Tối hôm ấy, dưới cơn mưa thu ướt át, tôi đi về hướng một rạp hát trong khu Shimbashi.

Chủ ý của tôi là đến đó xem vở kịch “Ca hát là cả cuộc đời tôi” (Uta wa wa ga inochi) do hai nghệ sĩ Fujita Makoto^{^[1]} và Sakai Wakako trình diễn.

Fujita thì tôi quen đã lâu. Anh là tài tử chính trong hai cuốn phim màn ảnh lớn lẫn màn ảnh nhỏ chuyển thể từ tiểu thuyết của tôi. Anh còn hát và thu âm vào đĩa mấy ca khúc tôi đã viết với mục đích mua vui.

Còn như Sakai Wakako, tôi chỉ biết từ khi cô bắt đầu nổi tiếng, nhưng từ lâu, tôi vẫn yêu mến cái đức khiêm tốn, nó khiến cho cô có gì khác với các nữ diễn viên gần đây.

Những lý do đó khiến tôi muốn đến xem vở kịch do hai người đóng, vốn đã được giới phê bình đánh giá cao. Trong nhiều ngày liên tục, khách theo đoàn thể giữ kín hết chỗ trọng rạp, may nhờ có cô Sakai Wakako, tôi mới được một ghế ngay hàng đầu.

Nội dung của vở kịch “Ca hát là cả cuộc đời tôi” nhằm kể lại sự nghiệp của danh ca tân nhạc Shôji Tarô^{^[2]}, nay đã quá cố. Ông khác xa những ca sĩ có thể khiến cho lớp trẻ phải say sưa đến độ nhảy cỡn hay gào thét như các cô Matsuda Seiko hay Konkon^{^[3]}. Thế nhưng trong số quí vị, có lẽ nhiều người hãy còn giữ kỷ niệm đẹp về người ca sĩ khả kính giống như một ông bác già với mái tóc bạc, dáng cao cao, đơn sơ nhưng trang trọng, lúc nào cũng đứng thẳng thớm, bất động trước máy vi âm, đã bao lần xuất hiện trong chương trình “Những khúc hát trong kỷ niệm” (Omoide no ano Uta, kono Uta) trên đài truyền hình. Vở kịch này dĩ nhiên đã tả lại quá khứ vàng son lúc ông còn nổi tiếng nhưng cũng không che giấu – qua sự diễn xuất của Fujita Makoto - hình dáng thảm hại của ông vào thời hậu chiến, khi người hâm mộ từ bỏ, khiến ông phải chạy đôn chạy đáo tìm cho ra một nơi mời hát.

Ngày trời đổ mưa thu như thế mà từ tầng trệt là chuyện dĩ nhiên, cả tầng hai lẫn tầng ba của rạp kịch đều chật cứng.

Vừa khi màn mở, xuất hiện trên sân khấu là hình ảnh Shôji Tarô của thời điểm năm Shôwa thứ 5 (1930), lúc ông làm việc cho đại bản doanh hãng Mãn Thiết (Đường sắt Mãn Châu)^{^[4]} ở thành phố Đại Liên, có cả cảnh tượng ông đang điều khiển một ban hợp xướng gồm nhiều nhân viên nam nữ trẻ. Người đang ngồi đằng sau đệm đàn dương cầm cho ông không ai khác hơn là cô Watanabe Shizu, sau đó đã trở thành bà vợ kế của ông.

Thời này, ông Shôji Tarô đã lập gia đình và sinh được hai cậu con trai nhưng rồi ông đã từ chức ở Công ty Mãn Thiết, một công việc ông chỉ làm vì bị cha mẹ bắt buộc, để quyết tâm trở thành ca sĩ. Cũng kể từ ngày đó, cuộc sống giữa ông và người vợ đầu là bà Hisae bắt đầu có mối bất hòa. Rốt cuộc, họ đi đến chỗ ly hôn.

Kể từ ngày ấy, giữa ông và người hiểu ông hơn cả là cô Watanabe đã nẩy sinh tình cảm yêu đương và sau đó, hai người làm đám cưới. Đây là phần đầu của câu chuyện và cũng là phần đầu của màn thứ nhất.

Vì cứ phải ngước mắt nhìn lên sân khấu từ chiếc ghế nằm giữa hàng đầu, dần dần tôi cảm thấy đau ở cần cổ. Hơn nữa, người đàn ông ngồi bên phía trái lại mặc tình cho cái cùi chõ tay mặt lấn qua bên tôi một cách thô bạo.

Đôi khi, tôi đưa mắt lườm anh như muốn tuyên bố:”Này chú em! Đây là địa phận của ta!” nhưng đối phương vẫn làm như không hay biết. Trong khi tôi còn để thần trí vào chuyện như vậy thì trên sân khấu, vở kịch đã bước vào phần thứ hai khi tình cảm của nhân vật Watanabe Shizu do cô Sakai Wakako thủ vai đã dần dần ngả về phía Shôji Tarô. Trong khi mắt tôi hết nhìn lên sân khấu rồi lại liếc ngang nhìn người khách bên cạnh, hết lườm ông ta rồi ngẩng lên sân khấu, tôi bắt đầu bị lôi cuốn vì tài viết kịch của soạn giả Umebayashi Kikuo nên sau đó, đã quên bẵng sự hiện diện của người đàn ông bên cạnh.

