếng gió, có những tiếng còi sắc cạnh rít lên. Đó là ám hiệu của bọn bổ thủ để hiệp đồng tấn công vào ngôi làng Nakano. Từ phía xa ngoài bờ tường đất của ngôi làng, họ đã chực sẵn với đầy đủ gậy gộc và thừng chão và áp sát đến nơi. Bọn bổ thủ đạp cửa và la hét không ngừng. Về cảnh tượng xảy ra trong phần sau thì theo lời Kanzaburô, một người còn sống sót hôm đó, nó đã xảy ra như sau:

"Zennosuke lách qua song cửa sổ và chạy thoát được ra ngoài trong khi Kisuke vướng phải giây thừng. Tôi thì vòng hai cánh tay ra sau lưng, bảo các ông muốn trói thì cứ việc trói.Thê nhưng đám nha lại bảo tôi đừng có giở trò ma cuội và có vẻ hết sức dè chừng. Họ vẫn giữ một khoảng cách với tôi rồi phóng giây ra trói và sau đó, ba người trong bọn xúm lại cột lấy tôi. Họ cột chặt đến siết cả cổ khiến cho tôi bất tỉnh. Họ bèn tạt nước muối  để tôi tỉnh lại rồi kéo lê và vứt tôi vào trong cái kho chứa gạo.

Có những người vỡ đầu, tóc dính đầy máu me, những kẻ khác thì bị trói gô. Đến hừng sáng, họ đã bắt được khoảng một trăm người. Thế xong, các bổ thủ kéo chúng tôi ra khỏi kho chứa gạo và dùng roi quất vào mông. Trên đầu bọn nha lại đều có chít khăn (hachimaki) và trong tay họ đều lăm lăm lưỡi kiếm. Họ kéo chúng tôi đi nhanh như chạy xuống tận Nagasaki rồi sau đó tống giam tất cả vào ngục Sakura-chô."

Lời lẽ của Kanzaburô tuy chất phác nhưng đã đủ cho ta tưởng tượng được tình cảnh lúc ấy.

Và như thế cuộc bách hại giáo dân có tên là "Cuộc ruồng bắt lần thứ tư ở Urakami" đã bắt đầu. Sau khi thả hết đám đàn bà con nít hay bệnh nhân vốn không phải là đối tượng của nhà ngục Sakura-chô, nha lại bèn dồn một bọn 38 người vừa trai tráng lẫn người già có chức phận vào một chỗ giam giữ vốn chật hẹp đến phát ngộp. Đã đành trong đám đó không thể nào thiếu bóng dáng Kanzaburô lẫn Zennosuke nhưng lại có cả Kisuke với khuôn mặt khiếp sợ và tấm thân hộ pháp của anh ta.

Ngày hôm sau, một số đã bị gọi ra quì trên mặt sân trải sỏi (shirasu) của pháp đình. Những kẻ không chịu "korobu" tức thay đổi lập trường sẽ chịu một hình phạt có tên là "dodoi".Với hình phạt này, đương sự sẽ bị trói bằng thừng cả hai tay hai chân, cổ và ngực, tay quặt vào sau lưng. Rồi sau đó cả thân hình họ sẽ được kéo lên một cái cọc cao và nhận những trận đòn bằng gây gộc hay roi vọt của đám nha lại đến từ phía dưới. Xong họ lại được kéo xuống mặt đất và tạt nước vào người. Làm như thế, giây thừng sẽ hút nước và rút ngắn lại, siết vào da thịt nhiều hơn. Tất cả những gì đám người còn lại trong nhà ngục nghe được chỉ là tiếng kêu nức nở và uất ức như loài thú của các nạn nhân cũng như tiếng mắng chữi dữ dằn của nha lại vọng lại từ sân pháp đình.

-Kisuke ! Ráng giữ bình tĩnh!

Chính mình vừa chịu đựng những tiếng khóc than ấy. Kanzaburô vừa nhìn qua bên cạnh, nơi Kisuke mặt mày tái mét, đang cật lực bám lấy chấn song cánh cửa, vừa lên tiếng động viên và khuyên bảo:

-Cầu nguyện Santa Maria đi nào! Hãy cầu nguyện Santa Maria cứu giúp!

Nghe anh nói, bọn người còn lại ở bên cạnh như vừa ý thức được điều đó, cũng bắt đầu mở miệng đồng thanh cầu xin Đức Mẹ Maria bảo vệ họ. Giữa khi tiếng cầu nguyện u trầm ấy cất lên, người ta vẫn thấy mỗi Kisuke là đang bấu víu một cách tuyệt vọng vào mấy chấn song.

-Nào, Kisuke! Ráng giữ bình tĩnh!

Thế nhưng bất chợt có tiếng Kisuke kêu lên thật to. Với tiếng kêu đó, anh đang gọi một nha lại đứng ở bên ngoài:

-Tha cho tôi nhờ! Xin thả tôi ra, thầy đội ơi!

