ã€Œthe abe clan movieã€ã®ç”»åƒæ¤œç´¢çµæžœ

Một cảnh trong phim Abe ichizoku (1995) đạo diễn bởi Fukasaku Kinji

Mùa xuân năm Khoan Vĩnh thứ 18 (Tân Tị, 1641), chức thiếu tướng tả cận vệ kiêm trấn thủ xứ Higo (Kumamoto) hàm tùng tứ phẩm hạ vị là Hosokawa Tadatoshi (1) bỏ mặc mùa hoa anh đào ở địa phương vốn đến sớm hơn mọi nơi, dẫn đầu một đoàn tùy tùng trẩy lên thành Edo để hầu việc Mạc Phủ. Cuộc diễu hành cờ giong trống mở xứng đáng với tư thế của viên lãnh chúa hưởng ấp phong 54 vạn thạch thóc. Đoàn người những mong đặt chân đến Edo cùng một lượt với mùa xuân cũng đang tiến dần từ nam lên bắc nhưng chẳng may chủ quân của họ bất ngờ lâm bệnh. Dù quan thị y cố gắng chữa chạy, bệnh Tadatoshi mỗi ngày một nặng. Họ đành gửi người đưa tin cấp báo xin hoãn ngày lên Edo. Lúc đó là thời vị Shôgun danh tiếng đời thứ ba dòng dõi Tokugawa là Iemitsu (1604-1651) đang trị vì. Ngài hết sức lo lắng cho Hosokawa Tadatoshi, bày tôi đã lập đại công trong việc tiểu trừ quân phiến loạn ở Shimabara (2) và triệt hạ đầu đảng của chúng là Amagusa Shirô Tokisada. Do đó, ngày 20 tháng 3, ngài đã hạ lệnh cho ba đại thần lãnh chức gia lão trong chính phủ là Matsudaira Nobutsuna, trấn thủ xứ Izu, Abe Tadaaki, trấn thủ xứ Bungo và Abe Shigetsugu, trấn thủ xứ Tsushima cùng thảo một bức thư hỏi thăm và ra chỉ thị (tasagaki), đồng thời gửi y sĩ giỏi thuật châm cứu từ Kyôto xuống chữa. Sau đó đến ngày 22 thì bức thư do ba nhân vật nói trên ký tên chung đã được đặc sứ của Shôgun là một samurai thị tùng tên Soga Matazaemon mang đi. Thế mới thấy cách đối đãi của gia đình Shôgun với bề tôi này hết sức trân trọng. Ba năm về trước, thời điểm cuộc chinh phạt loạn quân ở Shimabara kết thúc tức là năm Khoan Vĩnh thứ 15 (1638), lãnh chúa Tadatoshi đã được cấp đất thêm để nới rộng phủ đệ của phiên mình ở Edo, lại được tặng chim hạc đi săn, toàn là những chứng cứ thể hiện lòng ưu ái vượt bậc của Shôgun.

Thế nhưng trước khi Iemitsu ra lệnh thảo lá thư vấn an và ra chỉ thị này thì trong dinh cơ ở khu Hanabata dưới Kumamoto, bệnh tình của Tadatoshi đột ngột xấu đi, rồi chẳng bao lâu, vào ngày 17 tháng 3 nhằm giờ Thân, ông đã qua đời ở tuổi 56. Phu nhân ông – con gái của chức đại phu bộ Binh là Ogasawara Hidemasa (1569-1615) lại là người được Shôgun nhận làm dưỡng nữ và đem gả cho – năm ấy mới có 45 tuổi. Bà tên là Osen no kata. Cậu con trưởng dòng đích là Rokumaro thì vừa làm lễ Genpuku (lễ thành nhân của samurai) 6 năm về trước. Lúc ấy, Shôgun mới ân tứ cho cậu chữ Quang (Mitsu) (đặt theo tên Gia Quang, Iemitsu) nên cậu được gọi là Mitsusada (Quang Trinh), lại nhận sắc phong trấn thủ vùng Higo mang hàm tùng tứ vị hạ thị tùng. Năm nay cậu ta 17 tuổi. Để có thể tham dự vào đoàn tùy tùng của cha lên hầu việc ở Edo, cậu đã (từ Edo) về đến Hamamatsu trong xứ Tôtômi nhưng sau khi nghe phó báo đã phải quày lùi. Về sau, cậu đã đổi tên thành Mitsuhisa (có nơi phiên âm thành Mitsunao, Quang Thướng). Người con trai thứ hai của Tadatoshi tên Tsuruchiyo thì từ thuở bé đã được gửi vào chùa Taishôji (Thái Thắng Tự) trên núi Tatsuta. Cậu đã được Hòa thượng Daien (Đại Uyên), người xuất thân từ Myôshinji (Diệu Tâm Tự) ở Kyôto nhận làm đệ tử và ban cho pháp danh là Tông Huyền. Cậu ba Matsunosuke thì được một thân tộc của họ Hosokawa nhánh Nagaoka nuôi dưỡng. Cậu tư Katsuchiyo trở thành con nuôi của người bày tôi thân tín là Nanjô Daizen. Bên phía con gái, Tadatoshi có hai người.Cô trưởng là công nương Fuji đã thành chính thất của chức trấn thủ vùng Suô là Matsudaira Tadahiro. Cô thứ hai là công nương Take về sau sẽ là vợ của Ariyoshi Tanomo Hidenaga. Các em trai Tadatoshi (hàng thứ ba) con của cụ Sansai (đạo hiệu Hosokawa Tadaoki, cha của họ) thì có ông thứ tư là Tatsutaka lãnh chức đại phu trong Trung thư tỉnh, ông thứ năm Okitaka làm quan bộ Hình và ông thứ sáu Yoriyuki thuộc bộ Lễ. Ông này được đặc cách nối nghiệp chi nhánh họ Hosokawa ở Nagaoka. Phía các bà em gái của Tadatoshi thì có công nương Tara đã về làm vợ ngài Inaba Kazumichi, công nương Man (Man.hime) lấy chồng là quan tham nghị bậc trung Karasumaro Mitsukata. Bà Man sinh được công nương Nene, nàng ấy về sau trở thành chính thất của Mitsuhisa (tên mới của Mitsusada) tức người con trai nối dõi Tadatoshi. Vai trên Tadatoshi thì ngoài hai người anh mang họ Nagaoka, còn có hai bà chị đã về làm dâu hai nhà Maeno và Nagaoka, Cụ Sansai Sôryuu (Tam Trai Tông Lập, pháp danh bố của Tadatoshi) đã về ở ẩn nhưng hãy còn sống, năm đó 79 tuổi. Trong đám bà con này, tuy có người lúc sống ở Edo , lúc sống ở Kyôto như cậu đích tử Mitsusada (tức Mitsuhisa) nhưng cũng có những kẻ định cư ở các phiên trấn xa xôi. So với lời than thở của những họ hàng ở xa khi nhận được tin dữ đến chậm thì tiếng khóc của những người thân thuộc ngay tại Kumamoto mới thật là thống thiết. Mutsushima Shôkichi và Tsuda Rokuzaemon- hai sứ giả được phiên gửi lên Edo cấp báo đã lập tức lên đường.

Ngày 24 tháng 3 họ làm lễ đầy tuần cho chủ quân. Đến hôm 28 tháng 4 họ bắt đầu đem tấm áo quan - vốn vẫn để nằm trên sàn ván lót trong dinh - và y như chỉ thị của Edo, đi làm lễ trà tì, thiêu xác cho ông ở (chùa) Tụ Vân Viện trong làng Kasuga quận Akita rồi chôn di cốt ở ngoài cửa Cao Lệ Môn. Đến mùa đông năm sau, ngôi chùa Hộ Quốc Sơn Diệu Giải Tự đã được dựng lên bên dưới ngôi mộ này. Một người đồng môn của Hòa thượng Takuan (Trạch Am) chùa Đông Hải Tự vùng Shinagawa ở Edo tên là Hòa thượng Keishitsu (Khải Thất) đã được cử đến đây trụ trì. Thế rồi người con trai thứ hai và đã xuất gia của Tadatoshi pháp danh Tông Huyền mới đến ẩn cư ở Lâm Lưu Am trong chùa này. Ông lấy đạo hiệu la Thiên Ngạn hòa thượng và tiếp tục tu hành ở đấy. Còn về Tadatoshi thì pháp danh sau khi chết là Diệu Giải Viện Điện Đài Vân Tông Ngũ Đại Cư Sĩ.