Khung cảnh diễn ra trên sân khấu thuộc về thời điểm những năm Shôwa thứ 5, thứ 6 (1930-31) là lúc tôi cũng sống ở Đại Liên và đang học tiểu học. Từ năm lên bốn, vì bố tôi đổi đến làm việc nơi đây nên gia đình đã dời đến thành phố nầy.

Mùa đông ở Đại Liên không những lạnh và còn kéo dài.Tuy tôi được đi học ở ngôi trường tiểu học nằm chính giữa thị xã nhưng trên đường về, lúc nào tôi cũng cùng chúng bạn rẽ vào chỗ này chỗ nọ ít nhất là hai lần. Trước tiên chúng tôi lén chui vào trụ sở chính của Công ty Mantetsu, áp người vào ống hơi nước nóng (steam) của ngôi nhà để sưởi ấm cái thân thể nhỏ bé đang lạnh cóng. Tuy tôi và các bạn đứa nào cũng có một chiếc áo khoác nhỏ, đeo găng tay và trang phục trùm đến tận mang tai, nhưng khi từ bên ngoài nhảy được vào trong tòa nhà, bọn tôi đều có cảm tưởng mình vừa thoát nạn. Dựa bên những ống sưởi chạy bằng hơi nước, chúng tôi nhìn đám người lớn lăng xăng làm việc với đôi mắt hiếu kỳ.

Sau khi tự tiện vào đây sưởi ấm cho đã, tôi bèn từ giã lũ bạn và leo lên con dốc cao vốn là cửa ải khó khăn thứ hai tôi phải vượt qua. Tuy lúc đó mới khoảng 2 hay 3 giờ chiều mà con dốc đã lạnh đến đông cứng. Bọn con nít cỡ tuổi tôi khi qua đây thường trượt ngã chổng vó nên tôi hết sức ghét cái con dốc nằm trên đường từ nhà trường về này.

Sau khi đã thở hào hễn như một người leo núi để lên tận đỉnh con dốc, tôi không về thẳng nhà mình mà chui vào cánh cổng của một ngôi nhà yên tĩnh bên hàng xóm. Tuyết hãy còn đọng đến phân nửa và cánh cổng đóng cứng nhắc khó mở, nhưng trên tường vẫn có trang bị một cái chuông để gọi. Cho đến nay tôi vẫn còn nhớ là màu của nó đã ngả vàng đôi chút. Bên hông vào gian tiền đường là một cây keo (acacia) trụi hết lá, chẳng biết nó còn sống hay không?

Trước tiên, thế nào tôi cũng nghe tiếng chó sủa từ bên trong vọng ra. Tôi cứ thế mà bình tĩnh đứng đợi chủ nhân con chó ấy tra chìa khóa và cửa mở cho tôi vào nhà.

Cánh cửa vừa mở thì cùng với làn hơi ấm áp phả ra từ cái lò sưởi là hình ảnd một người đàn bà nước da ngăm ngăm nhưng có một đôi mắt đẹp, đang đứng đón tôi:

Bà ấy bảo tôi đi rửa tay rồi đem hoa quả và bánh bít-qui đến cho tôi. Thứ bánh bít-qui đó ngày nay hầu như đã biến mất ở những cửa hàng bánh. Tôi nhớ nó có hình thù những chữ cái A, B, C hay những hình nhân và thú vật như là ngựa.

Bà ta sống chỉ có một mình trong ngôi nhà này.Tôi chỉ biết ngoài một gian đặt đàn dương cầm, hãy còn vài gian khác thì phải, nhưng vì còn bé nên tôi không nhớ rõ. Bà cũng đem bánh bít-qui tôi ăn cho cả con chó giống béc-giê (berger, shepherd) nuôi trong nhà ăn. Tuy bà để tôi một mình như không lưu ý đến nhưng tôi không hề cảm thấy bị bỏ rơi. Con bé-giê kia thân xác có to tê nhưng tính nết lại rất lành và là người bạn của tôi trong mọi thứ trò chơi.

-Chớ sao trong nhà dì lại nuôi chó? (Bà đã cho phép tôi được gọi bà là dì như thế)

Thật ra, tôi từng nhặt một con chó bị bỏ rơi và đem về nuôi trong phòng và đã bị me la mắng.

Trong một chốc, bà lộ ra vẻ buồn bã rồi trên khuôn mặt chợt thoáng điểm một nụ cười nhẹ. Cái vẻ bối rối đi kèm với nụ cười đau khổ ấy, nhiều lúc hãy còn trở về từ một chỗ thật sâu trong ký ức của tôi.

Tôi lên tiếng sau khi chơi đã chán chê với con chó. Bà chủ nhà gật đầu:

Rồi bà đi về phía bàn phấn và đưa tay lên tự vuốt nhẹ mái tóc:

Con chó nhạy cảm đoán biết nó phải ở lại một mình trông nhà nên cứ bám bên gót chủ và cất tiếng sủa. Thế nhưng bà đã mắng nó rồi tra chìa vào khóa để đóng cửa và ra ngoài gặp tôi đang đứng đợi rồi sau đó hai dì cháu cùng bước đi trong cái lạnh cắt tai.

Thế nhưng trên đoạn đường này, tôi không còn trượt và ngã lăn chiêng trên mặt đất phủ đầy băng tuyết nữa bởi vì dì ấy đã nắm lấy tay tôi thật chặt.

