KẺ NÓI THAY

(Daibennin, 1975)

Nguyên tác: Endo Shusaku

Dịch: Nguyễn Nam Trân

Khúc sông Seine chảy qua Rouen

Tôi vẫn nhớ lần đầu tiên mình đặt chân đến thành phố Rouen cách đây hai mươi lăm năm là một buổi chiều oi nồng. Nhật Bản lúc đó còn bị xem là chiến phạm nên Đại Sứ Quán vẫn chưa được thiết lập, muốn gặp đồng bào để hỏi thăm cũng chả có ai, tôi đành một mình đáp chuyến tàu đêm từ Marseille lên Paris và cũng một mình xuống ga ấy vào khoảng giữa trưa. Khệ nệ dưới cánh tay là chiếc va li thô kệch, tôi vào công viên Luxembourg định ngồi nghỉ trên chiếc băng dài độ hai tiếng đồng hồ. Bên kia hàng rào sắt, một chiếc xe chở nước đi tưới đang chạy ngang. Giữa trưa như thế này, nếu ngồi mãi trên băng cũng chẳng có ai tìm đến trò chuyện. Khoảng ba giờ chiều, bắt đầu lo lắng, tôi đành bắt chuyến xe lửa ở ga Saint Lazare để đi về hướng Rouen.

Đến được Rouen, ánh nắng chiều đã chiếu lấp lánh trên những kè ga bám bụi, Tôi chợt thấy dăm ba nhành cúc dại (marguerite) nở quạnh hiu bên con đường sắt. Tôi vừa theo chân năm sáu hành khách bước xuống ga, đã thấy một phụ nữ mặc bộ quần áo mát bằng tơ kẻ sọc (gingham) đang tiến lại gần và gọi tên tôi. Trong câu chuyện, bà đã chọn những từ ngữ dễ hiểu và nói một cách chậm rãi để anh chàng Nhật hãy còn ngờ nghệch này có thể nắm được. Người phụ nữ đó là bà Cerdiny.

Gia đình Cerdiny là những người đã nhận lời tiếp tôi trong kỳ nghỉ hè này. Họ sống trên một trong những ngọn đồi bao quanh thành phố Rouen. Từ cửa sổ nhìn ra, qua ngọn những thân cây bạch dương (popular), bạn sẽ thấy những ngôi nhà nằm rải rác trên đó, có cùng một màu hồng nhạt tựa giải sương chiều đang giăng. Xa hơn nữa là nơi dòng sông Seine uốn khúc. Rải rác đó đây những nóc giáo đường. Lâu lâu, từ những ngọn tháp nhọn đang chỉa lên trên nền trời xanh, vọng đến hồi chuông ngân nga như đang nhắc nhở ai đó điều gì.

Vì đây là lần đầu tiên qua đêm trong một gia đình ngoại quốc, tôi đã có nhiều thái độ cẩn thận đến mức buồn cười. Buổi sáng, tôi cố ý dậy sớm hơn họ một chút và chuẩn bị áo xống sẵn sàng để khi được gọi ăn sáng là có mặt ngay. Đi tản bộ bên ngoài về, tôi luôn luôn kiểm tra xem mình có mang bùn theo giày vào nhà để rây trên thảm len không. Cả sáng lẫn chiều đều cố giữ cho bồn rửa mặt thật sạch sẽ, nói chung tôi đã sửa đổi những thói quen của cuộc sống lơ đễnh thời ở quê nhà. Do căng thẳng như vậy mà sau khi cùng gia đình họ ăn xong bữa cơm chiều, tôi đã mệt rũ người. Dù vậy, hai ông bà gia chủ lại là những con chiên Ki-Tô thuần thành nên sau đó hãy còn gọi tôi xuống dự buổi cầu kinh chứ không để tôi một phút nào ngơi.

-Ngay việc chúng tôi nhận lời tiếp đón ông đây, thật ra cũng là vì...

Sau những lần cầu kinh cuối cùng trong ngày như thế, bà chủ nhà thường hay nhắc nhỡ tôi:

-Thể theo nguyện vọng của Jean, cậu cả nhà chúng tôi! Nghe một người đàn anh trong Thần học viện nơi cậu ấy theo học muốn tìm gia đình nào có thể đón tiếp một lưu học sinh Nhật Bản nên Jean đã viết thư cho chúng tôi đấy.

-Vâng, chuyện đó thì lúc nào tôi cũng rất biết ơn ông bà.

-Không. Không có gì ông phải cảm ơn chúng tôi. Nhưng nếu ông nghĩ được như thế thì xin ông, khi có dịp, hãy bày tỏ điều ấy cho Jean. Chẳng là ông sẽ còn nhiều cơ hội gặp lại Jean ở Thần học viện, phải không?

Trong phòng khách, phía trên lò sưởi, là những bức ảnh của Jean, ân nhân của tôi nếu hiểu theo ý nghĩa của câu nói đó. Những hình ảnh này được trưng bày theo một thứ tự thời gian với từng giai đoạn phát triển của anh từ lúc mới ra đời: Jean đứa bé sơ sinh, Jean mặc quần đứng bên mấy cô em bé nhỏ của anh, Jean trong bộ đồng phục màu xám một chủng sinh tiểu chủng viện... Từ bé anh đã có một khuôn mặt khó lòng đoán biết tuổi tác Với hố mắt lõm sâu, anh không có gì mang dáng dấp thanh niên mà chỉ giống như ông thầy tu khổ hạnh. Trong thời gian sống với họ, không biết bao lần tôi đã phải gật gù khi nghe bà chủ nhà kể bằng một giọng hãnh diện về sức mạnh của lòng tin tôn giáo nơi đứa con trai.

-Cậu nhỏ nhà tôi đó nghe, hồi mới lên bảy thôi mà đã bắt đầu nói là khi nào lớn lên, nó sẽ làm linh mục để qua các nước Phi Châu truyền giáo...

-Lúc anh ấy mới chừng đó tuổi thôi ....mà đã có quyết tâm như thế sao hở bà chủ?

Tôi vờ làm vẻ ngạc nhiên khi nghe bà ta bày tỏ.

Nếu tôi có nói thư thế cũng vì tôi không có lý do nào để làm phật lòng bà chủ nhà của tôi nhưng đôi khi cảm thấy khó chịu khi cứ phải nhìn về phía tấm ảnh của Jean theo ngón tay trỏ của bà. Nó giống như khi mình bị bắt phải đọc những tiểu truyện hết sức nhàm chán hết về ông thánh này đến ông thánh nọ..

-Không đâu. Chẳng qua đó là một ước mơ của cậu ấy thôi. Cũng như có đứa trẻ muốn làm thủy thủ để được đáp tàu ra biển ấy mà ...Còn như ông nhà tôi thì chỉ muốn Jean trở thành bác sĩ. Nhưng con trai tôi thì từ tiểu học cho đến trung học, trong dịp nghỉ hè, cậu ấy chưa bao giờ vắng mặt trong một buổi lễ Misa. Do đó mà đến bây giờ, các em gái nó hãy còn lấy đó làm gương

Đúng như lời bà kể, hai cô con gái nhà Cerdiny luôn luôn tôn kính anh như một thanh niên mẫu mực nhất trên đời.Tôi hãy còn nhớ là buổi chiều hôm sau, khi được hai cô gái cho đi xem mọi nơi trong nhà, họ đã mở cánh cửa buồng dành cho Jean và lúc ấy tôi đã sửa soạn một bộ mặt nghiêm nghị như kẻ sắp được ghé mắt xem một hòm châu báu quí giá. Tuy vậy, cái gọi là hòm châu báu của ngôi nhà này thực ra chỉ là một gian phòng với bốn bức tường trần trụi gồm cái bàn, cái giá đựng sách và một bục cầu nguyện thô sơ nằm áp vào tường. Tất cả không có gì khác với một căn phòng trong ký túc xá của Thần học viện.

-Ở đằng kia đấy ông!

Một trong hai cô em gái thì thầm với tôi như muốn tiết lộ điều gì quan trọng:

-Anh của em mỗi ngày đều quì ở đó cầu nguyện một hay hai tiếng đồng hồ.

-Thế thì, dịp nghỉ hè năm nay, anh các cô có về thăm nhà không đấy?

-Không đâu ạ. Thời gian huấn luyện của chủng sinh làm có nghỉ hè gì đâu ông!

Thành thực mà nói, lời giải thích đó đã làm tôi thở phào. Nếu Jean là một thanh niên đúng như lời người mẹ kể thì việc sống chung với anh dưới một mái nhà, sáng tối phải nhìn mặt nhau, đối với tôi là cả một sự mệt mỏi.

-Tiếc quá nhỉ?

Tôi thở dài và cố tình cho hai cô thấy.

-Ở Thần học viện không có nghỉ hè hay sao kìa?

Sau gian phòng của Jean, hai cô mở he hé cánh cửa phòng ngủ của cậu em trai rồi đóng nó lại thật nhanh.

-Pierre!

Cô gái thứ hai nhô đầu ra ngoài thành cửa sổ lầu hai, lên tiếng như muốn rầy la cậu em đang chơi ở dưới sân.

-Mầy cứ để nguyên chăn nệm trên giường không chịu xếp dọn như thế hả?

Tiếng lóc cóc trên bàn ping-pong chợt ngừng lại rồi có một câu trả lời như đang muốn chạy tội của cậu học sinh trung học vọng lên. Rốt cuộc, một khuôn mặt thiếu niên béo núc na núc nác với cái miệng rộng hoác như một con chó đang thở dốc vì phải chạy vội từng hai bậc một để leo lên tầng hai.

Cậu ta chẳng lên tiếng chào hỏi gì cả, làm như cậu coi sự hiện diện của người khách Nhật như không có, chỉ lách người qua khỏi hai cô chị và nhanh như chớp, mất dạng đằng sau cánh cửa phòng mình. Trong lúc cô chị thứ hai chạy theo mắng nhiếc thì cô chị cả chỉ đứng nhún vai và bắt đầu cằn nhằn đứa em trai không biết sống ngăn nắp.

-Tại nó là út, luôn luôn được cưng chiều nên mới sinh mất nết.