Việc lễ trả tì được diễn ra ở Tụ Vân Viện là đúng theo ý nguyện của Tadatoshi. Không biết chuyện xảy ra hồi nào nhưng nghe kể rằng có lần Tadatoshi khi đi săn chim nước (chim kuina), đã dừng lại nghỉ chân và uống trà ở viện này. Lúc đó bỗng Tadatoshi nhận ra râu cằm của mình mọc hơi dài bèn hỏi thăm vị trụ trì có giới đao cho mượn để cắt không. Trụ trì bèn múc nước đổ vào một cái chậu con và đem cả giới đao (con dao của nhà tu) đặt bên cạnh.Tadatoshi trong người khoan khoái mới nhờ đứa thị đồng theo hầu cạo hộ râu cho mình và nói vui với nhà sư trụ trì: “Cái giới đao này đã cắt đầu bao nhiều người chết, có đúng không thày?”. Vị trụ trì hết sức lúng túng, không biết phải trả lời ra sao. Thế nhưng kể từ dạo đó, Tadatoshi cảm thấy lòng mình thanh thản mỗi khi được tiếp xúc với sư trụ trì nên đã quyết định rằng một ngày nào đó sẽ cho làm lễ trà tì của mình ở ngôi chùa này.

Giữa khi buổi lễ diễn ra và đám vũ sĩ gia thần đi theo linh cửu đang tụ tập đông đảo, bỗng có tiếng ai kêu lên: “Xem kìa, chim ưng. Mấy con chim ưng!”. Trong khuôn viên nhà chùa vây bọc bởi những cội tuyết tùng, dưới bầu trời một màu xanh nhàn nhạt và bên trên giếng đá hình viên trụ được chòm lá anh đào che như cái tàng, có hai con chim ưng đang lượn thành vòng. Trong khi mọi người đang ngạc nhiên đưa mắt nhìn theo thì thoắt cái, hai con chim, mỏ con sau như chạm vào đuôi con trước, đã sa xuống một lượt vào bên trong giếng ấy. Giây lát sau, ở ngoài cổng chùa như có tiếng ai đang cải cọ rồi trong đám 5, 6 người kéo đến có hai người đàn ông tới ngay bên miệng giếng, tì tay lên thành và đưa mắt nhìn xuống. Lúc đó đội chim đã chìm xuống đáy giếng sâu, giữa những bụi dương xĩ cành lá rậm rạp chỉ còn hiện ra mỗi mặt nước trong như tấm kính và bình lặng như cũ. Hai người đàn ông ấy chính là hai thầy dạy chim. Hai con chim ưng nhảy vào bên trong giếng để chết đó chính là Ariake và Akashi, hai con chim săn xưa nay vẫn được Tadatoshi nâng niu. Khi nghe câu chuyện xảy ra, trong đám đông bỗng nghe những tiếng xì xào: “Ồ kìa, cả chim ưng cũng biết chết theo chủ cơ à?”. Thực ra thì kể từ ngày chủ quân của họ qua đời cho đến cách đó hai hôm, đã có trên mươi người gia thần tuẫn tử. Trong số đó có 8 người đã mổ bụng một lượt vào ngày hôm kia, cộng thêm một người mổ bụng hôm qua nữa, như thể trong nhà nào cũng có một người đang chực chết theo chủ. Không hiểu hai con chim ưng kia đã làm cách nào để thoát khỏi tay của thày dạy chúng mà bay vào bên trong giếng như đang đuổi theo một con mồi vô hình. Thế nhưng chuyện đó không ai muốn điều tra làm gì. Vì hai con chim ưng kia là loài thú được chủ quân của họ sủng ái cho nên đúng vào hôm làm lễ trà tì và ngay ở Tụ Vân Viện tức nơi lễ trà tì diễn ra, nếu đôi chim có bay vào bên trong giếng mà chết thì đã đủ bằng chứng để mọi người tin chắc rằng chúng đã tháp tùng chủ nhân. Và họ không cần phải đi tìm một nguyên nhân nào khác để có cớ hoài nghi.

Tuần trung ấm (49 ngày) đã chấm dứt vào mồng 5 tháng 5. Cho đến hôm đó, ngoài bản thân Tông Huyền, chư tăng của Ký Tây Đường, Kim Lưỡng Đường, Thiên Thụ Am, Thính Tùng Viện, Bất Nhị Am đều cung kính hành lễ. Qua đến ngày 6 tháng 5 thỉnh thoảng vẫn còn người tuẫn tử. Nếu là người dự định tuẫn tử hay anh em vợ con của họ thì chẳng nói làm gì nhưng còn có những kẻ tuy chẳng dính líu gì với chuyện tuẫn tử nhưng suốt ngày bị ám ảnh bởi chuyện tuẫn tử mà đâm ra mất thần hồn. Họ không lo cả chuyện phải thu xếp việc tiếp đãi vị y sĩ châm cứu hay sứ giả của bề trên từ Edo gởi xuống. Ngày Tết Đoan Ngọ, chuyện hái hoa xương bồ treo lên hàng hiên để trừ tà và sắm sanh phẩm vật để mừng các cậu con trai mới sinh vào dịp đó cũng bị gia đình các đương sự quên bẵng.

Chuyện tuẫn tử theo chủ quân không biết ai đặt ra tự hồi nào nhưng tự nhiên nó đã trở thành qui luật hẳn hoi. Những ai tự cho rằng mình yêu kính chủ quân và quyết định chết theo cũng không thể dễ dàng thực hiện. Giống như việc tháp tùng chủ lên Edo hầu việc vào thời bình hay xung trận vào thời chiến, nguyện vọng đi cùng chủ lên núi Tử Xuất hay qua sông Tam Đồ (thế giới bên kia) đều phải có phép của chủ mới xong. Những ai không được phép mà cứ làm xằng thì cái chết của họ sẽ bị coi là vô ý nghĩa. Đối với người võ sĩ, thanh danh là điều tối quan trọng, không ai muốn chết như con chó. Cũng vậy, tuẫn tử mà không được chủ quân cho phép thì mình không khác gì chết như chó cả. Xông vào trận địa của địch và bị giết là một cái chết vinh quang nhưng nếu trái quân lệnh, lén chủ làm càn, thì dẫu có chết cũng chẳng nên công. Chết như thế chỉ ngang hàng với cái chết của một con chó. Tuẫn tử theo chủ quân khi chưa được phép nào có hơn gì. Thế nhưng, nếu là kẻ bày tôi chịu ơn tri ngộ của chủ quân, giữa chủ và bày tôi có một giao ước không nói ra bằng lời, thì dù không được phép vẫn có thể mặc nhận xem như đã được cho phép. Lời giáo huấn của Phật giáo Đại Thừa đến sau khi Đức Thích Ca đã nhập Niết Bàn cũng cho thấy rằng dù đó là những điều Đức Phật không cho phép đi nữa nhưng đối với một vị Phật nhìn thấu suốt từ quá khứ sang hiện tại cho đến tương lai và không cái gì là không biết thì lời giáo huấn kia vẫn có thể xem như đã được sự chấp thuận của ngài. Có lẽ khả năng tuẫn tử dù không được phép cũng giống chuyện phái Đại Thừa xem những lời họ thuyết giáo như đã đến từ chính cái miệng hoàng kim (kim ngôn) của Đức Thích Ca.

Nếu muốn hỏi trong trường hợp nào sự cho phép ngầm ấy có thể xảy ra thì xin trưng ví dụ cụ thể của Naitô Chôjuurô Mototsugu,một trong những kẻ tuẫn tử. Bình sinh, Chôjuurô là người hầu hạ bên Tadatoshi một bước không rời. Được chủ quân yêu thương, anh lúc nào cũng túc trực bên giường người bệnh, chịu thương chịu khó. Khi biết sức khỏe của mình khó lòng trở lại như xưa, Tadatoshi mới dặn dò Chôjuurô: “Ngày cuối cùng của đời ta sắp đến, vậy ngươi hãy đem tấm trướng có viết hai đại tự Bất Nhị (3) treo lên đầu nằm của ta”. Ngày 17 tháng 3 khi thần sắc của ông đã tệ đi nhiều, Tadatoshi lại nhắc: “Treo tấm trướng đó cho ta!” và Chôjuurô đã phải treo nó lên. Sau khi đưa mắt nhìn tấm trướng một đỗi, Tadatoshi nhắm mắt suy nghĩ một hồi rồi bảo với Chôjuurô: “Chân ta hơi mỏi”. Chôjuurô bèn nhẹ nhàng cuộn cánh áo ngủ của chủ quân lên, lấy tay xoa đôi chân của ông trong khi đôi mắt nhìn thẳng vào mặt ông. Tadatoshi cũng chăm chú nhìn trả lại.