Dì là người tôi cực kỳ yêu mến, có lẽ chỉ đứng sau mẹ tôi. Chẳng những đưa tôi về, đôi khi nếu có cơ hội, dì sẽ đến chơi đằng nhà suốt buổi chiều và nán lại cùng ăn tối với chúng tôi. Những hôm như thế, tôi cảm thấy hết sức sung sướng.

Dì là một cô bạn thân của mẹ. Họ không chỉ mới quen nhau khi đến thành phố Đại Liên này sinh sống nhưng từng học cùng trường, kẻ lớp trước, người lớp sau.

Mẹ theo khóa vĩ cầm ở Trường Âm Nhạc Ueno, nay đã đổi tên thành Đại học Nghệ Thuật (Geidai) còn dì Shizu tuy sau mẹ một ít lâu nhưng cũng đã tốt nghiệp cùng khoa ở ngôi trường ấy.

Mẹ tôi kết hôn xong, vì việc đổi nhiệm sở của chồng, phải chuyển sang Đại Liên sinh sống, nhưng tôi không biết duyên cớ nào đã khiến dì Shizu có mặt ở cái thành phố trên đất Mãn Châu này? Phải chăng lý do trước tiên là một cậu bé học trò tiểu học như tôi thật ra không có động cơ nào để tìm hiểu về một chuyện như vậy?

Tuy nhiên, chẳng bao lâu, dù còn là một đứa con nít, tôi đã cảm thấy trong sinh hoạt của thành phố Đại Liên dấu hiệu là chiến tranh sắp bùng nổ. Trong những đêm mùa đông lạnh giá, tôi đã nghe tiếng những bước chân rào rạo của đám binh sĩ mình chụp trong áo ngự hàn với cây súng trên vai, đạp lên lớp băng đang rạn vỡ ở ngoài nhà. Đó là cảnh tượng dự báo cho một thời đại sắp đánh mất kiểm soát và rơi vào trong cái hố sâu u ám.

Mỗi lần dì Shizu đến chơi với mẹ tôi, thế nào hai bà cũng tập đàn với nhau. Có lúc dì hòa tấu vĩ cầm với mẹ nhưng phần nhiều, để giúp mẹ tôi, dì hay đệm dương cầm khi mẹ tôi kéo vĩ cầm, sau đó vì bị anh tôi và tôi cằn nhằn, họ cũng phải ngả mấy bộ bài (trump, carta) ra để cùng chơi với chúng tôi.

Nói ra thì đáng hổ thẹn nhưng lúc đó, so với anh tôi, tôi là một đứa hết sức chậm lụt, nhất là khi chơi những trò phải tranh đua thắng bại. Khi chơi trò rút quân bài gọi là Babanuki, hễ thấy tôi sắp thua tới nơi là dì cố tình giúp tôi rút được quân Baba để tôi dành chiến thắng. Thế mà mãi đến khi anh tôi bảo cho hay, tôi vẫn không ngờ là dì nhường, nên thường lên giọng chê bai: “Sao dì chơi kém thế!”.

Phải rồi! Lại còn chuyện này nữa chứ! Có hôm vì ốm, mẹ tôi không đến dự buổi gặp mặt giữa phụ huynh học sinh. Dì đã được mẹ tôi nhờ thay bà đến trường tham dự.

Thầy giáo đã dùng phấn để viết lên bảng đen mấy chữ thật lớn sau đây:

Rồi ông thầy giáo trong bộ đồ đen có cổ áo cao như quân phục đã quay lại phía bọn học sinh chúng tôi và ra lệnh:

-Các trò hãy viết những chữ phản nghĩa của 3 từ này lên giấy cho tôi.

Đằng sau lưng thầy là dãy ghế các phụ huynh đang ngồi, Hơn phân nửa phụ huynh vừa mỉm cười vừa chăm chú theo dõi cảnh con cái nhà mình đang hý hoáy viết lên mặt giấy. Tôi để ý là trong đám đó có cả dì Shizu, người thay mặt cho mẹ tôi, chỉnh tề trong bộ lễ phục Kimono, đang đứng với vẻ nghiêm trang.

Tôi nghĩ là nếu viết ngược thì Samui phải là Imusa cho nên đã chép Imusa lên mặt giấy, Và thay cho Warau, tôi lại viết là Urawa. Đầu óc quá đần độn nên tôi lại hiểu “phản nghĩa” là “ngược chiều” và phải viết sao cho người khác đọc ngược được.

Cũng như các bạn, tôi bèn trao tờ giấy ghi lời giải đáp đến cho thầy rồi đưa mắt kiếm dì Shizu và cười khoái chí. Tôi còn ra hiệu cho dì là tôi đã xong được cả ba chữ.

Không cần nói cũng biết kết quả là thế nào rồi. Với một vẻ mặt ngao ngán, thầy giáo đã đọc câu trả lời của tôi và của một bạn nữa. Nó đã làm cho các bà mẹ phải phá lên cười.

Trên đường về, vừa bước bên tôi, dì Shizu đã nói như thế để an ủi.

-Ai cũng vậy thôi cháu ạ. Khi còn trẻ, mọi người đều có thể lầm lẫn. Dì cũng từng như thế đó.