-Nhưng bề gì cũng đang nghỉ hè mà cô!

-Dù là trong thời gian nghỉ hè, khi cần sửa trị thì vẫn phải sửa trị thôi ông ạ! Chứ bên Nhật các ông không dạy dỗ trẻ em như thế sao?

Cô chị cả - người có những chấm lấm tấm (sobakasu) nằm rải rác trên làn da của đôi cánh tay trần - không có vẻ gì là một thiếu nữ. Phải gọi là một cô gái già chưa chồng mới đúng. Hiện cô ấy đang theo học ngành điều dưỡng nhưng vào dịp nghỉ hè, thường về nhà giúp đỡ bố trong công việc của ông ta.

-Pierre!

Cô ta lại réo tên cậu em lúc ấy còn đang lải nhải tìm cách biện hộ.

-Để tao viết thư gửi anh hai, mách chuyện của mầy cho anh ấy nghe nhé!

Thì đã thấy tiếng lải nhải tự nãy giờ tự dưng im bặt. Nó đã khiến tôi cảm nhận được là ảnh hưởng của Jean cũng rất có trọng lương ngay cả trên cậu Pierre này.  

Không hiểu có phải vì có lời dặn dò của Jean hay không mà bà Cerdiny luôn luôn giải thích cho tôi về những phong tục tập quán trong một gia đình người Pháp.

-Khi ăn uống, không được đặt ly cốc bên tay mặt hay tay trái. Làm như thế là giống như dân Anh.Trong bữa cơm, nữ chủ nhân là nhân vật chính. Cả người nhà lẫn khách khứa đều phải đợi cho người nội trợ cầm dao hay nĩa rồi mới bắt chước làm theo. Việc ăn uống cũng phải nương theo động tác của bà.

Do đó và việc ngồi vào bàn ăn cùng gia đình họ buổi trưa và buổi chiều hai lần một ngày đối với tôi cũng là một điều khổ tâm. Tôi cứ phải đưa mắt nhìn bà chủ nhà, đợi đến khi bà cầm dao và nĩa lên, lại phải chú ý là khi cái đĩa phía kia còn ăn chưa sạch thì tôi vẫn chưa có thể thanh toán hết phần ăn của mình. 

Đôi khi tôi vì sơ ý đã vội ăn hết phần thịt của mình. Đưa mắt nhìn vào đĩa của bà mới

thấy trong đó hãy còn sót lại nhiều nên tôi đã phối hợp theo lối ăn chậm rãi của bà và đưa vào miệng từng miếng nhỏ chỉ bằng đốt ngón tay và tiếp tục nhai nó thật lâu. Cô gái lớn đang đi học trường điều dưỡng thấy cách ăn uống của tôi có hơi khôi hài và có vẻ như  phải cố nhịn cười . Lúc đó, để tự an ủi, trong lòng tôi đã nghĩ thầm là, nếu như ở Nhật, trong gia đình, ta đây cũng là người có vai vế lắm chứ.

Dần dần quen biết, tôi mới nhận ra rằng, đối với người đến ở trọ như tôi, Pierre là một cậu học sinh trung học rất khó giao du. Chẳng hạn việc cậu ấy làm bẩn nhà vệ sinh. Bước vào toa-lét sau khi cậu ấy vừa dùng và nhận ra những chỗ vấy bẩn, tôi cứ lo lắng không khéo người khác sẽ hiểu lầm kẻ bôi bác ra kia chính là mình. Không biết làm gì hơn, lúc đó tôi đành chậc lưỡi rồi lấy giấy sạch lau chùi bồn cầu., còn lẩm bẩm mãi trong mồm là hồi còn sống ở Nhật, tôi tuyệt đối chưa từng phải làm chuyện như thế này bao giờ..

Nào chỉ chừng ấy chuyện. Những khi tôi ra ngoài tản bộ, cậu ta còn lẻn vào phòng và lục lạo đồ đạc riêng tư của tôi. Tuy không có bằng cớ cậu đã dòm dỏ vào bên trong va-li nhưng đã có đôi ba hành động thiếu lịch sự như rút ra nhét vào những tập giấy viết thư và phong bì cũng như vặn lên vặn xuống mấy cái kim chiếc đồng hồ bỏ túi. Tôi còn biết ngay rằng một trong mấy bao thuốc lá Nhật ít ỏi mà tôi mang sang đây để lâu lâu đem ra hút nhín cũng đã không cánh mà bay

Lúc đầu tôi còn giữ im lặng nhưng sau vì những chuyện ấy xảy ra quá thường xuyên, tôi hết chịu nổi.Một hôm sau khi tản bộ về, tôi đã thấy cậu ta trong sân và định đến bắt chẹt cho bằng được. Với hai cánh tay hồng hào như da thịt một con heo sữa trong tấm áo cộc tay giặt mãi đã phai màu, cậu mải mê một mình đập bóng vào tường và có vẻ không thèm ngó ngàng gì đến sự hiện diện của tôi.

-Em có sờ vào đồ đạc của tôi không đấy?

Cậu ta quay lại phía tôi, mở đôi mắt mầu nâu như mắt một con diều hâu (tobiiro) đầy giảo hoạt, nhún vai liên tục:

- Tui hả?

-Chớ ai vào đây nữa. Em còn hút cả thuốc lá, phải không?. Tuổi em đâu phải là tuổi được hút thuốc.

-Hút được chớ sao không? Mười lăm rồi mà!

-Bên Nhật, mười lăm tuổi còn là con nít, không được hút.

-Ở Pháp, mười lăm đã là người lớn.

-Dù sao, tôi cũng không thích em đụng vào đồ vật riêng tư của tôi.

-Ai thèm rớ vào đó. Anh thì có món đồ nào coi được đâu!

Quay lưng lại đi và bỏ tôi đứng một chỗ, cậu học sinh trung học này còn giả cái giọng phát âm tiếng Pháp không chuẩn của tôi để chế nhạo. Nếu cậu là một đứa cháu ruột thì khi bị giả giọng kiểu này, tôi đã thẳng tay cho ăn mấy cái tát, nhưng đang là tấm thân nương tựa thì dù bị khinh thường đến như vậy, tôi cũng chẳng biết làm gì hơn.

Đến giờ cơm tối, cậu học sinh trung học kia lại lập kế trả thù tôi một cách hiểm ác. Khi cô hầu gái Marie-Thérèse, người lúc nào cũng có bộ mặt sưng sưng như chực khóc, mang mâm đồ tráng miệng tới bàn ăn thì ông Cerdiny lúc đó hơi ngà say vì mấy cốc rượu vang đã lên tiếng nói xấu về thành phố Lyon, nơi tôi dự định đến học kể từ tháng mười. Ông bảo dân Lyon tính tình hẹp hòi lại còn hay làm cao. Bà vợ liền vội vàng đưa mắt làm hiệu và bào chữa rằng chuyện đó cũng tùy người. Có thể là bà không muốn chồng mình nói xấu đồng bào trước mặt một người ngoại quốc. Chính lúc đó, cậu học sinh trung học đã xen vào:

-Người Nhật họ còn sống trong nhà làm bằng giấy và gỗ...lại còn ngủ ngay trên mặt sàn nữa kìa.

-Thôi, em đừng nói láo!

Cô chị lên tiếng trấn áp tức thời nhưng cậu em vẫn chăm chăm hướng về phía tôi và nói như xác quyết:

-Có gì mà nói láo. Chuyện thấy chép trong sách mà!

-Ừ, tôi cũng có lần ghe người ta nói như thế!

Ông Cerdiny có lẽ không nhìn thấy vợ mình vừa đưa mắt ra hiệu nên đã lên tiếng như thế.

-...Tuy nhiên có lẽ là chuyên Nhật Bản thời xưa thôi.

-Chớ gì nữa!

Bà chủ nhà đã nhanh nhẩu bao che tôi.

-Chắc chắn là bây giờ, người Nhật cũng sống trong những ngôi nhà như chúng ta thôi.

Buổi tối hôm đó, tôi đang mệt mỏi một cách đặc biệt. Mệt mỏi vì mỗi ngày cứ lấy giấy để chùi vết bẩn cậu bé ấy để lại trên bồn cầu, còn phải ăn nhín nhín miệng thịt nhỏ bằng đốt ngón tay.

-Thưa ông, không. Hiện người Nhật chúng tôi vẫn ở trong những ngôi nhà làm bằng gỗ và giấy đấy ạ!

Tôi trả lời nhận xét của ông Cerdiny và nói thêm:

-Và chúng tôi vẫn ngủ thẳng trên mặt sàn.

-Ngủ sàn thì lạnh phải biết.

-Nhưng sàn có lót một thứ gọi là “tatami” ...

Tuy vậy, tiếng Pháp của tôi quá tồi nên đã gặp khó khăn khi phải giải thích cho ông Cerdiny hiểu “tatami” (chiếu cói bện dày) là vật như thế nào

-Nói tóm lại là chúng tôi ngủ trên “một thứ giống như cỏ khô” (yomogi).

-Ngủ trên “cỏ khô” sao hở ông?

Vừa rót rượu vang vào cốc, ông Cerdiny nhìn tôi với vẻ mặt nghi ngại. Còn nữ chủ nhân và hai cô tiểu thư thì giả tảng không nghe và nhìn sang một bên như muốn tránh tia nhìn ấy.

-Thế người Nhật các ông không dùng giường à?

-Không ạ. Chúng tôi ngủ trên “cỏ khô”, thưa ông.

-Bên Pháp này cũng vậy chớ mình!

Vì muốn giải hòa, bà chủ nhà đã nói như thế nhưng không nhắm hẳn vào chồng mình mà chỉ muốn thị uy hai cô con gái và cậu con út lúc ấy đang chực mở miệng để thêm bớt câu gì:

--Có lần đi cắm trại ngoài đồng, Pierre chẳng đã ngủ trong ổ rơm ở nhà kho của một gia đình nông dân là gì, hở con? Ngủ thế mới ấm.Xưa kia mẹ cũng từng có trải nghiệm đó!

Trong bụng, tôi nghĩ các ông các bà có bảo sao cũng được. Dù tôi có giải thích bao nhiêu về shôshi (vách ngăn bằng giấy) và tatami (chiếu cói bện dày), những thứ mà người Pháp không có dịp thấy tận mắt, thì họ cũng không hiểu cho đâu.