Mấy người tín đồ vội vàng đưa bàn tay lên bụm miệng Kisuke không cho anh ta la hét.Thế nhưng giống như đang giữa cơn điên, Kisuke mạnh đến độ có thể đẩy dạt ba bốn người đàn ông đang túm lấy anh.

-Tui hết chịu nổi rồi.  Tôi xin hàng (korobu). Thầy đội ơi!

Người sai nha bèn mở cánh cửa có chấn song kiên cố lên và kéo thân xác Kisuke ra ngoài. Ra đến nơi, anh ngã lăn kềnh (korobu) trên mặt đất. Sai nha bèn xốc anh lên và dắt ra sân pháp đình. Cái dáng sau lưng của anh sao mà xấu xa và tồi tệ đến thế. Anh sẽ được đưa đến trước mặt nhà chấp pháp để lăn vân tay, bằng chứng  cụ thể cho thấy anh đã bước qua lời nguyền (koronda).

Kanzaburô lạnh lùng nhìn theo bóng người bạn thuở ấu thời nay đã trở thành kẻ phản bội như Giu-đa đúng như lời già làng Kunitarô đã tiên đoán. Có lẽ vì cảm thấy hổ thẹn với đồng đạo cho nên sau khi đã lăn vân tay, Kisuke không dám quay đầu nhìn về phía nhà ngục mà vội vã bước ra khỏi cái sân giữa.

Sau khi Kisuke bội đạo, ba tín đồ khác cũng vì không chịu nổi nhục hình "dodoi" trên sân pháp đình, đã hứa là sẽ cải tông. Ba mươi bốn tín đồ còn sót lại vốn tin tưởng vào đồng bọn nay phải chứng kiến cảnh phản bội của từng người một như thế, đều không khỏi xót xa cay đắng. Tuy cay đắng đấy nhưng cùng lúc, có lẽ họ đã thầm hứa với mình: "Riêng bọn ta sẽ không bao giờ chịu thần phục để bỏ đạo đâu!". Họ không còn khiếp sợ trước bất cứ hình thức tra khảo nào. Đến như bọn ngục tốt rồi cũng phải ngưng việc hành hạ thể xác của họ và dời tất cả lên một cái khám nhỏ cất tạm trên vùng đất đồi của Nagasaki có tên là Kojima. Sau đó, họ đã bị giam giữ tại đây suốt ba tháng trời. Trong thời gian sống ở đây, họ nào có biết là vào tháng 10 năm ấy (1867), chính quyền Mạc Phủ Tokugawa đã cáo chung.

 

***

 

Việc bách hại người Kirishitan ở Kyushyu đương nhiên đã gây ra rất nhiều bức xúc cho các viên lãnh sự ngoại quốc. Họ bèn cực lực phản đối việc này với chính phủ mới Meiji. Thế nhưng cuộc Duy Tân vẫn chưa có  quyết định nào về phương châm hành động cho chính sách tôn giáo mới nên chỉ đưa ra những câu trả lời hết sức mơ hồ trước lời chất vấn của các lãnh sự nước ngoài về cách đối xử với đạo Ki-Tô. Trên thực tế, chính quyền đã đặt những bảng yết thị ở Nagasaki với nội dung như sau: "Về luật pháp đối với đạo Kirishitan (Thiết Lợi Đan tông môn), nhà nước vẫn duy trì việc cấm đoán như cũ.  Còn như các thứ tà giáo (Tà Tông Môn) thì tuyệt đối nghiêm cấm". Tuy không nói đích xác Kirishitan là một tà giáo và có ý định phân biệt đạo Chúa với các tà giáo nhưng đó chẳng qua là một "khổ nhục kế" mà chính phủ Meiji vừa nghĩ ra được.

Dù vậy, lãnh sự đoàn đã gạt ngay qua một bên lập luận tinh vi ấy. Một nhà lãnh đạo của Nhật thời đó là Kido Takayoshi (1833-77)[2] xem đây là một vấn đề hệ trọng nên đã muốn thay đổi việc trừng phạt tất cả các giáo đồ vốn định tự ban đầu sang tội lưu đày đi các phiên dành cho những tín đồ chủ chốt, phần tín đồ còn lại sẽ tùy theo thái độ của họ mà xử trị sau. Có nghĩa là ông ta chủ trương một đối sách có hai tầng.

Căn cứ theo lệnh ấy, trong số 38 tín đồ bị bắt ở làng Nakano thuộc vùng Urakami, chỉ có 28 người là bị đày đi Tsuwano thuộc vùng Iwami (tây nam tỉnh Shimane). Chuyện này xảy ra vào tháng 7, đúng một năm sau ngày cả bọn bị bọn bổ thủ đến làng bố ráp.