-Chôichirô có một điều xin phép tướng công?

-Điều chi?

-Bệnh của tướng công xem ra rất ngặt nghèo. Tiểu thần luôn khấn nguyện Thần Phật cho ngài chóng bình phục như xưa. Thế nhưng vạn nhất có gì rủi ro xảy đến thì trong trường hợp đó, dám xin tướng công cho phép Chôjuurô được đi theo để hầu ngài.

Vừa thưa gửi như thế, Chôjuurô lặng lẽ nhấc bàn chân của Tadatoshi lên và áp sát vào mặt mình. Đôi mắt của chàng ta chan hòa những lệ.

-Không, không được như thế!

Vừa dứt lời, Tadatoshi không nhìn vào mặt Chôjuurô nữa mà hơi nghiêng mình, đôi mắt lảng qua chỗ khác.

-Xin tướng công đừng dạy như thế.

Chôjuurô lần nữa lại ôm lấy bàn chân của Tadatoshi.Thế nhưng Tadatoshi vẫn ngoảnh mặt nhìn nghiêng và thoái thác:

-Không là không mà!

Trong đám người đang ngồi thành vòng bên cạnh, có kẻ lên tiếng:

-Nhóc con, im ngay! Sao mi dám vô lễ như thế?

Năm đó, Chôjuurô vừa 17 tuổi,

-Cho phép con đi, tướng công!

Tiếng van lơn của Chôjuurô nghẹn ngào trong cổ họng. Anh lại ôm lấy chân của chủ quân đặt lên mặt một lần thứ ba và như không muốn buông ra.

-Thằng này, sao mi cứng đầu quá!

Giọng nói thì có vẻ giận dữ trách móc nhưng cùng với câu nói này, Tadatoshi gật đầu hai cái liền.

Chôichirô mừng, nói như hét:

-Xin vâng!

Hai tay vẫn không rời bàn chân của Tadatoshi, chàng ta thụt lùi và phủ phục trên mặt sàn, bất động một đỗi.Trong lòng Chôjuurô lúc bấy giờ là tình cảm của người đã đi xong một đoạn đường cực kỳ khó khăn mà bằng cách nào mình cũng phải vượt qua. Gân sức anh giản ra và lòng cũng lắng lại. Anh cảm thấy trong người tràn ngập một sự bình yên và ngoài nó ra, không ý thức điều gì khác. Anh quên cả việc những giọt nước mắt của mình đang rơi lả tả trên tấm chiếu Bingo (4).

Chôjuurô thực ra hãy còn ít tuổi, chưa làm nên công trạng gì. Thế nhưng anh lại được chủ quân Tadatoshi ưu ái và giữ lại bên mình hầu hạ.Tính anh khoái uống rượu và nhiều khi vì say sưa mà vô lễ với người xung quanh nhưng mỗi lần như thế, Tadatoshi chỉ cười bao che: “Đâu phải lỗi của Chôjuurô. Lỗi của rượu đấy thôi!” Cũng vì vậy mà Chôjuurô vẫn nghĩ chắc như đinh đóng cột là mình phải làm một điều gì để đền ơn tri ngộ và cũng để chuộc lỗi lầm đã gây ra. Do đó, kể từ khi Tadatoshi lâm trọng bệnh thì cách hối lỗi và báo đáp của anh chỉ còn có một: đó là chết theo chủ quân chứ không chi khác. Thế nhưng nếu đi sâu vào nội tâm của cậu con trai này để hiểu cho rành mạch, mới thấy bên cạnh tâm tình đã làm cho cậu chọn con đường tuẫn tử còn có một lý do khác: người chung quanh xem việc anh chết theo chủ quân như việc hiển nhiên. Cá nhân anh nghĩ mình không có lựa chọn nào khác hơn sự tuẫn tử, đồng thời lại cảm thấy sự thúc đẩy của người xung quanh kéo mình tiến về hướng đó và cả hai động cơ đều mạnh như nhau. Ngược lại, cũng có thể nói là nếu không chịu chết theo chủ, e rằng anh sẽ phải nếm lấy sự nhục nhã vì đã xử sự một cách hèn nhát. Vì vậy, trong đầu anh, hoàn toàn không có một lý do nào ngăn cản được ý muốn chết theo chủ của mình.

Một lát sau, Chôjuurô cảm thấy bàn chân của chủ quân vì bị anh nắm quá chặt đang muốn duỗi một chút cho thoải mái. Anh nghĩ có lẽ ông hãy còn đang bị mỏi nên anh lại làm như hồi nãy nghĩa là đưa tay xoa bóp nhè nhẹ. Giữa lúc này thì những gì hiện ra trong đầu Chôjuurô là hình ảnh của bà mẹ già và người vợ trẻ. Rồi anh nhớ thêm là theo thông lệ, gia đình chủ quân thường tỏ ra ưu ái với gia đình của những người tuẫn tử. Nếu thế thì gia đình của anh cũng sẽ được đặt vào một địa vị vững vàng và anh có thể yên lòng mà chết. Nghĩ tới đó, gương mặt của Chôjuurô rạng rỡ hẳn lên.

Buổi sáng ngày 17 tháng 4, Chôjuurô thay quần áo mới rồi đến trước mặt mẹ. Đây là lần đầu tiên anh thông báo cho bà ý nguyện tuẫn tử và nói lời vĩnh biệt. Bà mẹ anh không hề tỏ ra ngạc nhiên. Tuy hai bên không trao đổi qua lời nói nhưng bà đã biết ngay rằng hôm nay là ngày con trai bà sẽ mổ bụng tự sát. Nếu như anh bảo rằng mình sẽ không tự sát thì chính điều ấy mới làm cho bà ngạc nhiên.

Cô con dâu bà mới cưới về cho Chôjuurô lúc ấy đang ở trong bếp. Bà chỉ gọi cô đến bên cạnh để hỏi xem mọi sự đã chuẩn bị xong chưa. Cô con dâu đứng dậy ngay và vào trong bếp mang ra một mâm rượu, món đồ mà cô vừa sửa soạn. Cũng như bà mẹ chồng, cô đã biết hôm nay là ngày chồng cô sẽ mổ bụng. Cô đã chải gỡ tóc tai cho đẹp đẽ và mặc vào chiếc áo ngày thường nhưng tươm tất nhất. Một lần nữa, mẹ chồng và con dâu đều giữ gương mặt trang nghiêm chỉ có điều là khóe mắt của người con gái hơi ửng đỏ. Có thể hiểu là cô đã khóc lúc ở trong bếp. Sau khi mâm rượu được bưng ra, Chôjuurô mới cho gọi cậu em trai mình là Saheiji đến.

Bốn người ngồi đưa rượu lên môi trong im lặng. Sau khi nậm rượu đã được rót giáp một vòng, người mẹ mới lên tiếng:

-Này, Chôjuurô. Đây là loại rượu mà con thích. Uống thêm một tị nữa đi!

-Đúng như mẹ nói nhỉ!

Chôjuurô thoáng cười khi trả lời mẹ, vui vẻ uống thêm.

Được một chốc, Chôjuurô mới lên tiếng:

-Có chút hơi men, khoan khoái quá. Chắc mấy hôm nay, mãi lo chuyện này chuyện kia nên bây giờ thấy rượu sao ngon hơn ngày thường. Thôi con xin phép vào ngả lưng một chút.

Nói xong, Chôjuurô đứng dậy đi vào trong phòng ngủ và nằm ngay giữa sàn ngáy khò khò. Khi người vợ nhẹ nhàng đi vào sau và chêm chiếc gối cho chồng, Chôjuurô chỉ khẽ trở đầu qua một bên và bảo: “Ờ ờ!” trước khi cất tiếng ngáy ngon lành như cũ. Vợ anh chăm chú nhìn vào mặt chồng nhưng rồi làm như có chuyện gì gấp rút, vội vã đứng lên và ra phòng ngoài. Có lẽ nàng không muốn bật ra tiếng khóc trước mặt anh.