-Nhưng mà này, maman!

Cậu Pierre vẫn đóng kịch làm kẻ ngây thơ, cố tình không chịu buông tha tôi

-Người Nhật ngủ trong nhà làm bằng cây với giấy như vậy, thế sao gió không thổi cho tróc mái đi nhỉ?

-Con là con nít mà sao cứ thích nói hoài ba chuyện lăng nhăng như vậy hở?

Tối hôm đó, cơm nước xong, tôi đã ngồi lại xa-lông để dự với gia đình họ một buổi cầu kinh thật dài. Trong khi đang đọc kinh, tôi đưa mắt nhìn lên mấy tấm ảnh của Jean. Tôi có cảm tưởng là đôi mắt của người chủng sinh mà giống như một nhà tu khổ hạnh đã cho phép tôi đến trọ trong ngôi nhà này đang nhìn xuống tất cả chúng tôi.

  ***

Độ một tháng sau, tôi đã có được một cái nhìn mới mẻ về thành phố Rouen nhỏ bé này. Đó là một đô thị thuộc địa phương Normandie với dân số trên một trăm nghìn người. Nó là nơi nhà văn Flaubert có lần sinh sống, lại là sân khấu cuốn tiểu thuyết Madame Bovary của ông. Rouen cũng là thành phố người ta từng lập tòa án để xét xử Jeanne d’Arc và nơi họ đưa bà lên giàn hỏa. Khi có dịp viếng thăm ngọn tháp trong tòa thành có liên quan đến sự tích của thánh nữ, tôi vẫn còn thấy trong khu vực ẩm thấp và hăng nồng mùi đất một ngôi giếng cổ đã có tự thời đó. Nhìn vào bên trong miệng giếng, tôi vẫn nghe tiếng nước nhỏ giọt tí tách và đầy âm khí. Tuy ở một góc khu Chợ Cũ (Ancien Marché) nơi bà bị hành hình, người ta có dựng một pho tượng của bà tay nắm cây thập tự giá nhưng những người sinh sống cạnh đó đều không mấy quan tâm về nó. Trước bức tượng, một anh chàng vừa nghêu ngao hát bằng giọng mũi, vừa chất những rọ trái cây và rau củ lên trên một chiếc xe tải chở hàng.                    

Sau bữa cơm trưa, mỗi ngày tôi đều lấy con đường mà gia đình Cerdiny vẫn dùng để xuống ngọn đồi và ra khu phố xá. Trên đoạn đường khô nẻ dưới ánh nắng chói chang của mặt trời mùa hạ gay gắt đến trắng bệch, nhiều hàng quán đang treo bảng báo là giờ nghỉ trưa. Xuống đến bờ kè của con sông, tôi thấy có những người lao công đang ngồi. Họ vừa gặm xăng-uýt (bánh mì kẹp) nhồm nhoàm, vừa tu rượu vang từ mấy cái chai . Tôi cũng đưa mắt nhìn cảnh một chiếc thuyền nhỏ đang lội ngược dòng cũng như ngắm nghía từng món hàng một được trưng bày sau ô kính những quán hàng (show window) còn chưa đến giờ mở cửa lại. Bởi lẽ mấy món như thế thì ngay các khu chợ buôn lậu ở Tokyo, tôi cũng chưa thấy bày bán.

Chuyện sau đây xảy ra vào một buổi trưa tôi trở về nhà ông bà Cerdiny sau khi đi tản bộ. Tôi chợt để ý thấy trong nhà sao mà yên tĩnh một cách lạ lùng. Thực ra gia đình này sau bữa cơm trưa thường có thói quen đóng hết cửa lá sách (yoroito) bên ngoài phòng ngủ để đánh một giấc. Bà chủ nhà cũng như các cô con gái, cả cô Marie-Thérèse là người giúp việc, mỗi khi rửa xong chén bát đều đã đi ngủ và chắc giờ này chưa ai tỉnh giấc. Trong hành lang chỉ thoang thoảng mùi tóp mỡ (lard) và có lẽ vi thế mà lũ ruồi nhặng tụ tập và đang bay vo ve trên trần nhà. Tôi không muốn trở về phòng mình vì nơi ấy quá nóng nên đã đi ra ngoài sân và ngồi trên một chiếc băng dài sắp mục đến nơi rồi bâng quơ đưa mắt nhìn những mảng nắng đang chiếu trên mặt đất.

Khi ngước mắt lên, tôi chợt nhận ra là cánh cửa phòng ăn đang mở và qua tấm kính, có bóng của cậu Pierre động đậy bên trong.Người đang ở phía đó coi bộ không hề biết là tôi có mặt nên hơi khom người ra đằng trước và đang cho tay máy mó vào một vật gì đấy. Vật cậu máy mó ấy là một túi xách màu đen, cái xách tay bà chủ nhà luôn luôn đeo lủng lẳng trên cánh tay. Tôi biết đó là nơi thường ngày bà hay cất mấy thứ tạp nhạp như thuốc men cần thiết cũng như mấy lá thư Jean gửi về Tôi chợt thấy bàn tay Pierre chuyển động. Sau đó, ngay trước mắt tôi, cậu đã nhét vào cái túi quần sau món đồ mà tôi nhận ra là một xấp tiền giấy.

Lúc bấy giờ diễn biến tâm lý của tôi rất lạ. Không lên tiếng bảo cậu ta hãy ngừng việc ấy đi, tôi chỉ biết chăm chú nhìn mỗi hành động của cậu. Có lẽ vì chưa quen với cuộc đời ở trọ và đâm ra mệt mỏi nên tôi không muốn mang về một sự rắc rối nào nữa chăng? Hay là tôi đang cảm thấy thích thú khi khám phá được hành tung bí ẩn của cậu ta? Tôi chỉ tiếp tục ngồi tựa lưng và quàng một cánh tay lên chiếc băng dài, vừa nghe tiếng gió thì thào trên tàng lá bạch dương và chỉ để đuôi mắt liếc nhìn hành động của Pierre như một người ngoạn cảnh. Và cứ như thế cho đến lúc Pierre bước ra khỏi phòng ăn và khuất dạng ngay sau đó

Đến giờ cơm chiều, bà Cerdiny đã nhận ra rằng một xấp giấy bạc đã biến mất khỏi cái xách tay của mình. Trước tiên bà gọi hai cô con gái và sau đó hỏi cậu con trai út, lúc bấy giờ đang chơi ném bóng một mình ở ngoài sân. Lúc đó tôi đang ở trên gác hai nhưng đã cảm thấy thật bất ngờ khi nghe rõ từng chữ những câu trả lời làm bộ ngây thơ của cậu học sinh trung học trước những câu hỏi của bà mẹ.

-Con làm gì biết mấy chuyện đó, hở mẹ!

Bà chủ nhà và hai cô con gái cùng bước ra ngoài sân rồi cùng thì thầm với nhau dăm ba câu gì đó. Trong khi ấy, Pierre vẫn mãi mê chơi trò ném bóng. Bụng tôi có lúc cảm thấy nhột nhạt khi nghĩ rằng biết đâu họ chẳng nghi ngờ cả anh ở trọ là mình.

Đến giờ cơm chiều, bà chủ nhà, xưa nay vốn là người ít nói, khi thấy cô hầu bàn Marie-Thérèse đem đĩa vào để đổi, đã ngầm đưa mắt nhìn hai cô con gái. Riêng Pierre thì chúi đầu vào đĩa xúp và ăn uống như mọi ngày.

Hai ngày sau, chợt không thấy bóng cô giúp việc đâu nữa, tôi đã được bà chủ giải thích một kiểu nghe rất lọt tai:

-Con bé đó ấy à? Trước kia nó làm ở các quán ăn ngoài phố chứ có phải là người chuyên giúp việc trong các gia đình đâu! Ai cũng phải có tự do chọn lựa. Mình làm sao ép uổng người ta được.

Dĩ nhiên tôi chỉ biết ngậm miệng. Tôi không đành lòng tạo ra vấn đề cho gia đình này khi chỉ đặt chân đến đây mới có hai tháng, Vả lại tôi cũng chẳng cố ý gây buồn phiền cho bà Cerdiny. Tôi chỉ nhớ mỗi khuôn mặt rầu rĩ lúc nào cũng như chực khóc của cô giúp việc quê mùa đến từ vùng Bretagne mà đâm lo lắng vì không hiểu giờ đây, cô đang lưu lạc phương nào? Cũng vì cô là người con gái duy nhất trong gia đình này lúc nào cũng chào tôi một cách kính cẩn bằng hai tiếng Monsieur!

Ngày chủ nhật tiếp theo, cả gia đình Cerdiny đã theo đúng thông lệ, thay đổi áo xống và ăn mặc chững chạc để đến ngôi đại thánh đường (cathedral) của thành phố Rouen, nơi có nhiều gia đình tư sản (bourgeois) giống như họ và cũng là nơi mà Jean, vào dịp nghỉ hè, mỗi ngày đều đến xem lễ. Tuy bên ngoài trời nắng chói chang, nóng thiếu điều thiêu chảy cả thiếc, nhưng lạ lùng làm sao là bên trong ngôi đại thánh đường này cứ u u tôi tối và mát rượi. Trong vùng ánh sáng lờ mờ đó hiện ra màu trắng những chiếc mũ kết lông chim của các bà mệnh phụ ngồi bên cạnh quí vị thân sĩ cổ đeo cà vạt (neck-tie) và chật kín cả nhà thờ. Bà Cerdiny cũng ngồi đó với chồng mình. Hai cô con gái, cậu út Pierre và tôi được sắp ngồi hàng ngang bên họ. Linh mục chủ tế, một người có vẻ điệu đà, đã rời bàn rước lễ để tiến về bục giảng và bắt đầu nói. Với trình độ ngữ học kém cõi, tôi không nắm rõ câu chuyện. Trừ lúc ông cố tình nói chậm lại như muốn cho bài giảng thấm sâu vào lòng cử tọa thì may ra tôi còn hiểu được đôi chút. Theo ông thì những điều mà chúng ta cho là bất hạnh hay thảm họa có khi chỉ là ý Chúa. Với cách nhìn có kích thước to lớn của ngài, chúng có thể là hạt mầm giúp chúng ta gạt hái những hạnh phúc to lớn mai sau. Chúng ta không nhận ra điều đó mà thôi và cũng chỉ vì trí tuệ hạn hẹp của con người không thể nào đoán biết được thánh ý của Chúa. Sau khi linh mục từ bục giảng chậm rãi bước xuống thì phía hàng ghế nãy giờ đang yên tĩnh của đám giáo dân mới bắt đầu có những tiếng ho, tiếng xịt mũi nổi lên.

