NGƯỜI LÂU KHÔNG GẶP

(Mezurashii Hito, 1964)

Nguyên tác: Kawabata Yasunari

Dịch: Nguyễn Nam Trân

老人はなぜ「意欲」が低下するのか。脳と「感情」に見る老化の原因とは | ZUU online

Ảnh minh hoạ

-Hôm nay ba vừa gặp lại một “người lâu không gặp”.

Mấy lúc gần đây, khi từ trường về nhà, người cha hay nói câu đó với con gái và mỗi ngày lại có thêm một câu chuyện về “người lâu không gặp” của ông. Có khi cách nhau ba hôm, có khi năm hôm, ông lại kể một chuyện như vậy.

Người cha là giáo sư môn quốc văn ở một tư thục. Quá tuổi về hưu nhưng  ông vẫn được giữ lại giảng dạy trong trường. Hai tháng trước, con trai ông lập gia đ́nh và ra riêng nên bây giờ ông chỉ sống với cô con gái. Cậu con trai lấy vợ trễ, năm nay 33 tuổi. Cô con gái cũng đă 26. Cha của họ ly hôn với bà vợ đầu tiên sau 4 năm chung sống và vẫn chưa có một mụn con nào. C̣n bà vợ thứ hai tuy có được hai người con với ông nhưng rồi cũng chia tay khi cô con gái vừa lên 6. Kể từ ngày đó, ông không bước thêm bước nữa. Ông có một bà giúp việc trong nhà đă lâu năm mà theo lời thân quyến kể lại th́ ông có lần muốn lấy luôn bà ta làm vợ. Khổ cho ông là cả con trai và con gái đều không chấp nhận. V́ xảy ra sự cố như vậy, bà giúp việc thấy khó ḷng sống chung trong nhà nên đă xin thôi.

Từ khi các con c̣n nhỏ, người ta vẫn thấy ông yêu cậu con trai hơn cô con gái. Cậu con trai vốn nhiều nữ tính. Hơn cả cô em, cậu thường để tâm chăm lo mọi sự cho cha. Hồi c̣n đi học, cậu đă thích đỏm đáng, mỗi lần đánh giày cho ḿnh là đánh cả giày của cha, mỗi lần là quần áo của ḿnh là là cả mấy bộ đồ Tây của cha nữa. Từ cà vạt cho đến quần áo lót, tất cả những ǵ cha mang trên người đều được con trai mua cho theo kiểu cậu chưng diện. Cậu cũng thích nấu nướng. Thấy con trai vào bếp sửa soạn bữa ăn tối, có lần người cha bảo với con gái sao con không vào giúp anh một tay. Cô gái đă nhẹ nhàng trả lời:

-Con thấy ảnh thích làm bếp nên ḿnh cứ để ảnh tự nhiên. Nếu con vào phá đám, ảnh sẽ không bằng ḷng! Chứ không phải chính ba đă khiến tính ảnh trở thành tính con gái như vậy sao?

-Đâu có! Từ hồi nhỏ, nó đă quen bắt chước má con rồi.

-Con nghĩ có lẽ trong ḷng anh con, ảnh muốn làm công việc giống như má để lo cho ba, nhằm bù đắp sự vắng mặt của má. Bản thân con lại không thích như vậy.

Thế rồi sau khi cậu con trai kết hôn và ra riêng, thay v́ tỏ ra đồng cảm với nỗi buồn của người cha già, cô gái lại có những giây phút nổi cơn bực tức và ghét bỏ bố. Ngay ngày hôm đó, lúc người cha lúng túng, không biết phải chọn cái cà vạt nào, thắt đi thử lại những ba, bốn loại, cô gái vẫn im lặng, thản nhiên nh́n cảnh tượng đang diễn ra. Dáng điệu của cha cô khi từ trường về nhà, so với trước, đă thấy khá mệt mỏi, làm như ông chợt già hẳn. 

-Bữa nay, ba gặp lại một “người lâu không gặp”.