Căn nhà yên ắng không một tiếng động. Cũng như quyết tâm của người chủ trẻ dù không thành lời mà vẫn truyền đạt được đến mẹ và vợ của anh, kẻ ăn người ở đều hiểu ý chí của ông chủ nên từ nhà bếp, từ chuồng ngựa, người ta không nghe một tiếng cười nói nào.

Mẹ ở trong buồng mẹ, dâu trong buồng dâu, em trai cũng ở trong phòng em trai, tất cả chìm đắm trong tư lự. Mỗi người chủ trẻ là nằm ngáy trong phòng mình. Cánh cửa sổ mở toang nhìn ra bên ngoài, bên dưới lòng thòng sợi giây gắng quả chuông nhỏ. Đôi khi, như muốn nhắc nhở, quả chuông ấy phát ra tiếng lanh canh nho nhỏ. Phía bên dưới nó là một phiến đá cao có khoét một cái lõm để làm bồn nước rửa tay. Trên đó có đặt cái gáo cán cong. Con bướm nào đó đang dừng chân ở đấy, cánh rủ xuống hai bên, bất động như quả núi

Một giờ trôi qua. Hai giờ trôi qua. Thế rồi trời đã quá ngọ. Cơm nước thì nàng dâu đã dặn dò tớ gái nấu nướng nhưng vì muốn biết mẹ chồng mình có định ăn hay không, cô định gặp bà để hỏi mà vẫn chần chừ, bởi cô e rằng sẽ bị mẹ hiểu lầm là mình chỉ bận tâm đến chuyện ăn uống.

Lúc đó, anh bạn Seki Koheiji, người mà Chôjuurô đã nhờ làm kẻ “khai đao” (= kaishaku) giải thoát cho mình, đã đến. Bà mẹ chồng gọi nàng dâu đến. Khi cô im lặng chập tay xuống sàn chào khách xong thì bà liền nói:

-Chôjuurô bảo đi nghỉ ngơi một chốc mà sao bây giờ vẫn chưa thấy ra. Anh Seki đã tới rồi. Có nên đi đánh thức nó không đây?

-Đúng đấy, thưa mẹ. Đừng để trễ tràng quá, mẹ nhỉ.

Trả lời xong, cô vội vàng đứng lên đi đánh thức chồng.

Khi người vợ bước vào bên trong buồng, cũng một kiểu như hồi nãy khi chêm gối cho chồng nằm, nàng nhìn đăm đăm vào khuôn mặt anh. Vì nghĩ rằng đánh thức thì như thể thúc giục anh đi về cõi chết, nên trong phút chốc, nàng ngần ngừ không dám lên tiếng gọi.

Tuy đang ngủ say nhưng có lẽ vì tránh ánh nắng chói chang của buổi trưa từ bên ngoài vườn rọi vào làm mình lóa mắt nên người chồng nằm trong tư thế đâu lưng với của sổ và mặt hướng về phía cô. Người vợ lên tiếng gọi:

-Mình ơi!

Chôjuurô vẫn không mở mắt.

Cô bèn ngồi sát lại bên anh và đưa bàn tay đặt trên chiếc vai rộng đang nhô cao. Chôjuurô khẽ kêu: “A, a, a...”, duỗi khuỷu tay rồi mở mắt và ngồi nhỏm dậy.

-Mình ngủ một giấc ngon quá! Mẹ bảo đừng để quá trễ nên em mới vào đây đánh thức. Hơn nữa, anh Seki cũng đã đến rồi kìa.

-Thế à. Như vậy là đã đến trưa rồi đấy. Cứ tưởng mình mới vừa chợp mắt được một chút. Chắc vì mệt và có chút rượu nên không thấy thời giờ trôi qua. Ngược lại, trong người thật là khoan khoái. Thế thì đủ thời giờ ăn một bát o-chazuke (cơm chan canh nước trà) rồi sửa soạn ra chùa Đông Quang Viện (Tôkôin) là vừa. Em thưa với mẹ như thế cho anh.

Người samurai khi vĩnh biệt cuộc đời không hề ăn no. Thế nhưng họ cũng không để bụng trống khi bắt đầu nghi thức trọng đại đó. Thực ra, Chôjuurô chỉ muốn ngả lưng một lúc, chẳng dè vì trong người khoan khoái nên đã ngủ quá say. Nay khi nghe đã đến giờ ngọ là giờ cơm mới ngỏ ý muốn lót lòng.Tuy từ đây chỉ là một việc theo hình thức nhưng 4 người trong gia đình đã quây quần lại để ăn một bữa cơm trưa như ngày thường.

Chôjuurô thanh thản sửa soạn mọi thứ rồi cùng Seki đi về phía chùa Đông Quang Viện, bồ đề sở (nơi sẽ giữ tro cốt của anh), và mổ bụng.

* * *

Cùng trường hợp với Chôjuurô, người đã ấp lấy đôi chân của chủ quân để xin được chết theo, trong số gia thần bình sinh hưởng ân sâu nghĩa nặng của lãnh chúa và nằng nặc xin được tuẫn tử theo ông và được cho phép, kể cả Chôjuurô vào đó, là có tất cả 18 người. Họ toàn là những samurai mà Tadatoshi hoàn toàn tin cậy. Do đó, trong lòng của Tadatoshi bấy giờ, ông những mong những bày tôi trung này sẽ ở lại để tiếp tục phò tá cho Mitsuhisa, con trai của mình. Lại nữa, ông cũng cảm thấy một cách sâu sắc rằng việc bắt người khác chết theo mình là một chuyện quá ư tàn nhẫn. Thế nhưng ông đã phải vò xé tâm can khi thốt ra một tiếng “cho phép” với hết người này đến người nọ. Bởi vì chính ông cũng không cưỡng nỗi phong trào.

Tadatoshi tin chắc rằng những người từng đi theo hầu bên cạnh mình như họ, không ai tiếc mạng sống cả. Do đó, ông cũng biết rằng họ sẽ không đau khổ chút nào khi tuẫn tử. Nếu như mình làm ngược lại điều đó mà không “cho phép”, để họ vẫn sống còn, thì không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Mọi người trong nhà sẽ nghĩ họ đã không chết khi đáng lý ra phải chết, họ là những kẻ vong ân và khiếp nhược không đáng cho nhập bọn. Nếu chỉ có chừng đó thôi thì có lẽ họ còn có thể nhẫn nhục, đợi đến thời của người chủ mới là Mitsuhisa để tiếp tục phục vụ. Thế nhưng nếu có ai lên tiếng là những kẻ vô ơn và không biết mình khiếp nhược kia là những người đã được lãnh chúa đời trước dùng rồi thì đó sẽ làm họ không còn nhẫn nhục nỗi nữa. Và lúc đó họ sẽ tiếc hận biết dường nào. Dự tưởng được điều đó. làm sao Tadatoshi không phán lấy một lời “cho phép”. Câu nói ấy ông đã khổ tâm thốt ra bao lần trong khoảng thời gian bệnh chứng mỗi ngày càng trở nặng.

Khi con số gia thần được phép tuẫn tử lên đến 18, một con người đã rành rẽ thuật xử thế trong hơn 50 năm trường dưới thời trị cũng như thời loạn, làu thông nhân tình thế cố như lãnh chúa Tadatoshi thì giữa cơn bệnh khổ, cũng đã suy nghĩ lung lắm về cái chết của mình cũng như của 18 người samurai khác. Phàm vật đã có sinh thì phải có diệt, bên cạnh một thân cây già, khô héo mục rã, một cây con sẽ mọc lên xanh tốt. Nhìn những kẻ tùy tùng trẻ trung vây quanh cậu ấm Mitsuhisa, người con trai nối nghiệp, Tadatoshi thấy rằng sự hiện diện của những lão thần đã theo mình giờ đây không còn cần thiết nữa. Có khi họ còn gây thêm trở ngại. Ông muốn họ tiếp tục sống và phục vụ cho Mitsuhisa như đã từng phục vụ cho mình nhưng những công việc đó thì trong đám bầy tôi của Mitsuhisa, đã có một số người đã gánh vác được và họ đang chờ đợi ngày đó chóng tới rồi cũng nên. Còn những kẻ mình đã bổ nhiệm thì cho đến bây giờ, trong khi tận lực thi hành công vụ, dường như đã chuốc khá nhiều thù oán của thiên hạ. Ít nhất họ là đích ngắm của lòng ganh tỵ. Do đó, cho phép họ chết theo mình có khi còn là một thái độ nhân từ. Khi suy nghĩ như vậy, Tadatoshi cảm thấy có phần nào được an ủi.