Thế rồi phần tiệc thánh để hiệp một với chúa (Holy Communion) đã bắt đầu. Để được vị linh mục chủ tế đặt một miếng bánh mì trắng và nhỏ tượng trưng cho thánh thể vào miệng, con chiên.phải là người suốt trong tuần đó không phạm tội gì hoặc đã đến xưng tội với cha xứ trước buổi lễ Misa. Hai ông bà Cerdiny đã đứng lên khỏi bục cầu nguyện và sau khi ra hiệu cho các con, cả bọn đã để tôi ngồi đó một mình rồi cùng nhau tiến về bàn rước lễ. Pierre cũng thong thả đến xếp hàng đằng sau hai cô chị. Đến trước bàn rước lễ, cậu học sinh trung học bèn cúi đầu xuống trước mặt viên chủ tế đang cầm ly rượu thánh và đợi đến lượt mình nhận bánh thánh, coi như không có gì xảy ra. Ngay lúc ấy, trong đầu tôi bỗng hiện ra hình ảnh cô giúp việc với khuôn mặt lúc nào cũng buồn bã như chực khóc. Rồi lúc vị chủ tế lầm rầm đọc mấy lời kinh và đút miếng bánh mì trắng nhỏ vào miệng của Pierre, tôi đã thấy cậu học sinh đã nhắm nghiềm mắt lại và sau đó lui về chỗ ngồi của mình với những bước đi thật khoan thai.

Tháng chín rồi mà cái nóng vẫn còn kéo dài. Để chuẩn bị cho học kỳ tiếp theo, tôi đã quyết định dọn xuống Lyon. Khi rời khỏi ngôi nhà tôi đã sống suốt hai tháng trời, hai cô gái nhà chủ đã ra ngoài cửa e thẹn mỉm cười với tôi và chìa tay cho tôi bắt. Pierre cũng nhắn lần sau ông nhớ trở lại đây chơi nhé. Bà chủ nhà đã gọi xe tiễn tôi đi. Và cũng giống như hôm đầu tiên tôi đến nơi đây, trên kè ga tôi vẫn thấy những đóa cúc dại (marguerite) đang nở quạnh hiu dọc con đường sắt.

-Thế nào ông cũng đi gặp Jean cho tôi nhé!

Khi xe lửa vừa xịch tới, bà Cerdiny còn nói thêm một câu như nhấn mạnh cho tôi hiểu:

-Vì là nguyện vọng của con tôi nên gia đình tôi mới đón tiếp ông đấy. Jean lúc nào nó cũng tỏ ra lo lắng cho ông.

Trong giờ chia tay, đúng là có cái gì đó đã làm tôi cay cay đôi mắt.

                                  ***

Mùa đông năm ấy, lần đầu tiên tôi nhận được một lá thư của Jean trên mảnh giấy viết thư thô sơ của Thần học viện. Thư mào đầu với cách gọi thân mật “Cher ami!” (Bạn mến!) làm  tôi có hơi bỡ ngỡ. Anh cho biết mình và các bạn cùng Thần học viện sẽ được gửi đi tham dự một cuộc du khảo ở làng Ardèche, một nơi phía Nam Lyon và trong vòng hai tuần.Thứ bảy tới đây, xin cậu đến chỗ tôi chơi. Tôi có chuyện bàn với cậu. Nội dung chỉ ngắn gọn có thế. Nhưng thơ càng ngắn bao nhiêu, thì ngược lại, nó càng có giọng của một mệnh lệnh nên tôi đã khó lòng từ chối. Vả lại tôi cũng không thể nào trả lời anh bằng một lá thư như thế, vì đúng như lời bà Cerdiny vẫn nhắc nhở, Jean là người mà tôi phải chịu ơn.

Trưa thứ bảy, tôi lấy chuyến xe lửa đi về phía Nam, tới ga Saint Etienne thì đổi qua một con đường sắt phụ, đến chiều còn phải đợi thêm một chuyến xe buýt nhà quê. Khi xe leo dần về phía núi thì hành khách bắt đầu lục đục xuống. Trong khoang xe lạnh lẽo và tù mù, chỉ còn sót lại hai bà nông dân và tôi. Hai bà lâu lâu lại ném một cái nhìn trộm về phía tôi. Trên đầu gối họ là mấy cái lồng, vài ba con gà bị nhốt đang bực dọc thò đầu ra ngoài.

Xuống được bến xe của ngôi làng mà Jean đã chỉ dẫn, chung quanh trời đã tối mịt. Vài tiếng chó sủa từ xa vọng tới. Hương đất của ruộng đồng xông lên tới mũi. Từ cái ghế đặt cạnh bên xe, tôi thấy người chủng sinh trong bộ đồng phục học sinh cao trung cắt theo lối xưa (cựu chế), chụp bên ngoài bằng một cái áo bành tô (manteau) hình quả chuông, đã đứng dậy và nhìn tôi với cặp mắt dò xét. Rốt cuộc thì anh cũng đã chìa tay ra cho tôi bắt. Đầu tóc của anh hầu như húi cua, sắc mặt rất xấu, đôi má lại hóp. So với những bức ảnh trưng bày bên lò sưởi gia đình Cerdiny thì ấn tượng của tôi về con người thật còn u ám hơn nhiều.

Sau đó, anh và tôi đã đi bộ thêm một thôi đường. Không hiểu anh có để ý là tôi hầu như gần muốn đứt hơi vì phải xách một cái cặp nặng hay không, mà trên quảng đường gập ghềnh sỏi đá đến anh cũng không thể bước đi thoải mái, Jean cứ giải thích liên tu bất tận về ý nghĩa chuyến đi tu nghiệp kỳ này của mình. Mãi đến khi tiếng cho sủa đã nghe thật gần và ngôi nhà nằm ở đầu làng hiện ra trong tầm mắt, tôi mới hú vía vì thực sự cảm thấy mình vừa thoát nạn.   

Khi bước vào một gian phòng mà nhà nông cho mượn để ở tạm, Jean cũng không buồn hỏi tôi đã ăn gì chưa và có mệt hay không, anh chỉ ngồi xuống bên mép cái giường sắt nằm trơ trụi giữa phòng và bắt đầu lại câu chuyện đang nói dở. Vì anh nói với tốc độ quá nhanh nên tôi chẳng nắm được bao nhiêu nội dung. Chỉ khi nào cái giường sắt rung lên kẽo kẹt là tôi lại làm bộ gật gà gật gù như cho anh thấy là mình đã nắm được vấn đề.

-Nguyên trước đây, tôi muốn gia đình tiếp đón hộ tôi một sinh viên người Tchad đến từ Phi Châu cơ đấy. Nhưng ngẫu nhiên, lúc đó lại nghe nói về cậu nên mới viết thư để nhờ mẹ tôi giúp giùm.

Tôi nhớ lại là miệng tôi đã thốt ra không biết bao nhiêu lần những lời cảm ơn đối với gia đình Cerdiny suốt vụ hè năm nay. Sau chuyến hành trình nửa ngày trời mệt mỏi, trong cái đầu mà nhiều khi con ma buồn ngủ như ập đến, tôi nghĩ con số lời cảm ơn đó nhiều chẳng thua gì tiếng kêu kẽo kẹt của cái giường sắt Jean đang ngồi lên.

-Tuy nhiên, với tư cách một chủng sinh Thần học viện đang nuôi chí đi truyền giáo thì dù là đến Nhật hay đến Tchad, tất cả đều giống nhau thôi. Vả lại, kiến thức về Nhật Bản của tôi hầu như hãy còn là tờ giấy trắng.

Tôi đưa mắt nhìn xuống đồng hồ và nhận ra là đã mười giờ rưỡi. Thú thực lúc đó tôi chỉ mong sao chóng được ngả lưng nằm xuống cái giường sắt Jean đang ngồi thay vì nghe hoài những lời phát biểu của anh. Khi tôi móc gói thuốc mang theo người ra mời thì cậu sinh viên Thần học viện, giống như một người đang đói, đã chụp lấy và bắt đầu rít hết điếu này tới điếu khác,

-Có sao không đấy anh? Cũng khá khuya rồi đó!

-Chẳng hề gì đâu!

Bị tôi cắt ngang câu chuyện, Jean tỏ vẻ khó chịu:

-Thầy viện trưởng của tôi cho phép rồi mà. Chắc anh đã chán nghe chuyện tôi đang kể, phải không? 

Thấy tôi lắc đầu, anh lại cho là tôi tình thật nên tiếp tục nói. Lần này chủ đề của anh là hiện tình công việc truyền giáo ở các xứ thuộc địa của Pháp. Chẳng hạn ở Tchad một ông cha xứ phải cai quản cả ba, bốn ngôi làng, mỗi ngày đều phái lái mô-tô đi thăm một vòng các họ đạo. Anh cũng bắt đầu giải thích lý do của sự thiếu thốn các trường tiểu học hệ Cơ Đốc ở đó. Buồn ngủ quá mức, tôi chỉ đặt vài ba câu hỏi lấy lệ, trong khi bụng thì tự hỏi việc gửi một thanh niên còn chưa đủ sức thăm dò tâm lý người khác qua bên xứ Tchad thì có ích gì? Ở Nhật, tôi từng quen biết một vài nhà truyền giáo trẻ người ngoại quốc, tính nết cũng giống như anh Jean này vậy. Họ không đếm xỉa gì đến phong tục tập quán cũng như tình cảm của người bản xứ mà cứ thuyết giảng những gì họ cho là chân lý, và tôi cũng có dịp chứng kiến những trường hợp họ phải chuốc lấy thất bại.