Buổi sáng ngày 20 tháng 7, trong khi bến cảng Nagasaki còn đang chìm trong màn sương mù trắng đục, một chiếc thuyền chở vật dụng (danpeibune) đã nằm chờ lũ tội nhân trên bến. Ngoài khơi thì đã chực sẳn một chiếc tàu chạy bằng hơi nước trọng tải cỡ 1500 tấn. Những người lên chiếc thuyền này sẽ được chở về cảng Onomichi (đông nam Hiroshima).

Sau khi đi từ Onomichi đến Hiroshima, họ sẽ vượt núi bằng con đường San'in (Sơn Âm) để tới Tsuwano. Bên ngoài ngôi thành Tsuwano có một hòn núi nhỏ với ngọn đèo tên là Otome (Ất Nữ). Ngôi chùa Kôrinji (Quang Lâm Tự) xây trên hòn núi này chính là nơi bọn họ sẽ được giam giữ lâu dài.

Ban đầu, cuộc sống ở Kôrinji rất tốt đẹp bởi vì đám sai nha ở đây còn ngạo nghễ, cho rằng với bọn dân ngu khu đen này, mình chỉ cần ra sức giảng nghĩa thì chẳng mấy chốc chúng sẽ biết cải tà qui chánh. Mỗi ngày đám tội nhân được cấp 5 "gô" gạo, 73 "mon" rau củ. Đối với những người trước sau là một lũ nông dân nghèo đói thì chỉ cần được chu cấp như thế, họ đã mừng rơn. Ngày nào cũng vậy, họ đều được các nhà sư Phật giáo và ông từ đền Thần Đạo đến thuyết pháp. Trước những lời dạy dỗ ấy, đám tín đồ chỉ biết im lặng nghe nhưng tuyệt nhiên không có một người nào chịu cúi đầu để chấp nhận cải tông. Rốt cuộc, chứng kiến thái độ bướng bỉnh của họ, đám sai nha bắt buộc phải tiến hành những cuộc tra khảo như trước.

Cho đến lúc này, các tín đồ vẫn có cơm ăn no đủ nhưng từ đó trở đi, họ chỉ có mỗi bát cháo loãng với  nhúm muối. Thay vì chăn đệm, họ được phát mấy cái chiếu lát. Áo quần của họ là manh áo đơn giống như ngày vừa bị bắt.

Đến tháng 11 thì cái lạnh khắc nghiệt của vùng núi non San'in đã kéo tới. Nơi cuộc tra khảo diễn ra là một cái ao rộng khoảng 20 tsubo (20 x 3,3 m2) nằm trước khu vườn ngôi chùa Kôrinji. Đám tín đồ đều bị lột truồng và phải ra đứng trước bờ ao. Bên cạnh họ đã thấy bày sẵn một thùng gỗ chứa chừng bốn đấu nước. Bọn sai nha tay cầm gáo tra cán dài cũng đứng chực bên cạnh.

-Làm cách nào bọn bay cũng không chịu bỏ đạo à?

-Tôi không bỏ đạo!

Tín đồ nào khẳng định như thế sẽ bị xô xuống cái ao lúc ấy trên mặt đã bắt đầu đóng một váng băng mỏng. Khi tội nhân vừa trồi đầu lên khỏi mặt nước, họ liền bị sai nha dùng cái gáo dài đập cho chìm xuống. Về sau, Kanzaburô đã thuật lại cảnh tượng thống khổ đó như thế này:

"Thân thể tôi dần dần lạnh đến đông cứng, cả người run rẩy, hai hàm răng lập cập đánh vào nhau rồi mắt hoa đi và không còn nhìn thấy gì chung quanh. Khi hơi thở tôi sắp đứt và bắt đầu nghĩ là giờ cuối cùng đã điểm thì nha lại bèn hô tên và bảo tôi hãy leo lên bờ cho nhanh. Họ dùng một cây sào tre dài khoảng 3 "ken" (1, 818 m x 3) đầu có gắn móc câu, quấn lấy tóc tôi và kéo bằng tất cả sức lực. Khi tôi ra được khỏi ao, họ mới quét tuyết lấy chỗ nhóm một đống lửa với những thanh củi mục. Sau đó, họ cho phép chúng tôi ngồi gần lại để sưởi và cho uống nước muối lấy lại thần hồn. Tôi không thể nào kể hết sự đau đớn mà tôi phải nếm trải trong hôm ấy!"

Bị ra tấn bằng nước xong, đám tội đồ được đưa vào nhốt trong những cái cũi tù rộng không hơn một mét khối có gắn những chấn song dày 6 phân và đặt cách nhau mỗi 3 phân một. Lỗ thông duy nhất đối với bên ngoài là một cánh cửa nhỏ nằm ngang tầm mắt để có thể đưa cơm nước. Vì cái cũi quá chật hẹp, dĩ nhiên tù nhân phải khom mình mới chui vào nổi.

Vừa bị tra khảo lại chịu thêm cái lạnh khắc nghiệt của núi rừng Tsuwano nên trong đám tín đồ, nhiều người đã lần lượt qua đời. Kẻ ra đi đầu tiên là Wasaburô, một thanh niên mới 27 tuổi. Tuy anh đã sống nổi 20 ngày trong cái cũi rộng vỏn vẹn một mét khối đó nhưng vì sức mỏi hơi tàn nên sau đó đã trút hơi thở cuối cùng.