Mười tám người xin được chết theo chủ và được chủ cho phép là (1) Teramoto Yazaemon Naotsugu, (2) Ôtsuka Kibê Tanetsugu, (3) Naitô Chôjuurô Mototsugu, (4) Ôta Kojuurô Masanobu, (5) Harada Juujirô Yukinao, (6) Munakata Kabê Kagesada, (7) Munakata Kichidayuu Kageyoshi, (8) Hashitani Ichizô Shigetsugu, (9) Ihara Juusaburô Yoshimasa, (10) Tanaka Itoku, (11) Honjô Kisuke Shigemasa, (12) Itô Taemon Masataka, (13) Migita Inaba Muneyasu, (14) Noda Kippê Shigetsuna, (15) Tsuzaki Gosuke Nagatsue, (16) Kobayashi Riuemon Yukihide, (17) Hayashi Yozaemon Masasada, (18) Miyanaga Katsuzaemon Munesuke.

Teramoto Yazaemon (số 1 trong danh sách, NNT) dòng dõi của người tên Teramoto Tarô. Ông tổ này ngày xưa đã đến lập nghiệp ở vùng Teramoto trong xứ Ôwari (gần Nayoga bây giờ). Con trai của Tarô là Naizenshô và là gia thần của lãnh chúa Imagawa. Con trai Naizenshô là Sabê, con trai của Sabê là Uemon no suke, còn con trai của Uemon no suke là Yozaemon. Ông Yozaemon đã tháp tùng tướng Katô Yoshiasa (1563-1631) sang đánh Triều Tiên (trong hai chiến dịch 1592-1593 và 1597-1598), lập được công trạng. Con trai của Yozaemon chính là Yazaemon vậy. Trong trận bao vây thành Ôsaka (1604), Yazaemon đã có dịp chiến đấu trong binh đoàn của Gotô Mototsugu (1560-1615). Về sau, ông được nhà Hosokawa mời về làm đội trưởng của đội pháo thủ 50 tay súng với món lộc là 5 nghìn thạch thóc. Ông đã mổ bụng vào ngày 29 tháng 4 ở chùa An.yôji (An DưỡngTự), hưởng dương 53 tuổi. Người khai đao giải thoát cho ông là Fujimoto Izaemon.

é–¢é€£ç”»åƒ

Họ cất cao tiếng niệm Phật...

Ôtsuka (số 2) là viên cảnh vệ ăn lộc 150 thạch. Ông đã mổ bụng vào ngày 26 tháng 4. Người khai đao là Ikeda Yazaemon. Chuyện về Naitô Chôjuurô (số 3) thì đã được kể đến ở bên trên rồi. Còn Ôta (số 4) thì tổ tiên ông là Ôta Denzaemon đã phục vụ dưới trướng (đại tướng) Katô Kiyomasa (1562-1611) (5). Đến khi chủ quân (con trai của Kiyomasa) là Tadahiro (1601-1653) bị truất đất phong thì Ôta Denzaemon lẫn Genzaemon, con trai mình, đều phải ra thân lưu lạc. Kojuurô (ở đây) chính là con trai thứ hai của Genzaemon và là người đã được đem về làm thị đồng cho Tadatoshi với món lộc 150 thạch. Cậu ta là người tuẫn tử trước tiên trong nhóm, đã mổ bụng vào ngày 17 tháng 3 ở chùa Kasugadera (Xuân Nhật Tự). Năm đó cậu vừa 18 tuổi. Người khai đao là Moji Genbê. Harada (số 5) ăn lộc 150 thạch cũng là người hầu cận bên cạnh chủ. Ông mổ bụng ngày 26 tháng 4, người khai đao là Kamada Gendayuu. Munakata Kabê (số 6) và em trai của ông, Kichidayuu (số 7), đều là dòng dõi của chức quan tham nghị bậc trung tên Munakata Ujisada, đến đời cha họ là Seibê Kagenobu thì được vời vào hầu việc trong phủ lãnh chúa. Hai anh em mỗi người đều ăn lộc 200 thạch. Ngày 2 tháng 5, ông anh mổ bụng ở chùa Ryuuchôin (Lưu Trường Viện) còn ông em thì mổ bụng ở Rensei.in (Liên Chính Viện). Người khai đao cho anh là Takada Juubê, cho em là Murakami Ichiemon. Hashitani (số 8) xuất thân vùng Izumo, là con cháu còn sót lại của hào tộc Amago, năm 14 tuổi được Tadatoshi cho vào hầu cận, lo việc nếm thức ăn có thuốc độc hay không, với mức lương 100 thạch. Khi bệnh tình Tadatoshi trở nặng, Hashitani ngày đêm không rời, có lúc còn nằm ngủ ngay dưới chân chủ. Anh đã mổ bụng vào ngày 16 tháng 4 tại chùa Seiganji (Tây Ngạn Tự). Giữa khi anh sắp sửa mổ bụng thì có nghe tiếng trống lớn báo thời giờ từ trong thành vọng ra nhưng vì không nghe rõ nên Hashitani mới ra lệnh cho gia nhân hỏi thăm đã mấy giờ rồi. Khi quay trở lại, gia nhân mới thưa rằng: “Con chỉ nghe có 4 tiếng cuối cùng cho nên không biết trống đã đánh tất cả bao nhiêu tiếng”. Từ Hashitani cho đến những người ngồi bên cạnh, không ai khỏi phì cười. Thế rồi Hashitani mới bảo gia nhân: “Ngươi đã giúp ta cười một tiếng trước khi chết” và nhờ anh ta cởi hộ áo khoác cho mình rồi mổ bụng. Yoshimura Jindayuu là người khai đao giúp anh. Ihara (số 9), một samurai cấp thấp, hưởng lương 10 thạch gọi là kirimai đủ nuôi 3 miệng ăn.Khi anh mổ bụng, gia thần của Abeya Ichiemon là Hayashi Sabê đã khai đao hộ anh. Tanaka (số 10) là cháu gọi bằng bà của nàng O-Kiku, nhân vật trong cuốn tiểu thuyết O-Kiku (6) nay còn được đời truyền tụng. Ông là bạn thiếu thời của chủ quân lúc Tadatoshi còn đi học trên núi Atagozan (Ái Đãng Sơn, gần Kyôto).Thấy lúc đó thấy Tadatoshi có ý xuất gia, ông đã âm thầm can gián nhiều phen. Về sau ông được bổ nhiệm làm người hầu cận và ăn lương 200 thạch thóc. Ông là người rất giỏi về phép tính toán. Đến khi về già, lại được phép an tọa và không phải cởi vuông khăn (zukin) che đầu khi ở trước mặt chủ. Dù có van nài, ông vẫn không được chủ cho phép chết theo mình nên đã lấy dao đâm trích huyết ở vùng bụng để viết thư khẩn nguyện, cuối cùng mới được Tadatoshi chấp thuận. Người khai đao cho ông là Katô Yasudayuu.