-Còn chuyện cậu Pierre thì anh tính sao?

Tôi đã đặt câu hỏi như trên để cắt ngang câu chuyện Jean đang kể. Không phải vì tôi muốn ngăn anh tiếp tục làm tôi nhức đầu với những lời thuyết giảng dài dòng, chẳng qua tôi bỗng thèm dội một gáo nước lạnh lên cái tình cảm say sưa, những tưởng mình đã lãnh một sứ mệnh ở nơi anh sinh viên Thần học này.

-Pierre nào?

-Thì cậu Pierre em của anh đó!

Anh nhìn tôi với cặp mắt ngạc nhiên và lẩm bẩm: “À à, Pierre hả?”

-Tôi vừa viết thư cho mẹ tôi xong, dặn em nó phải chăm chỉ học hành!

-Coi bộ cậu ta sợ anh lắm đấy!

-Vâng, có thể.

Như một kẻ muốn tìm lời biện hộ để giữ lấy thể diện, anh lúng búng đi tìm câu chữ:

-Em tôi từ nhỏ được cha mẹ quá nuông chiều nên tôi phải có trách nhiệm răn đe nó đấy. Cái thằng bé đó...Thế nó có gây phiền phức gì cho cậu không?

-Thưa không. Không có gì cả.

Không, cậu ta chẳng làm phiền tôi gì cả. Nhưng tôi đã ngậm miệng kịp thời để khỏi thốt ra lời chỉ vì lúc đó, hình ảnh đôi mắt lúc nào cũng như chực khóc của cô giúp việc bị đuổi ra khỏi nhà vừa hiện ra trong tâm trí tôi. Tiếp theo là khuôn mặt bình thản cậu bé vào ngày Chủ nhật sau sự cố, khi theo bố mẹ và các chị đi nhà thờ, đã ung dung mở miệng tiếp nhận thánh thể và còn giả vờ lâm râm cầu nguyện.

-Này, cậu!

Chợt Jean đột ngột chuyển qua đề tài khác:

-Cậu có được đọc những bức thư của cha Foucault chưa nhỉ?

-Dạ chưa.

-Tuyệt vời đó cậu! Những bức thư đó đã nói lên mọi trạng thái tâm hồn của đám chủng sinh chúng tôi.

Lúc đó tôi mới nhớ ra là Jean còn kém tôi những ba tuổi. Ủa, thế sao anh ta lại có thể lên mặt dạy dỗ và mình có thể lắng nghe như vậy?

-Pierre coi bộ thích mấy món đồ tôi đem từ Nhật qua.

Tôi nói thế để cố tình cắt ngang câu chuyện của anh về cha Foucault.

-Đặc biệt là thuốc lá Nhật.

Dĩ nhiên là anh sinh viên Thần học không mảy may để ý đến câu nói có tính cách châm biếm đầy ác ý của tôi. Rốt cuộc, đến gần nửa đêm, anh mới buông tha tôi và rút lui. Lúc đó, những tàn thuốc lá anh đã hút một cách tham lam trong khi nói chuyện đã bày ra tán loạn trong hộp lon được dùng thay cho cái gạt tàn. Vì quá mệt mỏi chứ không riêng gì buồn ngủ, tôi cảm thấy nhức đầu vố kể. Sáng hôm sau, thức dậy thật sớm, tôi đã để lại cho Jean một bức thư ngắn rồi lên xe buýt. Trong bức thư đó, tôi viện cớ giờ buýt chạy quá sớm nên không đủ thời gian từ biệt. Tình thực, tôi làm như vậy chỉ để khỏi gặp mặt anh thôi.

Một năm sau, nhân Jean lên đường sang Tchad để truyền giáo, tôi đã có dịp gặp lại anh. Lúc ấy, anh đang được huấn luyện về nghiệp vụ truyền giáo ở Dijon, một thành phố nằm giữa Paris và Lyon. Ngày anh lên đường tôi đã đến nhà ga đó ngay từ sáng sớm và họp đoàn với cả gia đình Cerdiny lúc ấy đang đến thăm anh.

Trong làn sương mai còn bao trùm lên kè ga, hình ảnh ba chàng thanh niên truyền giáo được gửi sang Phi Châu đang di động như những cái bóng mờ. Ba người kể cả Jean sẽ lấy tàu biển đi từ cảng Marseille sang Alger. Sau đó, có lẽ họ sẽ được phân tán về những nhiệm sở khác nhau. Bà Cerdiny đã lấy ra từ xách tay một cái khăn mùi-soa khổ lớn và nhiều lần lau nước mắt trong khi ông chồng đi bắt tay các vị giám mục và linh mục có mặt. Cảnh tượng này chợt nhắc tôi đến thời chiến tranh, khi các gia đình tiền đưa con cái lên đường ra mặt trận.

Lần đâu tiên tôi được chứng kiến cảnh Jean khe khẽ quở trách cậu em mình cũng là vào dịp này. Anh đã đi chào một lượt đám khách đến tiễn chân trong đó có cả tôi, rồi mới bước đến cạnh Pierre lúc đó đang dửng dưng đứng một mình, mắt dán vào mấy biển quảng cáo khoác lác gắn trên kè ga. Bất chợt Jean bắt đầu xổ một tràng gì mà tôi không hiểu. Đôi khi, giữa màn sương mù lại có những âm thanh giận dữ đột ngột vang đến tai mọi người. Chắc Jean đang bực mình vì thành tích học tập quá tệ hại của cậu em. Pierre đối đáp với anh mà hai tay vẫn thọc sâu trong túi áo khoác. Tuy nhiên, gương mặt và cần cổ của cậu ta đã đỏ ửng vì hổ thẹn. Có lẽ đó là bộ mặt cho đến giờ vẫn chưa ai được thấy. Mãi đến lúc đoàn tàu sắp lăn bánh rời ga, Jean mới chịu buông tha đứa em để đến ôm chầm lấy cha mẹ và bạn bè rồi cùng với các chủng sinh bước vào trong toa.

Pierre vẫn đứng trên kè ga nhưng lại quay mặt ra chỗ khác trong khi tôi hướng về phía Jean rồi sau khi gửi một nụ cười nhẹ đến anh đã quay lại chăm chú quan sát thái độ của cậu em. Khi nhận ra là tôi đang theo dõi cậu, Pierre đã giận dữ quay ngoắt người. Chắc chắn là cậu không tỏ ra giận dữ gì tôi nhưng đã tức tối ông anh vì đã la mắng và làm cho cậu bị ê mặt trước bao nhiêu con mắt.

Sau khi đoàn xe đi khuất, cả bọn chúng tôi đã cùng nhau đi vào một hô-ten nhỏ gần ga để uống cà-phê. Bà Cerdiny lại rút cái khăn mùi-soa to tướng ra lau nước mắt.Trong khi ông Cerdiny đến bên cạnh an ủi vợ thì Pierre bỏ mọi người để ra ngồi một góc và cắn móng tay.

Như thế, trong hai năm trời đi học ở Lyon, tôi đã nhiều lần nhận được thư của bà Cerdiny. Hầu như trong thư nào bà cũng nhắc về cậu con trai cả với tất cả niềm tự hào và chê bai những hành động ngu dại của đứa con trai út. Chẳng hạn bà kể những chuyện như Jean là người thông hiểu được tiếng Tchad mau nhất đám và Pierre vừa bị trượt kỳ thi lên Đại học, hoặc trong lúc Jean trở thành tuyên úy một trại cùi thì Pierre đã vào làm trong một hãng chứng khoán. Nhờ được đọc lần lượt những tin tức lúc thì tự mãn lúc thì không mấy vui đó mà tôi bắt đầu nhận ra sự khác nhau trong tính nết cũng như trong cuộc đời của hai anh em nhà họ. Nhằm ngày sinh nhật của Pierre, tôi đã gửi tặng cậu ấy một cái hộp con dùng đựng thuốc lá (cigarette case). Dĩ nhiên là cậu ấy chẳng gửi lại lời cảm ơn nào nhưng phần Jean thì anh đã hai lần gửi bưu ảnh cho tôi từ Tchad. Có một tấm in hình bệnh viện nơi anh làm việc và anh vẫn mào đầu bức thư với mấy chữ “Cher ami” (Bạn mến!) đã thành thói quen. Anh còn viết: “Tình yêu thương của Chúa đã lan ra đến tận cuối đất cùng trời và chúng tôi chỉ là những hạt giống nhỏ nhoi được Ngài gieo rắc”. Tôi đã cất cả hai tấm bưu ảnh ấy vào ngăn kéo nhưng không hiểu sao chúng lại thất lạc. Ít nhất là hồi về nước, tôi đã tìm không ra hai bức bưu ảnh ấy trong những thùng đồ mình đã gửi kèm như hành lý theo đường biển.

                              ***

Nhiều năm tháng dài đã trôi qua từ dạo tôi hồi hương. Ban đầu, giữa bà Cerdiny và tôi còn thư từ qua lại nhưng về sau chúng tôi chỉ còn cơ hội trao đổi thiệp Giáng Sinh là cùng. Dù vậy, khi bà cho biết chồng mình vừa bị nhồi máu lên não và qua đời, lòng tôi đã không khỏi bùi ngùi cảm khái khi nhớ lại người đàn ông thẳng thắn và tốt bụng đó.

Trong khoảng thời gian xa cách lâu dài như thế này, sinh hoạt của mọi người chúng tôi đều có sự thay đổi. Lúc tôi kết hôn và có một đứa con thì ở Tchad, Jean đã soạn được một cuốn từ điển tiếng Tchad vốn là vật rất cần thiết cho công việc truyền giáo của nhà chung. Còn Pierre thì dựa trên những dòng thủ bút bà Cerdiny viết trong tấm thiệp Giáng Sinh, đang làm việc rất chăm chỉ trong hãng chứng khoán của cậu ta. Nhiều lúc, bao kỷ niệm của chuỗi ngày tháng thanh xuân sống ở thành phố Rouen lại hiện về trong trí tôi. Những đại lộ với hàng cây bạch dương, những khu phố rợp bóng hoa hồng, ngôi thánh đường và khu thành quách, bờ sông Seine với khuôn mặt của những người dân lao động đang ăn xăng-uýt buổi trưa....Hoặc cơn mưa rào đột ngột mình từng gặp phải khi đang đi tản bộ trên quảng trường Jeanne d’Arc và cảnh tượng sau khi cơn mưa vừa tạnh. Màu lá xanh của những hàng cây trên đường phố lúc đó đã đẹp biết chừng nào! Và khi ấy, tôi bâng khuâng tự hỏi, một ngày nào đó, mình có còn cơ hội trở lại thăm Rouen nữa hay không?