Sau Wasaburô, người bị tra tấn cho đến chết là Yasutarô, một anh đàn ông 32 tuổi. Nhìn từ bên ngoài, anh ta chỉ là một kẻ ốm yếu bạc nhược nhưng anh đã đem cả phần ăn ít ỏi của mình nhường cho bạn đồng tù và nhận lấy phần việc không ai muốn dính vào là vệ sinh chuồng xí. Anh đã bị bắt ngồi giữa tuyết giá suốt ba ngày ba đêm rồi đến khi được tống vào cũi tù đã chết trong tư thế ngồi lom khom cúi đầu.

Kanzaburô đã có dịp nói chuyện với Wasaburô đúng ba hôm trước khi anh ấy chết.Đây là những lời mà Kanzaburô ghi lại trong sổ tay của anh: "Tôi hỏi Wasaburô chắc anh phải cảm thấy cô đơn trong cái cũi tù ấy nhưng anh đã phủ nhận điều đó. Bởi vì từ năm lên 9, lúc nào anh cũng thấy một người đàn bà mặc áo màu xanh và choàng tấm voan xanh trên đầu y như hình ảnh Thánh Mẫu Maria đến trò chuyện với anh nên anh không cảm thấy cô độc bao giờ. Nhưng anh nhắn tôi không nên đem chuyện này kể cho ai trong lúc anh còn sống. Ba hôm sau ngày anh thổ lộ như vậy, Wasaburô đã vĩnh viễn ra đi trong một tâm thế hạnh phúc".

Trước những cái chết liên tiếp xảy ra, một số tín đồ đã rủn chí và bắt đầu đánh mất niềm tin. Rốt cuộc, vào một đêm đông trời đặc biệt lạnh, 16 người trong đám đã làm cử chỉ bội đạo. Họ liền được thả ngay tại chỗ, được cấp cho một bữa cơm nóng có cả rượu sake. Vài hôm sau, họ đã xuống núi.

Chỉ còn lại 10 người, trong đó có Kanzaburô và Zennosuke. Trong cũi tù tối tăm u ám, họ phải chiến đấu để chống chọi với nỗi nhớ làng, nhớ nhà và nhớ gia đình. Những tình cảm nhớ nhung như vậy là động cơ làm cho lòng họ trở nên yếu mềm..

Nhiều khi Kanzaburô tự đặt cho mình câu hỏi: "Thằng Kisuke giờ ra sao rồi nhỉ?" mỗi khi anh nhớ lại khuôn mặt và cái thân hình hộ pháp của người bạn thuở còn thơ ấu mà anh đã không gặp lại kể từ khi bị giam chung ở nhà ngục Sakura-chô. Làm như trong đầu anh còn ghi khắc hình ảnh của Kisuke vào cái ngày bị sai nha kéo ra sân pháp đình để lấy dấu vân tay. "Cái thằng đó sao mà nhát nhúa đến thế!...Nếu không mang tính nhát nhúa ấy, chắc nó không bao giờ phản bội niềm tin đâu nhỉ?"

Đến lúc đó, đám sai nha đã tìm ra một phương pháp mới để gây áp lực lên nhóm 10 người còn chưa chịu qui hàng dù đã bị tra khảo và nhét vào cũi tù.

Phương pháp đó là đem thân nhân của đám tù nhân bướng bỉnh đến đây tra tấn trước mặt chúng. Đối với sai nha, họ cho rằng việc gì phải bắt các anh em trai vốn là những kẻ chai lì nhưng sẽ bắt các bà mẹ già và lũ em trai em gái còn dại khờ của tù nhân đến đây. vì như thế, họ sẽ đạt được kết quả dễ dàng hơn.

Do đó mà vào tháng hai, 26 người đàn bà và trẻ em đã được đưa lên thuyền rồi gửi tới Tsuwano. Một nhà tù mới dành cho đám người này đã được dựng lên trong khuôn viên chùa Kôrinji.  Matsu, cô em gái và Yujirô, cậu em út của Kanzaburô đều có mặt trong đám tù nhân mới. Matsu năm đó 15 tuổi, còn Yujurô chỉ mới 12.

Không riêng người lớn, đến cả bọn trẻ con cũng bị tra tấn không thương tiếc. Một cô nhi mới lên 10 là cậu bé Suekichi dù bị tưới dầu châm lửa trên hai bàn tay rốt cuộc vẫn không từ bỏ đức tin. Một đứa con nít khác mới lên 5 sau khi bị bỏ đói suốt hai hôm, rốt cuộc được sai nha đem bánh trái đến, đã cương quyết lắc đầu không nhận. Và rồi đứa bé đó đã giải thích:

-Má em bảo nếu con không chối Chúa thì sẽ được vào nước Thiên Đàng. Lên trên đó, con hãy còn có những thứ bánh trái ngon ngọt gấp mười lần ở đây nữa.