Honjô (số 11 trong danh sách, NNT) người xứ Tango, vốn dân không nhà cửa, được kẻ tùy tùng của cụ Sansai (cha Tadatoshi) là Honjô Kyuuemon đem về dùng. Nhờ thành tích trừng trị được bọn vô lại ở Nakatsu mà được ăn lộc 15 thạch đủ cho năm miệng ăn. Cái tên Honjô cũng chỉ được mang từ hồi đó. Ông ta đã mổ bụng vào ngày 26 tháng 4. Itô (số 12) làm chức thủ kho, có chút lộc nhỏ. Ông cũng mổ bụng ngày 26 tháng tư và được Kawakita Yasuke khai đao hộ. Migita (số 13) trước kia làm cho gia đình Ôtomo nhưng sau thành samurai vô chủ, được Tadatoshi đem về dùng và cho ăn lộc 100 thạch. Ngày 27 tháng 4, ông mổ bụng ở nhà mình, thọ 64 tuổi. Ông được gia nhân của Matsuno Ukyô là Tahara Jinbê khai đao giải thoát. Noda (số 14), con trai của chức gia lão (karô) thành Amagusa là Noda Minoemon, được nhận vào làm việc với một món lộc nhỏ. Ông này đã mổ bụng vào ngày 26 tháng 4 ở chùa Gengakuji (Nguyên Giác Tự) và được Era Hanemon lấy thủ cấp. Nhân vật Tsuzaki (số 15) sẽ được nói đến sau. Kobayashi (số 16) thì được hưởng kirimai đủ hai miệng ăn. Khi ông mổ bụng, Takano Kan.emon đã khai đao hộ. Hayashi (số 17) chỉ là một nông dân xuất thân thôn Shimoda Minamigô, được Tadatoshi đưa vào giúp việc và ban lộc 15 thạch đủ nuôi 10 miệng ăn. Ông giữ việc trông coi vườn tược trong dinh Hanabata. Ngày 26 tháng 4, ông đã mổ bụng ở Butsuganji (Phật Nham Tự) và người khai đao giải thoát cho ông là Nakamitsu Hansuke. Miyanaga (số 18) ăn lộc 10 thạch cho 2 miệng ăn là quản lý nhà bếp và cũng là người đầu tiên xin phép chủ để được chết theo. Ông đã mổ bụng vào ngày 26 tháng 4 ở Jôshôji (Tĩnh Chiếu Tự), khai đao giúp ông là Yoshimura Kaemon. Những người tuẫn tử nói trên được chôn cất ở ngôi chùa mà dòng họ của họ qui y (bồ đề sở), bằng không thì là cạnh miếu thờ ven núi bên ngoài cửa Koraimon (Cao Lệ Môn).

Trong bọn người tuẫn tử, kẻ chỉ được chu cấp kirimai (lộc nhỏ) chiếm số đông. Và câu chuyện của Tsuzaki (số 15) – một nhân vật trong nhóm ấy – vì khá độc đáo nên xin trích ra đây.

Tsuzaki Gosuke nhận món kirimai 6 thạch để nuôi hai miệng ăn.Ông ta là người trông coi chó săn cho Tadatoshi. Lúc nào ông cũng cùng những thày dạy chim ưng săn mồi ruổi rong ngoài đồng và rất được Tadatoshi thương mến. Sau khi ỉ ôi với chủ quân, ông được phép chết theo nhưng các đại thần trong phiên lại đồng thanh bác bỏ: “Các bậc quan cao lộc lớn, có vinh dự thì chẳng nói chi chứ chú mày chỉ là kẻ dắt chó cho tướng công. Vì thấy nhà người cố tình muốn cho bằng được, ngài mới cho phép, như thế đã hân hạnh quá thể rồi. Nay thì thôi, chớ nghĩ đến chuyện chết theo ngài nữa. Hãy sống mà hầu hạ vị chủ mới”.

Gosuke nhất quyết không nghe họ. Ngày 7 tháng 5, ông ta dẫn chó theo, đến ngôi chùa Kôrinji (Cao Lâm Tự) ngoài cánh đồng tên gọi Oimawashi Tahata. Trước khi đi, bà vợ ra tiễn ngoài cửa và nói: “Ông mày thực đáng là một đấng trượng phu. Việc gì mình phải lép vế trước những kẻ quyền cao chức trọng”.

Bồ đề sở (ngôi chùa dòng họ Tsuzaki qui y và cũng là nơi nạp cốt, NNT) là Ôjôin (Vãng Sinh Viện) nhưng Ôjôin vốn có liên quan đến gia đình Shôgun (ngôi mộ công nương thứ 8 nhà Tokugawa lấy chồng xứ này và nằm ở đấy) nên ông phải tránh né và chọn Kôrinji làm nơi tuẫn tử. Gosuke bèn vào trong nghĩa trang nhà chùa, ở đó, người ông nhờ khai đao kết liễu đời mình là Matsuno Nuinosuke đã chờ sẵn. Gosuke kéo chiếc túi màu xanh nhạt từ trên vai xuống, trong đó đã có cái lồng nhỏ đựng lương khô. Ông mở nắp lấy ra hai vắt cơm nắm và đặt chúng trước mặt con chó. Con khuyển không ăn ngay, nó vẫy đuôi và cứ nhìn mặt chủ. Gosuke mới nói với nó như đang nói với một con người:

-Mi là loài vật nên có thể không hiểu chuyện chứ tướng công, người hay vuốt ve đầu mi đó, ngày nay đã không còn nữa. Vì cảm cái ơn sâu của ngài mà mấy hôm nay bao nhiêu người thân danh cao quí đã mổ bụng để tháp tùng rồi. Ta tuy chỉ là hàng tôi tớ nhưng cũng chịu ơn ngài chu cấp, liên hệ của ta đối với ngài đâu khác những kẻ có chức tước cao. Tấm lòng quí hóa của cố tướng công nào phân biệt sang hèn. Cho nên giờ đây ta sẽ mổ bụng chết theo. Thế nhưng một khi ta không còn nữa, mi sẽ thành con chó hoang ngoài đồng. Nghĩ đến chuyện đó ta cầm lòng không đậu. Hai con chim ưng đã bay vào trong giếng ở Tụ Vân Viện để chết theo tướng công. Mi thì sao? Mi có chịu chết chung với ta chăng? Nếu như mi muốn sống dù để làm một kiếp cho hoang thì hãy ăn vắt cơm này. Còn như muốn cùng chết với ta thì chớ có ăn.

Vừa nói, Gosuke vừa nhìn vào mặt con chó. Con chó cũng chỉ nhìn thẳng mặt Gosuke nhưng không đụng đến vắt cơm.

-Như vậy mi cũng muốn chết hử con?

Gosuke hỏi như thế và đăm đăm nhìn con chó.

Con chó sủa một tiếng rồi quẩy đuôi.

-Được rồi, nếu không có gì bất tiện cho mi thì chết đi con nhé.

Gosuke ôm chó lại sát bên mình, tuốt đoản đao và đâm nó một nhát.

Gosuke để xác con chó qua một bên, lấy từ trong ngực áo ra một phong giấy, trải rộng ra trước mặt mình rồi lượm mấy viên đá dằn xuống hai đầu. Trên mặt giấy thấy chép một câu thơ của một người mà ông đã nhớ lại từ một buổi bình thơ nào đó trong dinh:

Mấy cụ lớn đều bảo,

Phải ngừng, ngừng ngay thôi.

Nhưng thằng Gosuke,

Dẫu các cụ bắt ngừng,

Nó không sao ngừng nỗi.

(Go karôshuu wa / tomare tomare to / ôse aredo / tomete tomaranu / kono Gosuke kana)

Bài thơ ấy giống như thơ đề vịnh, không thấy ký tên. Nội dung bài thơ đã có nhắc đến tên Gosuke rồi, chắc không cần phải ký tên làm chi cho nó thừa vì theo ý kiến người sành việc làm thơ, chỉ cần áp triện hay ký tên ở đâu trên đó một lần thôi.

Đến đây, thấy mình không còn phải làm thêm thủ tục nào nữa nên Gosuke mới nói: “ Này Matsuno, nhờ anh giúp cho nhé!” rồi ngồi lại ngay ngắn, tay cầm ngược lưỡi đoản đao hay còn đẫm máu con chó và hét lớn: “Các thầy nuôi chim đã làm gì rồi hở. Giờ đây, thằng dắt chó xin theo hầu tướng công!” . Cùng với một nụ cười sảng khoái, ông lướt đường đao theo một hình chữ thập trên bụng. Từ đằng sau, Matsuno sả kiếm xuống chém đầu.

Gosuke thân phận thấp hèn nhưng sau khi ông chết, gia đình của ông cũng được hưởng phụ cấp mà nhà chủ dành cho di tộc, ngang với những người tuẫn tử khác. Nhân vì cậu con một của ông đã xuất gia từ bé nên tất cả được trao cho bà vợ góa. Bà nhận được gạo chu cấp cho đủ 5 miệng ăn và một ngôi nhà mới, sống đến ngày kỵ lần thứ 33 của Tadatoshi mới qua đời. Cháu họ của Gosuke tiếp tục lãnh cái tên của ông và kể từ đó, được một chức bổ khuyết trong phủ, làm việc vặt khi thiếu người.