Cơ hội ấy phải đợi những mười năm sau mới đến. Tôi được tòa soạn của tờ báo dò ý xem có muốn làm một chuyến đi qua đó săn tin cho họ hay không. Như có một xung động lôi kéo, tôi đã tức khắc nhận lời nhưng lý do không phải là nội dung công việc mà chỉ vì tôi sẽ có dịp ghé thăm hai thành phố cũ thêm một lần nữa. 

Kiến trúc đường phố ở Rouen

Khác với thời du học, chuyến đi này rất khỏe. Cũng khác xưa là nơi đâu Nhật Bản đều đã thiết lập được quan hệ ngoại giao cấp đại sứ hay lãnh sự, và ở nơi nào tôi đều có cơ hội gặp gỡ đồng bào mình cả. Từ Đức tôi sang Bỉ, rồi khi đến Paris, tôi đã chia tay với người bạn đồng hành để ngay hôm sau, một mình đáp chuyến xe lửa đi Rouen.Từ trong toa tàu, tôi có thể nhìn thấy những cánh đồng lúa mạch xanh tốt của xứ Normandie và đàn bò đang nằm duỗi người nghỉ ngơi trên bãi cỏ của nông trường. Tôi có cảm tưởng như đang thấy ngồi bên cạnh mình là một chàng trai mười năm về trước cũng từng ngắm cảnh này nhưng với tâm trạng cô đơn và lòng không khỏi bồi hồi lo lắng. Thế nhưng khi tàu vào ga Rouen thì bên đường sắt, tôi không còn nhận ra dấu vết của những đóa cúc dại ngày xưa có lần đã nở trong hiu quạnh ở nơi đây.

Tôi vừa bước chậm rãi trên đường cái vừa tưởng tượng ra bộ mặt của bà Cerdiny và nghĩ thầm chắc bà ấy sẽ ngạc nhiên biết mấy. Qua mỗi một ngả tư, nhìn mỗi một ngôi nhà là ký ức lại tìm về với tôi và mỗi lần như thế, lòng tôi đều dậy lên một niềm cảm khái.

Khi đưa tay bấm vào chuông đặt trên cánh cửa ngôi nhà, lồng ngực tôi đã thực sự nóng lên. Tựa lưng vào bức tường, hai mắt nhắm lại, tôi chỉ mong sao người ra mở của cho tôi là bà chủ trọ năm nào.

Thế nhưng khi đối diện với tôi trước cửa, bà chỉ nhìn tôi ngơ ngác, một biểu cảm mà tôi không hề ngờ tới, cuối cùng mới thốt ra mấy âm thanh nghe giống như “A, a...”. Thoáng cái đã thấy cô gái cả tiến ra đứng bên cạnh mẹ nhưng rồi cô cũng chỉ nhìn tôi và thốt ra mấy tiếng “A, a...”. Đó là cô trưởng nữ ngày xưa đi học trường điều dưỡng và có một hơi thở khá nặng mùi, nay nhìn mới thấy cô càng ngày càng giống hình ảnh của mẹ mình thời trẻ.

Hai mẹ con mời tôi vào xa-lông và trong khi chờ họ pha cà phê, tôi đưa mắt ra ngoài cửa sổ và ngắm cái sân bên dưới rồi đảo mắt nhìn một vòng căn phòng. Cái bàn ping- pong từng đặt ngoài sân giờ không còn thấy nữa, lùm bạch dương cao cao cũng đã thưa thớt, chỉ có mấy tia nắng là vẫn đan trên bãi cỏ những hình thù vằn vện quái dị. Ngoài ra, tất cả đều vắng lặng....

-Thay đổi nhiều quá nhỉ?

--Trừ căn phòng cũ của ông...

Cô gái cả từ trong bếp lên tiếng với cái giọng của một người đàn bà đã ở độ tuổi trung niên:

-Nó vẫn nguyên vẹn như xưa.

Phía trên lò sưởi, tôi không còn thấy mấy tấm ảnh của Jean đâu cả. Thay vào đó là ảnh ông Cerdiny -người đã qua đời- với chiếc ống vố ngậm trong miệng, như đang nhìn xuống chúng tôi.

-Còn Pierre giờ ra sao?

-Chiều tối em nó sẽ về.

Vừa nhấp mấy ngụm cà phê, bà Cerdiny hỏi tôi có đợi được đến khi Pierre về nhà không rồi bảo:

-Gia đình tôi không ai để ý nhưng Pierre nó được cái tài buôn bán giỏi. Có khi không học lên cao lại là cái may mắn cho nó!

-Buôn bán giỏi hở bà?

-Phải. Cấp trên của nó cũng nhìn nhận điều đó.

Tôi nhìn lên tấm ảnh của ông Cerdiny nằm phía trên lò sưởi và thấy ông ánh mắt của ông lộ đôi chút mệt mỏi.

-Còn anh Jean...

Trong một giây, trong ánh mắt của bà chủ lẫn cô gái cả thoáng hiện ra một nét buồn khổ:

-Jean đang ở Rouen đấy ông.

Cô gái cả như muốn giải thích thêm về câu nói của người mẹ:

-Anh ấy đang nằm viện. Một năm trước đây, anh mắc phải một chứng bệnh thời khí ác tính bên Tchad nên bị liệt mất hai chân.

Đột nhiên tôi cảm thấy không khí trong nhà như u ám hẳn. Qua bao năm tháng cách xa, gia đình này cũng đã gặp bao nhiêu là biến cố. Bắt đầu với cái chết của ông Cerdiny, người trụ cột trong nhà, rồi đến căn bệnh của Jean, niềm tự hào của gia đình.

-Ngay cả Viện Pasteur cũng chưa xác định được con vi khuẩn đó thuộc loại nào. Do đó, bây giờ họ chỉ biết dùng liệu pháp tắm nước khoáng và xoa bóp cho anh ấy đở khổ.

Có tiếng chuông reo. Như để thoát khỏi bầu không khí nặng nề và u ám của câu chuyện đang kể, chúng tôi đưa mắt một lượt nhìn ra phía đó thì thấy một người đàn ông đã bắt đầu đẫy đà với bộ ria mép màu vàng óng ả trên miệng, thân hình gọn gàng trong bộ đồ Tây ba mảnh (trois pièces), đang nhìn vào trong. Mười năm trước đó là một cậu học sinh trung học, hễ hở mồm ra là ăn nói bậy bạ và bàn tay chỉ biết múa may với cây vợt ping-pong, nhưng nay đã trở thành một viên tư chức hãng buôn. Thấy Pierre, tôi nhếch người đứng dậy khỏi ghế ngồi và giữ nguyên tư thế ấy trong một lúc. Pierre đưa tay ra, nhè nhẹ bắt tay tôi rồi phát biểu rằng mình rất vui mừng được gặp lại người bạn cũ của gia đình nhưng tôi nghĩ cậu ta chỉ nói thế cho đúng phép lịch sự. 

Hình như cậu không còn quan tâm gì đến người thanh niên Nhật Bản đã đến ở trọ nhà mình chỉ trong hai tháng trời. Sau khi đặt mông ngồi xuống ghế, cậu chẳng còn có câu nào để hỏi han tôi nữa. Bù lại, khi tôi hỏi thăm cậu về việc làm hiện tại thì cậu mới ngồi sát lại và kể một cách say sưa cho tôi nghe cậu làm ăn tài giỏi thế nào và đã sinh lợi cho hãng của cậu đến mức nào. Nhìn cử động của cái miệng đang nói huyên thuyên này, tôi không khỏi nhớ lại ông anh Jean của cậu một đêm mười năm về trước. Jean đã không thèm đếm xỉa là lúc đó tôi đã mệt nhoài lại còn buồn ngủ nữa mà mặc sức liên tu bất tận về mình nên đã cười với cậu một cách đau khổ.

-Nếu tiện thì cho phép tôi đi thăm anh Jean. Sau đó tôi sẽ về thẳng Paris.

Nghe tôi nói thế, bà Cerdiny đã gật đầu một cách mạnh mẽ. Bà cũng nhờ Pierre hãy đi cùng tôi để chỉ đường và nhân tiện, đem ít quần áo đã giặt vào nhà thương cho Jean thay đổi. Qua nét mặt  của cậu, tôi thấy Pierre không hứng khởi cho lắm nhưng rốt cuộc, cậu ta cũng đồng ý đưa tôi đến bệnh viện.

Dưới ánh sáng nhàn nhạt của buổi xế trưa, Pierre và tôi đi xuống con dốc để ra ngoài phố. Tôi đã muốn giữ ý không nói một câu gì có thể gây ra bất đồng với cậu ta nhưng chợt đã lên tiếng hỏi thăm xem cậu có biết gì về tung tích của cô giúp việc Marie-Thérèse ngày trước hay không. Cậu đã nhún vai và trả lời ngay là không. Làm như cái biến cố kia chẳng để lại trong lòng cũng như trong cuộc đời của cậu một dấu vết nào cả.

Đến được bệnh viện nơi có những hành lang dài nồng một mùi thuốc khử trùng, tôi đã phải đi qua nhiều hành lang và ngõ ngách sạch sẽ như trong một tu viện để đến được một cái sân nơi đang vang lên tiếng cười nói của đám nhân viên trẻ đang tụ tập chơi bóng đá.