Yuujirô, cậu em của Kanzaburô thì bị lột truồng và trói vào một cây thập tự giá làm bằng nhánh cây và bỏ mặc ngoài trời giữa những cơn gió lạnh buốt xương da. Đến đêm, cậu ta lại bị bọn sai nha đem nước xối lên người. Chúng còn đem roi quất và dùng đầu mũi roi thọc cả vào tai và mũi cậu. Vì chỉ là một đứa bé con 12 tuổi, cậu đã khóc toáng lên và tiếng khóc to của cậu đã vọng đến bên tai của Kanzaburô, người đang bị giam trong cũi tù. Tuy là anh ruột nhưng Kanzaburô cũng không tìm ra cách nào để cứu lấy đứa em.

Sau một tuần  bị tra khảo, thân thể của Yuujirô đã bắt đầu sưng tấy lên và bầm tím.Nhịp tim của cậu  yếu dần. Bọn sai nha lúc ấy mới chịu buông tha và trả cậu lại cho Matsu, chị của cậu. Rồi sau đó, lấy hai bắp đùi của chị mình làm chỗ tựa đầu, cậu đã thì thào đứt khoảng:

-Chị tha thứ cho em nhé. Em đã làm hết sức để ghìm lấy tiếng khóc. Em nhớ lại những thống khổ mà Chúa Giê-su chúng ta đã chịu đựng và cố gắng để không rên siết. Nhưng vì đau đến điếng người, em không thể nào không bật khóc. Em yếu đuối quá phải không? Chị Matsu ơi! Tha thứ cho em nhé!

Đến hừng sáng thì Yuujirô trút linh hồn trong khi tay cậu còn nắm lấy bàn tay của chị mình. Cũng vào buổi sáng hôm đó, đám sai nha đã đem đến một chiếc áo quan, vội vội vàng vàng bỏ cái xác cậu bé vào trong rồi bỏ đi mà không có lấy một lời.

Cái chết tức tưởi của đứa em trai làm cho một người cương quyết như Kanzaburô cũng cảm thấy đau đớn như xé gan xé ruột. Dù không có ý định sa ngã và chối bỏ lòng tin của mình, anh cũng không thể nào tỏ ra vô cảm khi tưởng tượng ra những cực hình mà kể từ đây, Matsu, em gái của anh sẽ phải gánh chịu. Anh tự hỏi:"Tại sao Chúa Giê-su không cứu giúp con chiên của ngài? Ngài đang ở đâu khi những đứa trẻ đang phải hứng lấy những sự trừng phạt dã man như thế này?". Sự nghi hoặc bắt đầu nhóm dậy trong đầu anh bởi vì anh vẫn không nghe tiếng Chúa trả lời. Sự im lặng băng giá của ngài đã gieo vào lòng anh một nỗi sợ hãi. Và do đó, lòng tin của Kanzaburô bắt đầu bị lung lay.

-Tại sao chúng ta lại phải chịu đựng mọi sự cam khổ như thế. Có tôn giáo nào lại bắt ta phải hy sinh đến cả anh em ruột thịt như thế không?

Người thanh niên ấy đã đập đầu mình vào chấn song xà-lim để đuổi đi những suy nghĩ cám dỗ đó. Da đầu của anh nứt ra và vết thương làm anh chảy máu. Thế nhưng anh vẫn không ngừng dập đầu dập trán  vì hành động này là cách duy nhất giúp anh xua đi những ý tưởng tăm tối.

Anh hét lớn:

-Zennosuke đâu? Hãy cầu nguyện cho tôi!

Không nghe ai trả lời. Anh cũng không biết người bạn thân giờ đây đã chết hay còn sống.

Bốn ngày sau cái chết của Yuujirô, Kanzaburô cảm thấy mình không thể chịu đựng nỗi khổ tâm này lâu hơn nữa. Trong khi ngơ ngơ ngác ngác nhìn ra ngoài sân chùa Kôrinji qua chấn song cũi tù, anh chợt thấy một sai nha đang nói chuyện với một người dáng dấp như kẻ ăn mày. Người ăn mày đó trùm lên người một chiếc áo tơi lá, tay cầm cây gậy và đang cúi đầu, rối rít xin xỏ cái gì đó trước mặt gã sai nha.

-Ôi chao! Chẳng phải là thằng Kisuke đang đứng đó sao?

Kanzaburô không dấu nổi sự kinh ngạc:

-Chả lẽ gã ăn mày đó lại là Kisuke?

Thế nhưng người được tên sai nha xô đẩy và đang bước về phía này đích thị là Kisuke. Vẫn không khác gì tướng mạo cái anh chàng cách đây hai năm với đôi chân xiêu vẹo khi được thả khỏi nhà ngục Sakura-chô ở Nagasaki.

-Vì lý do gì mà cái tên Kisuke hèn nhát này lại...