* * *

Ngoài con số 18 gia thần được Tadatoshi cho phép chết theo mình còn có một người khác nữa tên là Abe Yaichiemon Michinobu. Lúc đầu ông ta mang họ Akashi và có tên hồi nhỏ là Inosuke.Ông đã theo hầu bên cạnh Tadatoshi từ khi rất trẻ, có chức phận cao, ăn lộc trên 1.100 thạch. Khi tòng quân chinh phạt loạn Shimabara, 3 trong số 5 người con của ông lập được quân công, mỗi người đều được ban lộc 200 thạch. Bản thân Abe thì hôm đến phiên mình túc trực bên giường bệnh cũng đã xin được tuẫn tử theo chủ. Thế nhưng trước sau ông vẫn không được Tadatoshi cho phép.

-Ta cũng muốn cho ngươi được toại nguyện nhưng tốt hơn nên giữ mạng sống của mình mà hầu hạ Mitsuhisa, con ta.

Bao nhiêu lần Abe Yaichiemon van nài, ông vẫn cứ lập đi lập lại mỗi điệp khúc ấy.

Thực ra, Tadatoshi có cái tính kỳ cục là ông không bao giờ nghe lời Yaichiemon (7). Chuyện này bắt đầu đã lâu lắm, từ khi anh ta mới vào hầu ông như một thị đồng dưới cái tên Inosuke. Chẳng hạn khi Inosuke thưa: “Cho phép con dọn cơm tướng công xơi nhé!” thì ông trả lời: “Không, ta chưa thấy đói!”. Thế nhưng nếu một cậu thị đồng khác thưa cùng một câu thì ông sẽ bảo ngược lại: “Được lắm, dọn lên đi!”. Nghĩa là mỗi lần nhìn thấy mặt Inosuke, Tadatoshi chỉ muốn nói một câu để cậu phật ý. Ông ta làm như vậy không phải vì muốn quở trách điều chi bởi vì không có ai chuyên cần mẫn cán hơn cậu bé ấy. Việc gì cậu ta cũng để ý để tứ, không sơ sót nên dù ông có muốn quở trách cũng không tìm thấy lỗi.

Yaichiemon là người không chịu làm những điều mà người ngoài đòi hỏi ông. Ví dụ có ai nhờ ông bẩm báo điều gì, ông không bẩm báo. Thế nhưng những điều ông làm đều trúng phong phóc, không để sẩy ra một khe hở để ai trách cứ. Có nghĩa là Yaichiemon chỉ thích phục vụ chủ nhân theo phương pháp của mình. Ngay từ đầu, Tadatoshi không hiểu tại sao mình hễ nhìn thấy mặt gã đàn ông đó là chỉ muốn làm trái ý hắn Về sau khi nhận ra là hắn làm việc gì cũng theo đúng chủ trương cá nhân nên sinh lòng ghét bỏ. Ghét thì ghét vậy chứ một người thông minh như Tadatoshi cũng đã có khi tự đặt câu hỏi không biết duyên cớ nào đã khiến Yaichiemon trở thành như thế. Và ông chợt nhận ra là nó đến từ cách đối đãi của chính mình. Thế rồi, tuy cũng có lúc muốn sửa đổi cái bản tính kỳ cục ấy nhưng cùng với tháng năm chồng chất, ông dù có muốn sửa đổi cũng không sao sửa được.

Trong đám người vai vế bên trên chúng ta, chắc ai cũng có kẻ yêu, người ghét mình. Dù ta cố tìm hiểu tại sao họ yêu hay ghét, nhiều khi không thể thấy một lý do xác đáng. Việc Tadatoshi không ưa Yaichiemon cũng giống như vậy. Thế nhưng con người của Yaichiemon hẳn phải có điểm nào đó khiến không ai có thể thân thiện được. Cứ xem việc ông ta rất ít bạn bè thì đủ rõ. Ai cũng kính trọng ông như một samurai gương mẫu nhưng có cái là không người nào muốn đến gần ông. Có một số hiếm hoi muốn làm khác qui luật ấy nhưng khi họ gặp phải con người căn tính khó ưa như vậy, dần dần họ cũng lãng xa. Hồi Yaichiemon hãy còn là cậu bé Inosuke, tóc để ngang trán, thế mà những bậc đàn anh đôi khi đến bắt chuyện hay giúp đỡ chuyện này, nhờ vả chuyện nọ, đã phải lên tiếng bình phẩm: “Cái thằng Abe này sao mà khó chơi quá!” và cạch mặt từ đó. Qua những chuyện như thế, không ai lấy làm lạ khi thấy lãnh chúa Tadatoshi dù muốn sửa đổi cố tật của mình vẫn không thể nào thực hiện.

Dù sao, giữa khi Yaichiemon vẫn không được chủ quân cho phép tháp tùng về bên kia thế giới, Tadatoshi đã lìa bỏ cuộc đời. Ít hôm trước khi ông mất, Yamaichiemon đã đến nhìn thẳng vào mắt Tadatoshi và thưa: “Xưa nay tên Yaichiemon này chưa hề xin tướng công ban cho một điều gì. Đây là điều khẩn nguyện duy nhất trong cuộc đời của tiểu thần”.Tuy nhiên Tadatoshi chỉ nhìn trả lại cùng một kiểu và buông ra cùng một câu: “Không được. Hãy sống mà phụng sự con ta!”.

Trong đầu, Yaichiemon đã lấy quyết định. Đã có chức phận như mình rồi, vào trường hợp này, nếu không tuẫn tử và tiếp tục sống thì còn mặt mũi nào mà nhìn người trong nhà và bàng dân thiên hạ. Biết rằng không được phép mà vẫn mổ bụng thì sẽ bị coi là chết hèn như chó (khuyển tử) nhưng nếu không làm thế thì phải bỏ phiên Kumamoto này ra đi sống đời lưu lạc. Ngoài hai giải pháp đó, đâu có con đường thứ ba. Thế nhưng ta là ta cơ mà. Đúng rồi! Vũ sĩ đâu phải là hạng tì thiếp. Không lẽ vì chủ không thương mà mình đành đánh mất tiết tháo. Nghĩ rốt ráo như thế rồi, Yaichiemon tiếp tục đi đến công đường mỗi ngày làm việc như không có chuyện gì đặc biệt.

Rồi cái ngày mồng 6 tháng 5 đã đến. Tất cả 18 người được cho phép đã tuẫn tử đâu vào đấy. Khắp phiên Kumamoto, ở đâu cũng nghe người ta bàn tán về họ. Trong đám tuẫn tử, ai đã nói câu gì trước khi chết, người nào chết kiểu đẹp hơn người nào. Ngoài ra không thấy họ nhắc nhở tới việc gì khác.

Yaichiemon là người từ xưa đến nay ít khi trò chuyện với ai ngoài những gì liên quan đến công việc thế nhưng kể từ ngày 7 tháng 5, khi đến công đường nơi mọi người tụ họp thì ông thấy không khí ở đấy thật lạnh lùng. Xem cách những bạn đồng liêu tuy đưa mắt nhìn nhưng không thèm để ý đến sự hiện diện của ông, hoặc nhìn xéo, nhìn từ sau lưng thì đã đủ hiểu. Thật bực mình không chịu nỗi. Mà lý do đâu phải vì ta còn tiếc lấy sự sống? Bảo ta xấu xa thế nào thì cứ việc nhưng không thể đánh giá ta là phường tham sinh úy tử. Vì nghĩ rằng nếu ai muốn mình chết ngay bây giờ mình sẽ chết cho xem nên Yaichiemon vẫn ngang nhiên ra mặt ở chốn công đường và cũng ngang nhiên từ nơi đó về nhà.

Chỉ hai ba ngày sau là đã có những lời đàm tiếu vọng đến tai Yaichiemon. Không biết ai là người đầu tiên đưa chuyện rằng: “Cái ngữ Abe may mắn không được tướng công cho phép chết nên cứ sống phây phây ra kìa. Dù không được phép, hắn cũng phải mổ bụng chứ. Coi bộ da bụng của hắn có khác da người thường. Nếu lấy dầu bôi lên quả bầu đó thì nó cũng sẽ trơn tuột và dễ mổ thôi”. Yaichiemon nghe câu nói đó nhưng nghĩ xa hơn thế. Nếu muốn nói xấu ta đến bao nhiêu, ta cũng không màng. Thế nhưng dù nhìn ngang hay nhìn dọc, có chứng cớ nào cho thấy Yaichiemon này là đứa tiếc mạng sống đâu? Được rồi. Các ngươi nói thế thì ta sẽ làm theo. Ta sẽ sẽ lấy dầu bôi trơn da bụng mà mổ nó ra cho các ngươi xem.