Hôm ấy là lần đầu tiên ông kể cho cô nghe và từ đó về sau, cha cô đă tiếp tục kể cùng một kiểu:

-Người này xưa kia là một cô bé cùng lớp với ba thời tiểu học. Nói là cô bé chứ bây giờ đă thành bà mất rồi. Tuổi tác tuy cùng trang lứa nhưng trông bà ta c̣n trẻ hơn ba nhiều. Hai lần bà đă để lại ấn tượng mạnh cho ba khi bà hăy c̣n là một cô bé. Ngày xưa bọn học tṛ tiểu học ở vùng quê như ba đây tính rất hung bạo. Trên đường từ trường về nhà, tụi con trai thường nắm bím tóc bạn nữ mà kéo. Mỗi đứa con trai phải nắm lấy và giật đuôi tóc một đứa con gái để làm cô ấy mất thăng bằng và ngă. Cặp nào mà cô bé khóc trước sẽ bị xử thua, cặp nào mà cô bé kháng cự, ráng chịu được lâu vẫn không khóc, mới xem như thắng cuộc. Cô bé cặp với ba đến cuối cũng không khóc nên trong đám 5, 6 đứa con trai, ba được coi như người đoạt giải nhất. Để biết đứa con gái có khóc hay không, con trai phải vừa nh́n mặt cô ta vừa kéo. Cho đến hôm nay, ba vẫn chưa quên được đôi mắt ngẩng lên nh́n về phía ḿnh và ráng nhịn để không chớp, trên khuôn mặt hết sức gan ĺ của cô ấy.

Người cha c̣n cho con gái biết là vài mươi năm sau, ông đă gặp lại cô ấy ở một góc phố Tôkyô. Và cũng theo lời ông, lúc đó, cô bé ngày xưa đă trở thành vợ của một viên chức cao cấp ngành bảo hiểm xă hội và h́nh như c̣n con đàn cháu đống. Ông kể là chính bà đă lên tiếng gọi ông trước.

“Người lâu không gặp” thứ hai mà cha cô gặp lại sau đó là một cậu bé học việc trong tiệm cầm đồ thời ông đang học cấp ba. Lúc ấy, ông đă vào kư túc xá nhưng thời đó, kỷ luật trong kư túc xá rất lỏng lẻo, cứ đến ngày nghỉ là ông lại có thể về quê. Sau khi đă đem cầm cố chăn đệm ngủ (futon) cho cửa hiệu cầm đồ kiếm tiền đường đi Hiroshima, ông bèn xuống xe ở một ga dọc đường chẳng hạn Kyôto để có được một ngày rảnh rỗi xem phong cảnh. Lúc về lại kư túc xá là vừa vặn lúc tiền nhà chu cấp đến nơi, đă có thể ra tiệm chuộc đồ ḿnh cầm và mang về.

Cậu bé học việc ở tiệm cầm đồ là người đă vác đi cầm và vác tới trả mớ chăn đệm ở kư túc xá cho ba đấy! Bây giờ cậu ta đang sống ở khu Shiba và chắc đă mở được cửa tiệm cầm đồ riêng cho ḿnh rồi. Sao mà ba nhớ mấy chuyện hồi đó ghê!

Lần khác, một hôm từ trường về nhà, người cha đă kể cho con gái nghe là trên đường, ḿnh vừa gặp lại cặp vợ chồng ngày xưa từng đứng ra mai mối cho đám cưới của ông. Người vợ thuở ấy của ông sau đă đi lấy chồng khác nhưng v́ cuộc sống của bà phải trải qua quá nhiều gian khổ nên đă qua đời cách đây hơn chục năm rồi.

-Sống với nhau không được bao lâu nhưng dù sao bà ấy cũng là vợ ḿnh. Ấy thế mà ba hoàn toàn không có tin tức ǵ về cái chết của bà!

Sau đó cha của cô lần lượt có những cuộc gặp gỡ t́nh cờ ngoài phố với các người ngày xưa ông từng quen biết mà bây giờ đều đă chia xa. Cứ như là mỗi lần tái ngộ với ai, khi về, ông đều kể cho con gái nghe. Nào là bạn đồng song thời đại học, nào là người học tṛ khi ông vừa trở thành nhà giáo và bước lên bục giảng lần đầu tiên, nào là cô con gái bà chủ trọ năm xưa, nào là bạn thân của người mẹ con gái ḿnh, nào là ông bạn cùng thầy hồi học thổi sáo shakuhachi[1], nào là bà chị của một anh bạn trong nhóm leo núi, nào là một người cḥm xóm dưới quê....Thế nhưng nội dung những câu chuyện người cha kể lại ngày càng nghèo nàn chi tiết làm cho cô con gái bắt đầu đâm ra ngờ vực..

-Hôm nay ba gặp lại một “người lâu chưa gặp” nữa đó!