Khi vén tấm màn cửa ngăn che khu giường nằm, tôi thấy anh Jean vẫn mặc nguyên bộ đồ nhà thương, đang ngồi một mình trên chiếc xe lăn dành cho bệnh nhân, lưng đâu về phía chúng tôi còn mắt thì nhìn bâng quơ ra ngoài của sổ. Lạ lùng làm sao, trên khuôn mặt của con bệnh, tôi thấy như có một nỗi thẹn thùng mà tôi không cách nào diễn tả và nó đã khiến tôi chần chờ không dám cất tiếng hỏi thăm. Đôi mắt vừa nhận ra tôi còn lõm vào sâu hơn cả ngày xưa.Tuy nhiên cái khiến tôi ngạc nhiên hơn nữa là hai ống chân thò ra ngoài quần py-ja-ma của anh lại còn khẳng khiu đến độ tong teo. Thấy tôi cứ đứng lặng câm, Pierre đã thay mặt tôi giải thích anh mình một số chuyện.

-Em bỏ mớ quần áo vào đây cho anh nghe!

Jean chỉ gật đầu yếu ớt để trả lời cậu em. Dưới ánh hoàng hôn, căn phòng bệnh nhân không thấy bày đồ vật gì khác ngoài chiếc xe lăn anh đang ngồi, cái giường sắt và một bàn con đa năng (sidetable) màu trắng nay đã tróc sơn. Quang cảnh ở đây còn lạnh lẽo hơn cả gian  phòng trong căn hộ nông dân nghèo mà ngày xưa anh đã không cho tôi chợp mắt một phút. Lúc đó, thân hình bọc trong một tấm áo choàng đen, anh đã nói huyên thiên những chuyện làm tôi phát nhức đầu. Thế nhưng hôm nay, mười năm sau gặp lại thì hình ảnh đọng lại trong đáy mắt tôi là một người gầy guộc như tù nhân trong trại tập trung với đôi chân khẳng khiu ló ra ngoài bộ quần áo ngủ. Lúc đó tôi mới nhận ra một cách đau đớn về khoảng thời gian dài dằng dặc đã chia cắt anh và tôi.

-Chân anh thì sao, có di chuyển được chút nào không?

Jean chỉ chậm rãi lắc đầu giống như một người đã đánh mất hết hy vọng. Ngoài khu vườn bệnh viện vẫn vọng lại tiếng nói cười của đám nhân viên trẻ đang chơi bóng đá. Đúng là quang cảnh trước đây một phút, Jean đã một mình lặng ngắm qua cánh cửa sổ. Không biết làm sao an ủi anh, tôi chỉ đứng đực mặc giũa căn phòng như bị trời trồng.

-Rốt cuộc thì...

-Anh bảo sao ạ....

Tôi cảm thấy anh muốn thổ lộ cái gì đó từ ruột gan mình nhưng đã không thể phát ra thành tiếng. Cuối cùng cái tiếng đó cũng bật ra kèm theo một chuỗi thở dài.

-Rốt cuộc thì hình như Chúa đã .... không cần đến tôi, chớ sao!

Pierre vội vàng cải chính:

-Ở Tchad thì có thế thật, nhưng ở những nơi khác, anh vẫn là người rất cần thiết đó chứ!

-Ở đâu hở em? Và để làm gì? Nếu thế thì sao Ngài lại để căn bệnh quái ác dày vò anh đến mức này? 

Tôi thấy miệng anh chợt thốt ra câu nói đó sau khi đã cố cắn chặt nó lại giữa những chân răng. Nhất định đây là những câu hỏi anh đã nhiều phen lập đi lập lại, tự đặt ra và tìm lời giải đáp cho mình mỗi lần đưa mắt nhìn ra ngoài cửa sổ, hay trong những đêm thao thức không sao ngủ. Lúc ấy, bất chợt tôi bỗng nhớ lại quang cảnh trong ngôi đại thánh đường của thành phố Rouen một ngày chủ nhật mùa hè năm ấy, lúc vị chủ tế mặc bộ đồ lễ phục hoa hòe đứng trên bục giảng, hai tay giang rộng và mở một cái giọng sang sảng để thuyết giáo. “Cái mà chúng ta cho là điều bất hạnh có khi cũng chỉ là một dấu hiệu về tình thương của Chúa dưới mắt Ngài. Tri thức nông cạn của con người không thể nào lường được thánh ý sâu xa. Để có thể cam chịu những bất hạnh, có lẽ chúng ta phải chấp nhận không ít thời nhiều ý nghĩa của sự thử thách ấy”. Nhìn đôi chân khẳng khiu mà cơ năng đã suy thoái của Jean, tôi bỗng nhớ câu ngạn ngữ “Chúa và Phật làm gì có!”  thiên hạ vẫn hay nói, và lẩm bẩm nó trong bụng. Bởi vì đối với một người Nhật như tôi thì lối suy nghĩ như thế may ra là điều hãy còn dung nhận được.

Thấy cô điều dưỡng vừa mang cái bô tiểu tiện vào phòng nên tôi đã lợi dụng cơ hội ấy để nói với Jean lời từ biệt. Khi ra đến hành lang, tôi còn nghe tiếng nước tiểu của anh buồn bã rót vào trong bô từ một chỗ thật sâu bên trong tấm màn cách ly.

Pierre có đưa tôi ra tận bến xe buýt. Cậu chìa tay ra cho tôi xem đồng hồ mình đang đeo như có vẻ hãnh diện về nó. Cậu bảo thời giờ ra ga lấy chuyến xe lửa hãy còn dư dả nên tôi chớ lo bị trễ tàu.

-Đồng hồ Pháp đấy à?

Khi tôi đặt câu hỏi, cậu đưa mắt liếc tôi một cái thật nhanh và thích thú bảo tôi là đồng hồ mác Thụy Sĩ mới là số một.

-Theo em thì anh Jean lúc nào đó sẽ trở về Tchad hay không?

Cậu em tỏ vẻ không tin tưởng khả năng ấy nên chỉ nhún vai và trả lời như cậu bất cần.

-Cái đó ai mà tin cho nổi, hở anh!

                                 ***

Câu nói “Ai mà tin cho nổi” phóng ra từ miệng cậu Pierre hôm đó như thái độ của một kẻ bất cần vẫn còn đọng lại trong màng nhĩ của tôi. Thế nhưng mỗi khi nhớ lại câu trả lời ấy, tôi thấy đấy không phải là dấu hiệu của một sự vô tâm vô tính nhưng biểu lộ một phản ứng đã được ngụy trang của cậu trước một người anh lúc nào cũng muốn tỏ ra oai vệ và cư xử trên trước với mình. Trong làn sương mai trắng đục trôi bềnh bồng cạnh kè ga Dijon năm nào, trước những lời răn đe của Jean, cái mà tôi thấy nơi Pierre chỉ là những biểu cảm qua nét mặt cậu nhưng nhìn vẻ mặt bây giờ tôi có thể hiểu là nó phản ánh được cả những tình cảm cậu có sẵn từ buổi thiếu thời..

“Cái đó, ai mà tin cho nổi!” Đúng như câu nói của Pierre, Jean đã không trở lại Tchad thêm lần nào nữa. Bệnh trạng của anh kể từ ngày đó cũng không nặng thêm, trong vòng bốn năm trời, anh vẫn có thể dựa lên chiếc gậy để lê bước. Tin tức này đã đến với tôi không qua bà Cerdiny mà qua cô con gái cả. Cũng vì chứng đau tim vốn là bệnh nền của bà Cerdiny đã xấu đi nên từ đó, mọi sự chăm sóc cho bà dường như chỉ còn trông cậy vào cô ấy.

Mùa xuân năm nay, bất ngờ tôi lại có dịp sang Âu châu. Chuyến đi lần này không liên quan đến công việc, Chỉ vì vợ chồng ông bà bác của tôi – hai người vốn chưa biết ngoại quốc là gì – đã đăng ký tham gia một chuyến hành hương đến El Salem, nên tôi đã nhập đám như kẻ tháp tùng. Đó là một cuộc du lịch đoàn thể với lịch trình cố định, bắt đầu với El Salem, vòng qua Athens, Roma rồi đạt tới đỉnh cao là Paris, nơi đoàn chúng tôi dự định ghé lại vào hạ tuần tháng ba.

Nhật Bản lúc đó hãy còn lạnh nhưng năm nay ở Paris thời tiết ấm áp đến độ không tin nổi. Trong công viên, ngàn liễu buông tơ và cây hạnh nhân (amendo) ra hoa. Mười lăm năm xa cách, tôi ngạc nhiên nhìn những ngôi nhà ngày xưa đen đủi nay đã biến dạng thành trắng tinh tươm như vừa được tẩy rửa. Hơn thế nữa, khi nhìn đoàn du khách Nhật Bản đông như kiến cỏ tập họp trên đại lộ Champs Elysées cũng như khu Montmartre thì tôi mới cảm thấy rằng, lúc chiến tranh vừa kết thúc, việc mình không có ai giúp đỡ, một mình một thân tìm đến nơi đây thật giống như một câu chuyện không hề có thật.

Sáng ngày Chủ nhật, khi gọi điện thoại từ hô-ten đến Rouen, tôi đã nghe giọng nói có vẻ uể oải của cô cả nhà Cerdiny. Nhưng khi nhận ra tiếng tôi, cô bất chợt đổi sang giọng vui mừng:

-Chiều nay ở đại thánh đường sẽ có một buổi họp mặt dành cho em Pierre đấy ạ! Nếu ông tới đó được thì sẽ gặp đông đủ cả nhà.

-Hôi họp vì cớ gì thế hở cô?

-Vì em Pierre đã chi viện để nhà thờ làm một bục giảng mới.

Nghe cô bày tỏ với giọng hãnh diện, tôi nhớ lại vẻ mặt ngày xưa của bà Cerdiny khi nói về Jean, niềm tự hào của bà. Tôi liền lấy chuyến xe lửa đầu buổi trưa, đến ga Rouen thì bắt tắc-xi cho chạy về hướng đại thánh đường.

Đẩy cánh cửa dày của ngôi nhà thờ lớn, tôi thấy mình như đang tiến vào một cái động thạch nhũ lớn và ẩm thấp, bảng lảng một mùi hương trầm. Tôi thấy vị chủ tế đang đi đằng trước đám thị giả bé con, tay nắm bình hương quơ qua quơ lại và tiến về cái bục giảng bằng gỗ chiên đàn (Mahogany) có chạm khắc nhiều hình bông hồng mà Pierre đã cúng cho nhà thờ rồi đi một vòng chung quanh. Đang có khoảng hai mươi nam nữ đang quì gối bên cạnh. Vi chủ tế sau khi đã đọc kinh nhiều lượt với họ bằng tiếng La Tinh, đã bước từng bước lên trên bục giảng.