Khi gã ăn mày đi ngang qua nhà ngục nhốt anh, Kanzaburô nhận ra vẻ tiều tụy bẩn thỉu của một người đã phải đi suốt một đoạn đường dài để tới vùng Tsuwano này. Tuy hàm râu lởm chởm và bộ mặt đen ngòm cáu ghét nhưng nhìn cái thân hình hộ pháp ấy, Kanzaburô vẫn nhận ra được hình dáng người bạn thời thơ ấu mà anh khó lòng quên.

Với một tiếng động nặng nề, tên sai nhà bèn mở cánh cửa một cũi tù rồi đẩy người ăn mày vào trong. Sau khi hắn ta đi rồi, sự im lặng bao trùm chung quanh thêm một đỗi  trước khi Kannzaburô bất chợt kêu lên thật to:

-Kisuke đấy ư? Có phải người vừa bị cho vào cũi là cậu Kisuke quê ở Nakano-gô không nhỉ?

-Vâng!

Giọng trả lời nghe thì thầm như một tiếng một tiếng muỗi vo ve.

-Vâng. Chứ ông là....

-Tớ đây mà...

Từ bên trong cũi tù, Kanzaburô ngoi đầu lên chỗ có đục lỗ hổng và xưng tên mình.

-Cậu đến đây làm gì hở ? Mà tại sao lại đến?

Giọng nói của Kanzaburô vẫn chất chứa sự uất hận và giận dữ mà cho đến hôm nay anh vẫn nuôi trong lòng đối với người bạn hồi thơ bé:

-Hồi ở nhà ngục Sakura-chô, chẳng phải cậu đã chịu lăn vân tay rồi đấy sao? Việc gì còn cất công tìm đến xứ Tsuwano này nữa.

Trong một đỗi lâu, không có tiếng trả lời. Nhưng cuối cùng rồi những âm thanh chen giữa tiếng nấc nghẹn tức tưởi đã vọng đến bên tai Kanzaburô:

-Tha thứ cho tớ! Tha thứ cho tớ!

Rồi sau đó, bằng cái giọng lọng ngọng cố hữu, Kisuke đã bắt đầu giải thích về hành động của mình cho Kanzaburô. Không chỉ mỗi Kanzaburô mà tất cả người bên trong ngục đều vểnh tai lên chờ đợi điều anh kể. Đôi khi, có tiếng chân của đám sai nha đi tuần phòng và mỗi lần như vậy thì Kisuke lại đâm ra khiếp sợ đến độ không ú ớ gì được. Chiều đến, cái lạnh đột ngột tăng lên và bên ngoài, tuyết đã rắc như bụi phấn.

Trong nhà ngục Sakura-chô ở Nagasaki, vì quá khiếp hãi khi nghe những tiếng gào thét của những bạn đồng tù không chịu nổi hình phạt "dodoi" mà Kisuke đã chấp nhận lăn dấu vân tay và được thả ra. Tuy nhiên sau đó, anh cũng không còn mặt mũi nào để trở về làng Nakano. Dù muốn gặp lại họ hàng thân thích nhưng sự tủi nhục của một người đã bội đạo đã khiến anh không dám về, phải ẩn mặt trong thành phố Nagasaki, sinh sống bằng nghề phu phen chất và rở hàng trên bến tàu Ohato.

-Không những tôi đã xa lánh Chúa và Đức Mẹ Maria mà còn sa vào cảnh rượu chè gái gú, để quên cho được những đồng đạo cũ như các anh! Tôi những muốn quên đi tất cả!

Những lời tự thú hòa trong tiếng khóc của Kisuke đã khiến cho người trong nhà ngục ai nấy đều không khỏi buông tiếng thở dài.

Ngay cả những hành vi sa đọa như uống rượu, chơi gái cũng không làm cho lòng Kisuke quên những người đồng cảnh và vơi bớt đau khổ. Thế nhưng bây giờ anh cũng khó lòng đi gặp sai nha để xin rút lại lời nguyền (kaishin-modoshi). Hành động gọi là "kaishin-modoshi" ám chỉ trường hợp một tín đồ Cơ Đốc, sau khi bỏ đạo, có thể đến tái xác nhận với nhà cầm quyền mình vẫn là một Kirishitan như cũ. Và dĩ nhiên là Kisuke với bản tính nhát nhúa, sẽ không thể nào làm được điều đó vì nếu "cải tâm" (kaishin) như thế, anh sẽ phải nghe lần nữa tiếng gào khóc cũng những đồng đạo bị hình phạt "dodoi". Những tiếng gào thét u ám và ghê rợn như tiếng loài thú nay hãy còn đọng lại trong đáy lỗ tai anh. Rồi để khỏi bị dày vò bởi những tiếng gào thét bi thảm ấy, anh đã bỏ thành phố Nagasaki để về Shirogoe, một làng đánh cá và được người trong làng này mướn làm công việc của một bạn chài. Anh hết chèo thuyền đến giăng lưới, chủ ý cho thân thể mệt mỏi đến kiệt lực để có thể quên đi tất cả những gì mà trước đây, cả rượu lẫn gái đều đã không thể làm anh thấy nguôi ngoai.