Khi về đến nhà, mẹ tôi hỏi chuyện dì xong, cũng kiếm lời an ủi tôi lúc đó đang ngồi ủ rủ:

-Khác với anh hai, tuy con chậm nhưng mà chắc (đại khí vãn thành)^{^[5]}. Nghe đây này, mấy chữ “đại khí vãn thành” dùng để chỉ những người khi lớn lên bao nhiêu, càng giỏi ra bấy nhiêu.Hiện nay thành tích của anh con rất tốt nhưng mẹ vẫn tin rằng con cũng đủ năng lực để có một sự nghiệp mai sau.

Buổi trưa hôm sau, khi ra ngoài chơi trượt băng (skate) với lũ bạn, tôi đã nói với chúng:

Thì đã nghe Yokomizu, con trai ông chủ tiệm bánh, tay vừa quệt nước mũi sụt sịt, vừa trả lời một cách không mấy sốt sắng:

Cả Yokomizu lẫn tôi đều không hiểu tí gì với cái lối nói quá kêu và quá khó khăn này. Có lẽ nó xem đứa trẻ “đại khí vãn thành” chắc cũng đang mắc một chứng bệnh như “ma chẩn” (majin, phong ngứa) hay “bách nhật khái” (hyakunichi-seki, ho hoài không dứt). Đến cái hồ nhỏ gọi là Kagami-ike (Kính trì) nơi bọn trẻ quen biết vẫn tụ tập để trượt băng, tôi vừa thay giày để trượt vừa nói:

Mấy chữ “Đại Khí Vãn Thành” có trong đầu tôi không biết khi nào đã biến thành “Vãn Khí Đại Thành” nên lại bị bọn trẻ ở đây trả lời bằng những tiếng “Hư...ừm hư….ừm!” khác nữa. Có lẽ chúng cũng chẳng hiểu mấy tiếng đó có nghĩa là gì.

Mùa đông chấm dứt, băng trên hồ Kagami-ike vừa tan thì những cây tuyết liễu (spirea) vốn được trồng rất nhiều ở Đại Liên cũng bắt đầu nẩy mầm. Khi xuân về, tất cả những loài hoa trong thành phố này nhất tề nở rộ như vừa được phun ra từ một ngọn suối. Thế rồi, qua đến tháng năm thì giống hoa keo (acacia) quen thuộc đã bắt đầu theo ngọn gió đưa, bay như múa trong không gian và rơi tản mác trên đường phố.

Tấm lòng trẻ con của tôi rộn ràng giữa bao sắc hoa xuân. Đi cạnh mẹ trong công viên nơi hai bên đường có những cây tuyết liễu (yuki-yanagi) ra hoa trắng xóa, khi được bà dạy cho bài hát “Hoa chanh gai đã nở rồi kìa”^{^[6]}, tôi càng cảm thấy mình sao mà hạnh phúc. Mẹ đã dạy cho tôi không biết bao nhiêu bài hát với ca từ mang màu sắc Mãn Châu của nhà thơ Kitahara Hakushuu^{^[7]} và tôi cứ hát theo và hát trật nhịp những câu như:

Một hôm, vào lúc xế trưa, khi tôi bấm chuông ở cổng nhà dì Shizu thì như mọi lần, từ bên trong vọng ra tiếng sủa của con chó béc-giê. Thế nhưng cái tiếng ây không có vẻ gì là thị uy mà còn vồn vã như thể nó muốn chào đón người bạn là tôi đến nhà chơi.Như thường lệ, tôi lại đùa nghịch với con chó béc-giê ấy, còn dì Shizu thì tựa người vào thành cửa sổ và chăm chú nhìn lên bầu trời vừa mới vào xuân ở bên ngoài, nơi những lớp mây mềm mại như lọn len cừu đang cuộn lên ở phía chân trời .….

Nhật Bản là chốn như thế nào thì ngày về sống ở Đại Liên, tôi vì ít tuổi nên không thể biết nhưng qua sách giáo khoa trong trường tiểu học, tôi chỉ có thể mường tượng nó phải là một xứ sở đẹp đẽ như trong mộng.

-Phải. Nhật Bản đấy con. Bởi vì sắp có một người bạn rất thân với dì sẽ sang đây chơi.

Dì Shizu vẫn tiếp tục quay lưng về phía tôi và dưa mắt nhìn chăm chú vào những cụm mây. Nhưng nước Nhật có nằm ở phía đó hay không thì tôi vẫn chưa hay biết. Nhưng nhìn dáng lưng của dì thôi, tôi biết là dì đang vui...và bỗng dưng, tôi cũng cảm thấy mình hạnh phúc.

Trên sân khấu rạp kịch Shimbashi, diễn viên đã lược bỏ một số chi tiết và kết thúc phần nói về quãng thời gian Shôji Tarô sinh sống ở Đại Liên. Tuy lướt nhanh nhưng cũng đủ để ám chỉ rằng chính tình yêu của ông đối với Shizu là đầu mối gây ra sự rạn nứt không thể hàn gắn giữa ông với người vợ mà cuộc sống của họ từ lâu đã có dấu hiệu của sự thiếu thông cảm.

Nhân vì sau khi màn một kết thúc có 30 phút giải lao, tôi bèn cầm hộp bánh mang theo nhờ ông U. của đoàn kịch Shôchiku đưa mình vào buồng trò của Sakai Wakako, người thủ vai Watanabe Shizu để cám ơn cô. Lúc đó Wakako-san mặc một chiếc áo thụng (gown) dài, đã tiếp đón và mời hai chúng tôi uống trà đỏ.