Tôi đưa mắt nhìn về khu vực còn trống chỗ, kín đáo nhìn xem có người nhà của bà Cerdiny không. Thì thấy bà với mái tóc giờ đây đã bạc trắng, mặc một bộ áo lễ tuyền đen cũng giống như cô gái cả ngồi bên cạnh, còn người bà thì như dựa hẳn váo cô ta. Bên cạnh họ là một người đàn ông đẫy đà với bộ ria mép vàng óng ả và một phụ nữ, trên cổ quấn một cái khăn quàng bằng lông thú, có vẻ là vợ của ông ta. Cả hai đều có vẻ chăm chú nghe lời giảng của vị chủ tế. Tôi biết ngay đó là vợ chồng cậu Pierre.

-Giáo hội sẽ không thể nào duy trì được nếu không có sự trợ lực của tín đồ. Ba năm về trước, một phần chi phí của bục giảng này đã có được sự hổ trợ từ ông Pierre Cerdiny, ....

Vị chủ tế hướng về chỗ gia đình Cerdiny đang ngồi, cúi đầu thi lễ, xong ông lại nói tiếp:

-Thế nhưng hôm nay ông Cerdiny lại khiến cho chúng ta ngạc nhiên thêm lần nữa khi đưa ra một lời cam kết mới.

So với mười lăm năm trước, tôi thấy cả phần đầu và thân thể của Pierre đều đã đầy đặn hơn lên một vòng. Khi nghe cô vợ thủ thỉ điều gì bên tai, cậu ta đã gật gù với một vẻ trịnh trọng. Khuôn mặt đang nhìn về bục giảng của cậu không biết tự hồi nào đã biểu lộ một dáng dấp trầm tĩnh chỉ có nơi những người đã đủ tự tin. Nếu nhìn bộ Âu phục cắt thật khéo và chiếc cà vạt nhã nhặn cậu đang thắt, đâu có ai dám tưởng tượng ra đó là cậu học sinh trung học mà mười lăm năm về trước, để đáp lại đôi lời than phiền của người chị, đã phùng mang trợn mắt như một thằng khùng và múa may cây vợt bóng bàn trên tay. 

Sau giờ thuyết giảng, mọi người chuyền nhau mấy tập thánh ca. Đám khách tham dự kẻ ho người tằng hắng trong khi chờ đợi tiếng đàn ông nổi lên.

Mọi việc Chúa định đều có lý do chính đáng,

Dù thánh ý thâm sâu ta chưa thể hiểu bây giờ.

Nếu ta kiên nhẫn đợi chờ, ánh sáng rồi sẽ lóe lên thôi.

Cả bà Cerdiny lẫn cô con gái cả đều hát bài thánh vịnh ấy. Pierre và vợ cũng chung vai và nhìn vào cùng một tập thánh ca. “Mọi việc Chúa định đều có lý do chính đáng. Dù thánh ý thâm sâu ta chưa thể hiểu bây giờ”. Ánh sáng của buổi chiều đi xuyên qua những chiếc cửa sổ lắp kính màu (stained glasses) và chạy dài bên trên mấy hàng tín hữu đang quì trên bục cầu nguyện giống như những chủng sinh gương mẫu. Từ nãy đến giờ, cái nhìn của tôi vẫn tập trung vào mấy chỗ ngồi hãy còn bỏ trống. Hai mươi lăm năm về trước, vào một ngày chủ nhật oi nồng, đó là hàng ghế mà tôi và gia đình Cerdiny chưng diện trong những bộ áo quần thẳng thớm đã ngồi vào. Cậu học sinh trung học với bộ mặt bí hiểm cũng quì ở đó, rồi vẫn với khuôn mặt bí hiểm đó, cậu đã đến bàn rước lễ, cầu nguyện cùng với vị chủ tế và mở miệng ra tiếp nhận thánh thể vào người. Chỉ có mỗi mình tôi biết được cậu đã làm chuyện gì đối với cô giúp việc Marie-Thérèse thôi. Hôm nay, sau hai mươi lăm năm, hoàn toàn trở thành một người đàn ông trung niên chững chạc, cậu vẫn giữ khuôn mặt bí hiểm đó trong khi hát thánh ca cùng với vợ mình:

Mọi việc chúa định đều có lý do chính đáng,

Xin giao phó tất cả cho thánh ý sâu xa....

Buổi lễ chấm dứt, người đến tham dự đã sắp hàng để lần lượt bước ra ngoài trong làn gió ấm còn thổi qua khu vườn nhà thờ. Nơi đây, tuy những đóa hoa hạnh nhân vẫn nở như không có gì xảy ra và chúng cũng không hề hay biết những gì đã xảy ra. Bà Cerdiny đưa tôi tới giới thiệu với cô vợ của Pierre và Pierre cũng đã gửi đến tôi một nụ cười thân thiện bên dưới bộ ria vàng óng ả rồi chìa tay ra bắt.Trên bàn tay múp míp ấy là một chiếc nhẫn to tướng. Tuy cô gái cả lên tiếng mời tôi về nhà uống trà với họ, nhưng thay cho câu trả lời, tôi chỉ xin cô cho biết địa chỉ của Jean ở vùng ngoại ô Rouen mà thôi. Hôm nay, sau khi gặp Pierre, người đã trầm tĩnh hát thánh ca và đeo một chiếc nhẫn to quá khổ, tôi thấy mình cần phải biết Jean đang sống thế nào? Pierre đã bước  ra ngoài đường lớn để giúp tôi bắt chiếc tắc-xi, và trước khi từ giã, cậu còn hẹn hôm nào sẽ thong thả ngồi cùng tôi ăn một bữa cơm.

Lúc chiếc tắc-xi theo con đường vòng (bypass) chạy từ Rouen về hướng Le Havre, cũng là thời gian mà mặt trời hoàng hôn mùa xuân như một quả hạnh (apricot) đang chìm xuống dần. Trên con đường đưa tới ngôi làng nơi Jean trú ngụ, tôi đã thấy những mái nhà kho để chứa cỏ khô của các khu trang trại đang phản chiếu nắng chiều đến độ chóa mắt, những cánh đồng lúa mạch chạy thẳng tắp và những hàng bạch dương, ngọn theo gió đong đưa. Cảnh hoàng hôn ở một xóm quê sao mà êm ả và thanh bình đến thế. Khi tôi dừng chân trước ngôi ngôi thờ, chỉ thấy có một đứa bé đang đứng chơi gần đó.

Trong lúc tôi nhờ đứa bé gọi giùm “cha Jean” thì đã nghe vọng đến tiếng đàn ống (organ) ai chơi vụng về. Rốt cuộc, bóng một người đàn ông, cả thân hình dựa trên cây gậy với bàn chân phải kéo lê lết, đã xuất hiện trước cửa nhà thờ. Như bị chói nắng, người ấy đưa một bàn tay lên che ngang đôi mắt lõm sâu để nhìn, và khi vừa nhận ra khách lạ là ai, đã ngạc nhiên và gọi tên tôi.

Chúng tôi ngồi trên bậc đá nhà thờ dưới bóng chiều bắt đầu sẫm tối và trò chuyện. Cái đầu của Jean hầu như đã sói hẳn. Khuôn mặt ngày xưa vốn đã giống như một nhà tu khổ hạnh nay thấy còn hom hem thêm.

-Tôi vừa đi dự buổi họp mặt của Pierre về đấy.

-Tôi cũng muốn lắm nhưng đã không thể đi được.

Jean dùng cây gậy chỉ cho tôi xem bàn chân què quặt của anh mà gương mặt hiện nét buồn thảm đạm.

-Tôi thấy mọi người trong nhà đều khỏe, anh à! Đôi khi anh có quay lại Rouen không của ?

-Mỗi năm độ hai lần. Thế nhưng mấy chị em Pierre đã lo liệu chu đáo cho mẹ tôi rồi nên tôi cũng không phải lo lắng. Vả lại ở Rouen, những người nhớ đến tôi chắc không còn mấy.

Đứa bé khi nãy đang đứng cách đó một quãng và chăm chú nhìn chúng tôi. Tiếng đàn ống réo rắt mà chúng tôi nghe từ khu vườn trẻ bỗng dưng ngừng lại.

-Ở đây anh sống một mình à?

-Mỗi tuần một lần, có một linh mục trẻ từ thôn Bois đến giúp tôi trong việc đạo. Khu vườn trẻ kia đã được lập ra do số tiền tôi quyên góp được đấy!

-Như vậy cuộc sống hiện giờ cũng khá bận bịu, phải không anh?

Để khích lệ, tôi cố tạo ra một nụ cười và đưa tay vỗ lấy vai anh rồi đứng lên khỏi bậc đá. Cũng vì ông tài xế tắc-xi hình như mệt mỏi vì chờ lâu đã tiến tới bên cạnh.

-Bây giờ công việc ở đây đối với tôi là tất cả.

Jean gục đầu rồi cất tiếng ho. “Bởi vì việc gì cũng phải thể theo ý Chúa!”

Tự nhiên tôi gật đầu theo anh. Vừa gật đầu tôi vừa nhớ lại đoạn đường dài kể từ khi tôi được gặp Ngài đến nay. Tôi nghĩ rằng một khi tôi đã có thể thực thà đồng ý với điều Jean nói thì bản thân tôi cũng đã bị cuộc đời làm cho già mất đi rồi.

Dịch ngày 09/07/2024

Văn bản:

Endo Shusaku, Daibennin (Kẻ nói thay), in lần đầu trong Tạp chí Shinchô số tháng 7/1975. In lại trong Tuyển tập Juuichi no irogarasu (Mười một tấm kính cẩn màu) do Nxb Shinchô xuất bản năm 1979, từ trang 73 đến 106. Nguyên tác Nhật ngữ.

* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của anh Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài Gòn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com