Thế nhưng một ngày, Kisuke có dịp đi cùng ông chủ của mình vác cá đem lên Nagasaki sau nhiều tháng không đặt chân đến đó, bỗng một cảnh tượng không ngờ tới đã đập vào mắt anh. Trên bến Ohato, nơi tàu cập bến, anh đã thấy sai nha đang dồn tù nhân lên trên hai chiếc thuyền đáy nông. Đám tù nhân không những bị quần chúng bên đường thóa mạ và còn bị sai nha thúc ép bằng gậy gộc, trông giống như một bầy gia súc. Kisuke nhón chân và nhô đầu từ đằng sau đoàn người để nhìn cho rõ thì nhận ra đám tù nhân đó là những người đàn bà và trẻ em đến từ làng Nakano với những khuôn mặt anh không thể nào quên. Lẫn trong đám người đó có cả Matsu, cô em gái, kể cả Yuujirô, cậu em  trai của Kanzaburô, hai người anh vốn quen biết.Những người ấy mắt nhìn xuống, đầu tóc rũ rượi và buồn bã, im lặng không nói gì và bước lên ngồi trên hai chiếc thuyền đang trầm mình bên bờ nước.

Ông chủ của Kisuke đặt tay lên vai anh giải thích:

-Đó là lũ tù tội chỉ vì đi theo Kirishitan! Chúng thật ngu đần quá cỡ. Có đúng không nào?

Kisuke lảng qua cảnh ấy và đưa mắt về phía chủ nhân lúc ấy đang chăm chú nhìn mình rồi gật đầu như tỏ ra đồng ý.

Tối hôm đó, Kisuke ra ngoài biển, một mình lặng ngắm khung trời đêm. "Một người mang cái bệnh nhút nhát như ta, biết phải làm sao? Ta làm được gì bây giờ với bản tính nhát nhúa này?"

Những đợt sóng đen ngòm thi nhau đổ vào bờ rồi vỡ tan. Kisuke vừa nghe tiếng sóng vỗ, vừa cảm thấy lòng mình dâng lên một nỗi oán hận đối với Chúa. Tại sao Chúa lại sinh ra làm chi hai giống người: một giống thì từ lúc mới ra đời đã mạnh mẽ kiên cường, còn một giống kia lại vụng về và hèn nhát. Những người như hai bạn Kanzaburô và Zenniosuke đã tỏ ra can đảm từ thuở ấu thơ, cho nên dù có bị bách hại, hai bạn ấy vẫn giữ vững niềm tin. Còn như mình đây thì vừa bị ai đó vung tay lên, hai chân đã quíu, mặt mày xanh lét và hớt hơ hớt hãi. Mang một bản chất như vậy từ lúc mới ra đời thì dù lòng có tin theo Chúa Giê-su nhưng chỉ cần bị tra tấn thôi là mình đã không thể nào chịu đựng nổi. Phải chi mình không sinh ra vào thời buổi này thì tốt bao nhiêu...".

Nếu được sinh ra vào một thời đại có tự do tôn giáo thì Kisuke -cho dù không thể xem như kẻ lỗi lạc hơn người – cũng không sa sút đến nỗi trở thành một kẻ phản bội, chối cả Chúa Giê-su lẫn Đức Mẹ Maria. "Cớ sao ta lại phải sinh ra đời để mang lấy cái số phận này?".

Nghĩ ngợi như thế, Kisuke không thể nào không oán trách Thiên Chúa là một đấng vô tình!

Chuyện đã xảy ra trong giây phút Kisuke dợm đứng lên rời khỏi bãi biển để về nhà. Lúc đó, anh bỗng nghe có tiếng ai gọi mình từ sau lưng nhưng khi quay đầu lại nhìn thì chẳng có một người nào cả. Tiếng gọi đó không phải tiếng đàn ông mà cũng chẳng phải tiếng đàn bà. Tiếng gọi đó như hòa tan và trong tiếng sóng trên mặt biển đen ngòm nhưng đã vang lên một cách rõ rệt.

-Tất cả những gì ngươi có thể làm là đến gặp mặt các đồng đạo. Nếu như thêm một lần nữa mà phải đối diện với nhục hình, người cứ việc tìm cách thoát thân và sau đó quay trở lại cho ta. Dù ngươi có phản bội ta thì ta vẫn không trách móc ngươi đâu nhưng ta khuyên ngươi hãy đi gặp lại các đồng đạo và như thế đã đủ.

Kisuke chợt đứng khựng lại, bàng hoàng nhìn ra mặt biển. Thế rồi anh đưa bàn tay lên mặt để lau nước mắt vì anh vừa òa lên khóc thành tiếng.