Tôi nói vài câu khiến cô cười nhưng thật ra lúc đó, trong lòng tôi, hình ảnh buồn bã của mùa đông cũng như cảnh hoa nở rộ lúc xuân về bỗng nhiên lại hiện ra làm tim tôi se sắt. Tôi nhớ ngôi nhà nhỏ nằm trên con dốc đứng, phủ đầy băng giá. Tôi nhớ tiếng sủa của con chó béc-giê và rồi cái dáng đằng lưng của dì Shizu tựa lên thành cửa sổ nhìn về hướng Nhật Bản như đang trông ngóng một hình bóng thân yêu sắp đến từ phương đó.

Tất cả đều đã thuộc về một quá khứ xa xôi.Tôi bây giờ cũng tuổi đời chồng chất và kinh qua biết bao nhiêu là cảnh ngộ. Thì ra bà dì Shizu của tôi cũng từng sống cuộc đời riêng của mình trong một ngày mùa xuân ở Đại Liên như vậy. Nhưng lúc ấy, tôi chỉ là một đứa học trò tiểu học, hãy còn quá trẻ ðể có thể hiểu gì về nó…

Cuối mùa thu năm ấy, khi thời thế trở nên u ám thì một cái bóng đen khác đã bao trùm lên gia đình tôi.Vì một lý do mà bọn trẻ con như anh em tôi không thể hiểu, giữa bố mẹ tôi bắt đầu có sự lục đục.

Mỗi buổi tối, chúng tôi đều nghe tiếng hai người tranh cãi trong phòng khách. Đang nằm bò ra giường xem mấy tạp chí thiếu nhi và cuốn tranh manga với ông anh, tôi bèn ngước đầu lên để theo dõi cuộc cải vã của hai người xem họ nói gì thì đã bị ông anh tôi bằng một giọng như giận dữ mắng cho: “Thằng kia! Ngủ đi!” Chắc là chính anh cũng đang muốn dấu đứa em nỗi lo lắng trong lòng mình.

Từ nhà trường về, trong căn phòng lạnh giá của một chiều cuối thu, tôi thấy mẹ tôi nhiều khi đang ngồi cứng đờ như pho tượng đá và đôi khi đưa tay quệt nước mắt. Có khi tôi thấy cảnh mẹ và dì Shizu đang bàn bạc gì với nhau. Thế rồi lúc tôi bước vào trong phòng, hai người bỗng nhiên cố tình mỉm miệng cười:

Tuy nghe họ nói như vậy nhưng mẹ không thể nào dấu tôi ngấn lệ hãy còn in trên má. Tôi bèn đưa mắt nhìn qua chỗ khác để khỏi chứng kiến cảnh đau lòng đó rồi giả vờ nói vài câu bông lơn, hài hước, làm như mình không chú ý đến những gì xảy ra trước mắt.

Thế nhưng, chỉ nhìn qua thái độ của cha mẹ mình, tôi biết sự xung khắc giữa họ càng ngày càng tiến dần đến chỗ đổ vỡ không thể hàn gắn.Ngay giữa bữa cơm tối trong gia đình, cha tôi vẫn tiếp tục dằn vặt bà trong khi mẹ tôi cúi gầm lẳng lặng và cơm. Còn tôi thì chỉ đưa cặp mắt khiếp sợ khép nép theo dõi những biểu hiện trên khuôn mặt của họ.

Trong khoảng thời gian đó, dì Shizu hầu như không còn đến nhà để ăn cơm tối với gia đình tôi nữa. Phần tôi cũng bắt đầu tránh việc ghé qua nhà dì. Tôi vẫn muốn đến chơi lắm nhưng không muốn bộc lộ cho dì thấy nỗi thống khổ mà tôi những muốn chôn chặt trong lòng. Ngay ở nhà trường cũng vậy, tôi trở thành một đứa trẻ hết sức cô độc.

Nỗi buồn gặm nhắm trong lòng một đứa bé như tôi thì đám bạn trẻ con cùng lớp nào đã hay biết! Mỗi sáng thứ hai đi học, chúng vẫn hào hứng kể lại cho nhau nghe những chuyện như chủ nhật hôm qua, đã được bố mẹ dẫn đi leo núi và vui như thế nào.

-Nhà tao đi chơi Kim Châu^{^[8]} đó, bay ơi! Ở đấy có con sông nhiều cá medaka^{^[9]} lắm!

Mới một năm trước đây thôi, anh em chúng tôi hãy còn được cha mẹ dẫn đi leo núi mỗi ngày chủ nhật. Tôi còn nhớ trên đường về, có lẽ vì quá mệt, tôi là người đầu tiên đã ngủ gà ngủ gật trên chiếc xe thổ mộ Mãn Châu (maacho). Và mỗi lần như thế, tôi lại bị bố mắng cho.

Tôi không biết đem nỗi buồn chất chứa trong lòng ra tỏ cùng ai, từ thày giáo cho đến các bạn cùng lớp. Cho tới khi trời sụp tối, tôi cứ lang thang ngoài đường. Chỉ vì nếu đi về nhà, tôi sẽ chứng kiến cảnh mẹ tôi ngồi cô độc như một pho tượng trong gian phòng tối tăm không đèn đuốc.