Sau khi nói xong cái câu quen thuộc trước khi thay đồ, người cha đă móc hết thuốc lá và khăn tay ra khỏi túi quần. Duy lần này, ông chỉ bảo là ḿnh vừa gặp lại một người bạn cũ nhưng không hề giải thích thêm để con gái biết người đó là ai. Cô nhặt hộ khăn tay của cha lên và khi mở xem, cô thấy một chiếc lá thu (momiji) khổ lớn màu đỏ từ đó rơi ra.

Cô con gái mới hỏi:

-Ô, đẹp chưa ḱa. Lá này được bày trên mâm cơm[2] đấy hở ba? Thế ba vừa đi ăn cơm tối với người bạn ấy sao ba?

-Không. Gió thổi làm rụng đầy lá trong sân trường. Lá bay tán loạn lên đầu ba nhưng chỉ có mỗi chiếc lá này là c̣n vương lại trên tóc thôi.

Cô gái bắt đầu muốn kiểm tra xem cha ḿnh có thực sự gặp được những “người lâu không gặp” chăng. Cô biết giờ giấc cha ḿnh chấm dứt buổi dạy nên đă đến nhà ga cạnh ngôi trường và nấp ở một chỗ khuất để chờ và theo dơi. Cô nghe tiếng chân vội vàng của người cha tiến về phía nhà ga rồi thấy ông đưa nhẹ cánh tay phải lên như để ra hiệu. Nh́n người phụ nữ ông vừa gặp, lồng ngực của cô con gái bỗng đau nhói. Bà đó chính là mẹ của ḿnh. Cô gái đă đứng ngây ra. 

Cô tự hỏi phải chăng bao nhiêu “người lâu không gặp” trong những câu chuyện cha cô kể cho đến hôm nay đều xuất phát từ lời nói dối của ông và thực ra, và họ chẳng qua là bà mẹ của cô thôi? Nhưng cớ sao ông lại dấu diếm con gái chuyện đó? Phải chăng ông làm như thế v́ mẹ của cô giờ đây cũng đă tái hôn và có con với người chồng sau? Đă từ bao lâu và v́ cớ ǵ, ông lại t́m gặp người mẹ của cô nhỉ?

Sau kỳ đó, v́ bản thân cũng muốn gặp mẹ, cô gái đă ra nhà ga ba hôm liền. Thế nhưng cô không thấy bóng mẹ ḿnh đâu cả. Qua ngày thứ tư, cô nhận ra là cha ḿnh khi thấy người đàn bà xinh đẹp nào tiến vào trong ga, đều đă dừng chân rồi nghiêng đầu chào và đến gần bà ta bắt chuyện. Chỉ thấy trên khuôn mặt người đàn bà đối diện lộ ra một vẻ ngờ vực và làm như bà ta không nhận ra ông là ai cả. H́nh như cha của cô đă nh́n nhầm người. Cô gái muốn chạy đến bên cha. Những người mà cha cô gọi là “lâu ngày không gặp” không khéo chỉ là kết quả đến từ sự nhầm lẫn của ông. Cô gái bắt đầu khiếp hăi và thấy trong ḷng đang dậy một mối hoài nghi khác. Việc cô ngỡ người đàn bà kia là mẹ ḿnh biết đâu chẳng là sự nhầm lẫn của chính cô thôi.

 

 Dịch ngày 13/12/2022

(Trích Toàn Tập Kawabata Yasunari, Nxb Shinchô, 1980)   

 

Bên lề tác phẩm: 

Kawabata cũng như Tanizaki là những nhà văn hiểu rơ về sự suy thoái theo thời gian của người già và diễn tả được nó một cách ư nhị. Có thể thấy chủ đề về sự lú lẩn này trong một truyện ngắn có tính tự truyện của ông nhan đề “Thị trấn Yumiura” (Yumiura-shi). Chúng ta không khỏi thương cảm cho t́nh cảnh một người đang đứng trước sự bào ṃn của trí nhớ. Thế nhưng rốt cuộc, đâu phải chỉ có người già mới nhớ, mới quên.
 


[1] Shakuhachi (Xích bát): ống sáo dọc, làm bằng một ống tre khá to, dài khoảng 54, 5 cm ( nhất xích bát thốn). Tương truyền được đưa từ nhà Đường sang Nhật vào thời Heian (thế kỷ 8-thế kỷ 12).

[2] Mâm cơm Nhật Bản thường được trang trí. Có thể đây là bữa cơm có những thức mùa thu.

 


* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của anh Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài G̣n trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com