Sau khi Kisuke chấm dứt câu chuyện kể, các tín đồ trong nhà ngục vẫn tuyệt đối im lặng, không người nào cất lên một tiếng ho. Lúc đó, hơi lạnh bắt đầu thấm vào da thịt những người tù khiến họ hiểu là bên ngoài nhà ngục, giờ đây tuyết đã đọng lại thành một lớp dày. Kanzaburô thì nghĩ thầm rằng mọi tân khổ mà anh đã nếm trải suốt hai năm nay, việc anh không chối bỏ niềm tin dù phải đứng trước cái chết của đứa em, đã không phải là điều vô ích.

Sáng hôm sau, để thẩm tra trường hợp Kisuke, đám sai nha lại đã vào đề lao và mở khóa cũi tù. Nếu như Kisuke không chối bỏ đức tin thì lần này, họ sẽ đưa ra anh ngoài cái hồ đóng băng trong vườn của nhà chùa để bị dầm mình trong đó. Khi tiếng động nặng nề của cánh cửa vừa được mở khóa vọng lại rồi tiếng chân loạng chạng của Kisuke nghe xa dần, Kanzaburô mới nói như thì thầm:

-Kisuke ơi! Nếu chịu khổ không nổi, cậu cứ bội đạo (korobu) đi, chẳng sao đâu nhé. Nội việc cậu quay về với chúng tôi đây cũng đủ đẹp lòng Chúa chúng ta rồi. Nhất định là điều cậu vừa làm đã làm đẹp lòng ngài!

 

Tháng 2 năm Shôwa 34 (1959)  

Dịch ngày 1/3/2025  

 

Thư mục tham khảo: 

-Endo Shusaku, Saigo no Junkyôsha (Những người tử đạo cuối cùng), trong Tuyển tập văn học Nhật Bản, tập dành cho Agawa Hiroyuki và Endo  Shusaku do Chikuma Shobô xuất bản, trang 317-329. Nguyên tác Nhật ngữ. 

-Endo Shusaku, Saigo no junkyôsha, do bà Minh Nguyen-Mordvinoff dịch sang Pháp văn thành "Les derniers martyrs", in trong Tuyển tập Une femme nommée Shizu (Một người đàn bà tên Shizu), Collection Folio do Nxb Denoel xuất bản năm 2000. Bản ngoại văn tham chiếu. 

Bên lề tác phẩm:

Trong khi"Những người tử đạo cuối cùng" còn đang dịch dở dang, tôi đã làm một cuộc hành trình 8 ngày về vùng Nagasaki, một nơi tôi từng ghé lại vào năm 1967 nhưng lần đó chẳng giữ lại một kỷ niệm nào đáng kể. Với ý định "dịch giả đi tìm tác giả" , tôi đã đặt chân thêm một lần nữa lên phần đất có liên quan mật thiết với văn nghiệp của nhà văn Endo Shusaku.

Sau khi đi một vòng các nơi đáng xem trong thành phố như Công viên Hòa bình và Tâm điểm của cuộc dội bom nguyên tử, Quần thể ngôi nhà cũ của doanh nhân và kỹ nghệ gia người Tô Cách Lan Glover – người đã lập đại công cho cuộc Minh Trị Duy Tân - cùng các cộng sự viên của ông, khu phố cũ của người Tàu cũng như thương quán Hà Lan trên hòn đảo nhân tạo Dejima, tôi đã dành một khoảng thời gian lớn để đi thăm Nhà lưu niệm  nhà văn Endo Shusaku, Ngôi giáo đường Ôura vốn có nhiều tư liệu ghi dấu cuộc bách hại người Kirishitan, Bức tường có phù điêu các thánh tử đạo năm 1594 và Bảo tàng viện liên hệ nằm trên một ngọn đồi cạnh nhà ga Nagasaki cũng như các thành phố như Obama và Unzen trên bán đảo Shimabara, nơi có những cuộc tra tấn và hành hình dã man. Chuyến đi đó đã giúp tôi càng thêm thấm thía về những gì nhà văn đã viết về lịch sử và tâm trình của người theo đạo Công giáo ở Nhật Bản.

Cuộc bách hại người Công giáo đã bắt đầu phát triển từ thời Tể tướng Hideyoshi và bùng lên với Shôgun Tokugawa Iemitsu nhưng đã trở thành triệt để và kéo dài suốt thời đại Edo kể từ sau cuộc nổi loạn của giáo dân ở Shimabara. "Những người tử đạo cuối cùng" là những kẻ vẫn bị hành hạ vì tín ngưỡng của họ cho đến năm 1871 tức là ba năm sau cuộc Minh Trị Duy Tân vì sự ngờ vực đối với những thế lực thù địch vẫn còn in sâu trong tâm trí các nhà lãnh đạo mới.

Giống như những binh sĩ và thường dân phải bỏ mạng một cách vô lý trong ngày tàn của một cuộc chiến, cảnh ngộ thương tâm của họ thật đáng cho chúng ta hồi tâm suy nghĩ.