Tôi không còn biết làm gì hơn là nhìn cảnh hai ba ông đánh xe maacho tụm nhau chơi một thứ cờ gì giống như cờ tướng bên dưới những hàng cây keo (acacia) giờ đã trụi lá, hay nhẩn nha viết bậy trên các bờ tường gạch để giết thời và khỏi phải về nhà sớm. Thế rồi khi gần đến nhà, tôi lại rẽ qua một lối ngang và đi cho thật xa khỏi đó.

Một hôm vừa làm như vậy và để cho cái cặp Landocel đeo trên lưng kêu lách ca lách cách ở một vị trí cách xa ngôi nhà của mình, tôi bỗng nghe có tiếng phụ nữ gọi từ sau lưng:

Tôi đưa mắt nhìn lên nhận ra đó là dì Shizu nhưng vẫn không trả lời. Dì như nhận ra có cái gì đấy qua ánh mắt của tôi.

-Thôi, để dì đưa cháu về nhà dì chơi. Chắc con chó nó mừng lắm đấy!

Tôi để hai bàn chân mình tự động bước theo dì. Đã lâu lắm tôi mới có dịp đi cùng dì như vậy. Đến trước gian tiền đường, đã nghe tiếng sủa của con béc-giê vọng ra.

Dì pha trà và đãi tôi ăn thứ bánh ngọt kiểu Nga (Russian cake) có bán ở phố Rôsoku (Lãng Tốc).

-Này, dì đã tiễn cháu một đoạn đường rồi đấy nhé. Bây giờ đã về được chưa?

Tôi sánh vai bước cạnh dì trên con đường sương chiều bắt đầu bao phủ.Những thân cây keo trụi lá cũng đã thẫm đen trong màn sương. Đôi lúc lại có tiếng rít của bánh xe một chiếc xe thổ mộ Mãn Châu đi ngang. Mùa đông đã thực sự đến nơi.

-Không sao đâu cháu. Nhất quyết là thế! Cháu không có gì phải lo. Thế nào mọi sự rồi sẽ êm thắm thôi!

Nghe dì trấn an nhưng tôi vẫn im lặng. Tự dưng tôi muốn khóc và phải lấy hết can đảm để giữ cho nước mắt khỏi trào ra. Đó là lần đầu tiên trong đời, tôi hiểu thế nào là ý nghĩa của hai chữ “biệt ly”. Về sau trong cuộc sống, tôi còn trải qua bao nhiêu cảnh “biệt ly” với nhiều người khác. Thế nhưng đó là cuộc “biệt ly” đầu tiên và mới làm cho tôi cay đắng nhất….

Vừa chỉnh lại cái cổ của tấm áo thụng mặc trong phòng trò, Sakai Wakako-san giải thích cho chúng tôi. Cái áo cô mặc đã bạc màu làm tôi nghĩ rằng đây là tấm áo cô yêu thích vì đã dùng nó từ nhiều năm.

-Shizu ốm rồi qua đời. Cảnh trên giường bệnh thì trong kịch bản không có lời đối thoại nào. Bà chỉ nằm nghiêng người qua một bên. Cảnh đó coi vậy mà khó diễn.

Tôi đưa mắt ngắm căn buồng trò của người nữ diễn viên như một nơi lạ lẫm. Đối với một cô đào có tầm cỡ như Sakai Wakako thì dĩ nhiên trong các góc phòng đều chưng kín những lẵng hoa do khán giả mang đến tặng và còn đặt cả tủ lạnh nữa. Trên mắc áo, tôi thấy có treo mấy tấm đệm con (pad) và dài mà theo Sakai Wakako-san thì sẽ được dùng để nâng ngực và độn mông khi cô mặc kimono.

Lúc cô phụ việc và ông chuyên viên tóc giả bước vào phòng, chúng tôi vội vã đứng dậy và bước ra ngoài.

Khi màn thứ hai- vốn mô tả khoảng thời gian trong chiến tranh khi ca sĩ Shôjji Tarô đi ủy lạo các thương bệnh binh – vừa kết thúc, màn thứ ba đã bắt đầu với cảnh Shôji bị người hâm mộ bỏ rơi và phải sống cô đơn, lây lất suốt thời hậu chiến^{^[10]}. Người ca sĩ tài danh số một ngày nào nay đã bị các ca sĩ trẻ chiếm mất công việc, phải lang thang từ chỗ này đến chỗ nọ và rốt cuộc, phải chịu một cuộc giải phẫu khi mắc chứng ung thư. Người luôn luôn hổ trợ và an ủi Shôji trong chuỗi ngày tàn này chính là Watanabe Shizu, bà vợ sau của ông. Có lẽ soạn giả đã dùng những tư liệu từ sự thực trong cuộc đời của họ để đưa lên sân khấu nên qua những “xen” này, lần đầu tiên tôi mới biết về quãng đời sau của người đàn bà ở Đại Liên mà tôi từng gọi bằng cái tên thân mật là Dì Shizu.

Cuối cùng có lẽ vì mệt mỏi trong thời gian chăm sóc cho chồng, Shizu đã đổ bệnh. Bà xuống sắc rất nhanh và suy nhược thấy rõ. Thế rồi đến ngày bà trút hơi thở cuối cùng, ông từ nơi lưu diễn hối hả trở về, và cái cảnh trên sân khấu Shôji Tarô ngồi vuốt ve đôi bàn chân của bà làm tôi bất giác không cầm được nước mắt.

Đoạn cô Sakai Wakako diễn phút lâm chung của “Dì Shizu” như một con dao nhọn thọc sâu vào ký ức của tôi. Nó bày ra trước mắt tôi phân nửa quãng đời sau của dì mà tôi không hay biết. Cái mà tôi biết chỉ là khoảng thời gian ngắn ngủi nhưng đầy hạnh phúc của dì khi còn ở Đại Liên.

Thế nhưng quãng đời ấy của dì lại gắn bó với với đứa con nít là tôi và dì là một trong những người phụ nữ tôi khó lòng quên.

Khi chăm chú nhìn lên sân khấu, tôi chợt đem cuộc đời của dì ra so sánh với đời của mẹ tôi.

Lúc đó….dì đã sống lủi thủi một mình chờ ngày ông Shôji Tarô từ Nhật Bản quay lại Đại Liên. Thế nhưng dì không bao giờ là một kẻ cô độc.

-Nay mai từ bên Nhật, có một người dì hết sức yêu quí sẽ qua đây!

Đó là câu nói dì đã thì thầm khi đứng tựa vào thành cửa sổ và ngắm những đám mây giống như những lọn len cừu nổi lên ở phía chân trời. Khi ấy, chỉ nhìn dáng lưng dì thôi, tôi đã thấy cả một niềm vui và hạnh phúc đang tràn ngập trong người dì.

Bên cạnh dì là hình ảnh của mẹ tôi, một người đã đánh mất hạnh phúc gia đình trong một cuộc kết hôn bất hạnh giữa khung cảnh thành phố Đại Liên xa lạ. Khác với dì Shizu là một người tràn trề hy vọng, gương mặt mẹ tôi càng ngày càng thảm não trong cuộc sống cô đơn.

Tôi cảm thấy mình có thể nhìn được những chi tiết mà không một khán giả nào trong rạp có thể thấy cũng như hình ảnh của một người phụ nữ thứ hai xuất hiện cùng lúc với dì trên sân khấu. Đó là bà mẹ của tôi. Hai người đều là sinh viên theo học khoa vĩ cầm Trường Âm Nhạc Ueno, cùng đến thành phố Đại Liên sinh sống vào một thời điểm. Tôi nhìn lên sân khấu rồi lại nghĩ về cảnh ngộ trái ngược của hai người.

Đến tám giờ tối thì vở kịch kết thúc. Tôi đi lẫn vào trong đám khách đoàn thể và ra tới đường cái. Vẫy một chiếc tắc-xi, tôi quay về văn phòng làm việc của mình trong khu Harajuku.

Bật đèn văn phòng xong, tôi đưa mắt nhìn thật nhanh bức ảnh chân dung của mẹ tôi đặt trên giá sách, Thế rồi làm như không thèm biết đến nó nữa, tôi bèn mở một quyển sách.

À, đúng rồi! Tôi hãy còn có đôi điều cần viết thêm vào đây.

Thật ra, tôi đã cólần gặp ca sĩ Shôji Tarô trong những ngày cuối đời ông.

Hình như là một buỗi chiêu đãi. Thật tình tôi không nhớ rõ (có khi không phải buổi chiêu đãi nhưng là một cuộc họp mặt giới hạn hơn cũng nên).

Dĩ nhiên nó cũng là cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa hai chúng tôi. Đương sự không biết gì về tôi nhưng tôi thì chỉ cần nhìn một cái là đã nhận ra ông qua cái dáng gầy gầy cao cao trong bộ đồ vét màu đen với mái tóc chải theo một kiểu hết sức đặc biệt. Ông ngồi một đống trên chiếc ghế đặt ở góc phòng. Cũng chẳng thấy mấy ai đến trò chuyện.

Giữa buổi chiêu đãi, tôi bèn đến gần ông để chào hỏi. Tuy tôi là một người nhỏ tuổi hơn ông nhiều nhưng Shôji Tarô đã đứng thẳng dậy trong tư thế nghiêm trang bất động quen thuộc rồi cúi đầu thật thấp để chào trả lại tôi. Sau đó, tôi đã kể cho ông nghe quãng đời niên thiếu của tôi ở Đại Liên và nói đến những tình cảm ưu ái mà dì Shizu đã dành cho tôi. Nghe đến đó, ông Shôji không sao dấu nổi sự kinh ngạc trên khuôn mặt.

Shôji Tarô im lặng một hồi lâu nhưng tôi thấy đôi mắt lấp lánh đằng sau cặp kính tròn như lộ ra một vẻ buồn bã. Đột nhiên ông lên tiếng:

Một năm sau, tôi đọc được tin ông qua đời đăng trong một tờ nhật báo.

Mùa xuân cách đây bốn năm, tôi đã cùng với ông Agawa Hiroyuki, một bạn văn, đáp chiếc tàu Queen Elizabeth đi từ Hongkong đến thành phố Lữ Đại, vốn là tên mới của Đại Liên. Kể từ năm tôi học năm thứ 5 tiểu học, lúc cha mẹ tôi ly hôn và hai anh em tôi được mẹ đưa về Nhật, đây là lần đầu tiên tôi về thăm cảnh cũ. Cha của anh Agawa cũng có thời gian tùng sự ở Đại Liên nên thời đi học, anh đã có dịp ghé thăm thành phố này hai ba lần.Tôi có cảm giác mình đã đáp cái máy ngược chiều thời gian để trở về với quãng đời niên thiếu. Cách phân chia các khu phố, hình ảnh những ngôi nhà cũng như những con đường viền hàng cây keo (acacia) cũng vẫn giống như xưa tuy có phần cũ kỹ, ố bẩn và mục nát theo thời gian. Hơn thế nữa, cái quảng trường và những kiến trúc bao quanh, ngày bé trông rộng lớn và đồ sộ là thế mà bây giờ lại thấy chúng bé tẹo như bị thu nhỏ lại.

Anh Agawa đi thăm ngôi nhà ngày xưa của bà chị, sau đó đến lượt tôi đi kiếm ngôi nhà cũ nơi tôi và gia đình đã sinh sống suốt thời thơ ấu. Bước xuống xe xong, hình ảnh những con đường và những kiến trúc trong ký ức, ngay cả hàng cây acacia mà một thân cây được chúng tôi chỉ định làm lũy khi chơi dã cầu đã lần lượt hiện ra dưới mắt.

Tay tôi vuốt ve bức tường và sờ mó thân cây keo, thế rồi đến đứng trước ngôi nhà cũ. Người thông dịch giải thích cho tôi biết là hiện nay đang có nạn khan hiếm nhà nên một ngôi nhà được chia cho ba, bốn gia đình ở. Tôi vừa hồi tưởng lại những ngày sung sướng của thời thơ ấu nhưng cũng không khỏi chạnh lòng trước những kỷ niệm cay đắng, xót xa lúc đó. Tất cả cảm xúc ấy trào dâng một lượt trong lòng khiến tôi không nỡ rời chân. Tuy nhiên, vì sợ làm phiền anh Agawa phải chờ lâu, tôi đã trở lại xe.

Anh Agawa là người lúc nào cũng thích những chỗ có liên quan đến xe cộ, giao thông.

Chiếc xe bèn chậm rãi đi qua vài con đường và sắp sửa đổ dốc. Lúc ấy, tôi mới chợt nhớ ra. Phải rồi, ngôi nhà của dì Shizu ngày xưa nằm gần cái chóp của con dốc này đây! Tôi bèn ngoái đầu nhìn. Tiếc là xe chúng tôi đã vượt qua ngôi nhà ấy từ lâu rồi. Tuy vậy, trên con dốc, chắc vẫn còn có những đám mây trắng cuộn lên như lọn len cừu, báo cho biết là mùa xuân sắp sửa đến nơi.

-Endo Shusaku, Shizu to iu hito (Người đàn bà tên Shizu) trong Tuyển tập khổ bỏ túi Piano Kyôsokyoku nijuuichi-ban (Bản giao hưởng thứ 21 viết cho dương cầm) do nhà xuất bản Bungei Shunjuu (Văn Nghệ Xuân Thu, Tokyo, ấn hành năm 1987, từ trang 147 đến 170. Nguyên tác Nhật ngữ.

-Endo Shusaku, Shizu to iu hito được bà Minh Nguyen-Mordvinoff dịch sang Pháp văn thành Une femme nommée Shizu trong tuyển tập cùng tên thuộc Collection Folio do nhà xuất bản Denoel (Paris) ấn hành năm 1997. Bản ngoại văn tham chiếu.

Shizu (cô Tĩnh) là một hình ảnh thuở ấu thời mà Shusaku rất trân quí. Vô tình hãy cố ý, cái tên đã bộc lộ được cái tính ôn hòa và điềm đạm của nhân vật. Đoản thiên cũng vẽ lại một trang sử cũ của thời chiến trên đất Nhật thông qua những nhân vật tiêu biểu trong giới nghệ thuật.

^{^[1]} Fujita Makoto (1933-2010) và Sakai Wakako (sinh năm 1949).

^{^[2]} Shôji Tarô (1898-1972) ca sĩ loại ca nhạc phổ biến trong đại chúng gọi là nhạc lưu hành (ryuukôka)

^{^[3]} Matsuda Seiko ( sinh năm 1962) và Konkon tức Koizumi Kyôko (sinh năm 1966) hai nữ ca sĩ được thế hệ trẻ yêu chuộng như thần tượng (idol).

^{^[4]} Trên danh nghĩa Mãn Thiết (Mantetsu) là một công ty đường sắt nhưng hoạt động của nó rất đa dạng, từ kinh doanh đến tình báo, thông tin tuyên truyền, ngay cả một hãng phim riêng.

^{^[5]} Chữ trong Đạo Đức Kinh, nói người muốn chế vật gì lớn cần có thời giờ để hoàn thành.

^{^[6]} Karataschi hay “chỉ xác” là tên một cây họ cam, có tên tiếng Anh là trifoliate orange.

^{^[7]} Kitahara Hakushuu (1885-1942) nhà thơ trữ tình có nhiều tác phẩm viết cho nhi đồng.

^{^[8]} Tên một thành phố ở Mãn Châu nơi từng xảy ra một trận đánh lớn của quân Nhật.

^{^[9]} Một giống cá bé dưới 4 cm, tên khoa học là Oryzias latipes, hình thù rất đặc biệt.

^{^[10]} Điều dễ hiểu khi ông bị xem là đã tiếp tay cho chế độ cũ.

Một trong những bút hiệu của anh Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài Gòn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com