Ngày hôm đó, sau khi lui khỏi công đường, Yaichiemon bèn gửi người nhà đi cấp báo cho hai người con thứ đã có phủ riêng và mời họ đến nhà mình ở Yamazaki. Ông cho dựng bình phong phân chia phòng khách và các phòng trong rồi gọi đích tử (trưởng nam) của mình là Gonbê, cậu con thứ hai là Yagobê, sau đó là cậu con thứ 5 tóc hãy còn chưa búi là Shichinojô, tất cả 3 người, đến bên cạnh và bắt họ nghiêm chỉnh chờ tộc trưởng là mình ra lệnh.

Gonbê hồi nhỏ có tên là Gonjuurô, được sung vào đoàn quân đánh dẹp cuộc nổi loạn ở Shimabara và lập được chiến công lừng lẫy, ăn lộc 200 thạch thóc. Đó là một thanh niên (ít nói) không thua cha mình.Trong vụ việc vừa rồi, anh chỉ hỏi bố vỏn vẹn có một câu: “Tướng công không cho phép thày à?” và ông ta đã trả lời: “Ừ, không!” Ngoài lần đối thoại cộc lốc đó, họ không bao giờ trao đổi thêm lần nào nữa. Thật ra giữa cha con, họ đã thầm hiểu tất cả nên thấy không cần phải nói gì thêm.

Chẳng bao lâu đã có bóng hai chiếc đèn lồng (đề đăng) hiện ra trong sân. Đó là cậu con trai thứ ba Ichidayuu và thứ tư Godayuu. Hai người hầu như đến trước cửa vào nhà cùng một lượt. Cởi bỏ đồ đi mưa, họ vào bên trong phòng khách.Từ sau ngày trung ấm tới giờ, lúc nào cũng mưa rả rích như vậy, bầu trời tháng năm âm u chưa có lấy một ngày quang đãng.

Tuy cánh cửa bằng giấy vẫn để ngỏ nhưng trời nóng hầm vì vắng gió. Thêm nỗi những ngọn nến đặt trên giá chỉ sáng được lập lòe. Một con đom đóm lẻ loi đang bay xuyên ngang mấy bụi cây con trong vườn.

Nhìn suốt một lượt cử tọa xong, chủ nhân bắt đầu lên tiếng:

-Gọi các con đến giữa đêm hôm tăm tối như thế này, thày thật không phải nhưng có lẽ tất cả đã nghe những điều người ta đồn đãi về nhà mình. Họ bảo bụng Yaichiemon như quả bầu phải bôi dầu cho trơn láng thì mới mổ được. Do đó, giờ đây thày sẽ bôi dầu vào quả bầu đó để mổ nó ra. Vậy xin các con hãy chứng kiến cho thày.

Ichidayuu và Godayuu đều đã lập chiến công trong trận Shimabara, ăn lộc mỗi người 200 thạch và có phủ riêng. Riêng Ichidayuu thì đã sớm trở thành thuộc hạ của ông chủ trẻ, Mitsuhisa. Giữa một thời đại thay bậc đổi ngôi, nhiều người đang thèm thuồng cái địa vị của anh.

Ichidayuu lết gối tới đằng trước:

-Thì ra chuyện là thế. Giờ con đã hiểu.Thực ra con có nghe các bạn đồng liêu bảo rằng: “Bác Yaichiemon đã nhận được di mệnh của cố chủ quân phải sống còn để phụng sự con ngài và như vậy cha con anh em đều được tiếp tục hầu hạ cho nhà chủ, một chuyện không gì hạnh phúc hơn”. Nhưng con cũng cảm thấy nhột nhạt vì không hiểu thâm ý trong câu nói ấy của họ.

Yaichiemon mới cười và bảo:

-Đúng là có chuyện đó nhưng con chớ chấp chi những bọn thiển cận, nhìn không xa hơn đầu mũi. Nếu một người không có quyền chết như thày mà chết đi thì các con - những đứa con của kẻ không được cho phép chết mà vẫn chết - sẽ bị bọn chúng hạ nhục. Đó là số phận của các con, những người trót sinh làm con của thày. Không có cách nào khác. Khi chịu nhục thì chúng ta phải chịu nhục chung. Anh em trong nhà chớ gây gỗ nhau. Này, giờ thì các con hãy xem thày “mổ cái bụng quả bầu”!

Dặn dò con cái xong như vậy, Yaichiemon mổ bụng ngay trước mặt họ rồi lấy đoản đao kẹp vào mép cổ, rạch gọn gàng một đường từ trái qua phải kết liễu đời mình. Năm người con của Yaichiemon đã thấu hiểu được tâm tình của cha cho nên giữa lúc này, tuy có đau xót nhưng trong lòng, họ cũng cảm thấy bớt lo âu như thể vừa trút đi được gánh nặng.

ã€Œthe abe clan movieã€ã®ç”»åƒæ¤œç´¢çµæžœ

Cảnh thảo phạt và tử thủ

-Thưa anh cả!

Cậu hai Yagobê cất tiếng gọi người con trưởng.

-Cha đã dạy anh em nhà mình không được tranh chấp. Chuyện đó chắc không ai dám trái lời. Trong trận Shimabara, em chẳng có công trận gì nên không được ăn lộc, chắc từ rày về sau sẽ là mối bận tâm cho anh. Vậy nếu có điều chi xảy ra, hãy tin rằng trong tay anh sẽ có thêm một ngọn giáo lành nghề nữa là em. Xin nhớ lấy điều ấy.

-Anh thừa hiểu. Chưa biết mai sau cơ sự thế nào nhưng bổng lộc anh có được cũng sẽ coi như là của chú.

Gonbê, người anh cả, chỉ nói có bấy nhiêu rồi khoanh tay, mặt cau lại.

-Phải rồi. Chưa thể biết trước chuyện gì sẽ xảy đến. Sẽ có kẻ lên tiếng là hành động tự tiện chết theo của bố và việc tuẫn tử có phép là hai chuyện khác nhau cho coi.

Cậu tư Godayuu lên tiếng như thế.

-Chuyện đó sẽ rõ ra thôi. Để rồi coi chúng ta sẽ được đối xử như thế nào! Cho dù gặp vận hạn gì đi nữa, anh em chúng mình phải đoàn kết chứ không nên phản ứng mỗi người mỗi kiểu.

Cậu ba Ichidayuu nhìn vào mặt người anh cả và phát biểu như thế.

-Ừ, đúng.

Gonbê trả lời cậu em như vậy nhưng coi bộ trong lòng vẫn chưa thôi lo lắng. Gonbê là người yêu thương các em nhưng anh không biết cách biểu lộ cái tình cảm dịu dàng ấy. Hơn nữa, việc gì anh cũng hay suy nghĩ một cách đơn độc và làm theo ý riêng. Ít khi thấy anh bàn bạc với ai. Do đó, cả Yagobê lẫn Ichidayuu mới lưu ý người anh cả về chuyện phải biết đoàn kết.

-Nếu chư huynh đồng tâm hiệp lực thì chả có đứa nào dại gì dám nói xấu bố đâu.

Câu ấy thốt ra từ miệng Shichinojô, cậu em út tóc còn để ngang trán. Tuy tiếng nói của cậu trong thanh như phụ nữ nhưng nó hàm chứa một niềm tin mạnh mẽ, đã đem một tia nắng mới rọi vào lồng ngực của những người anh đang ngồi chung quanh, tất cả đang phải đối đầu với một tương lai u ám.

-Được chưa? Bây giờ bọn mình vào thưa chuyện với mẹ và chào từ giã đám phụ nữ nhé. Gonbê kết thúc buổi họp và đứng dậy

* * *

Việc chức Tùng tứ vị hạ thị tùng kiêm trấn thủ xứ Higo (kumamoto) là Hosokawa Mitsuhisa nối nghiệp nhà đã đâu vào đấy cả. Bọn gia thần kẻ thăng chức, người mới điền vào hay đổi nhiệm sở...mọi việc cắt đặt đều xong xuôi. Trong số đó, các cậu đích tử của 18 trung thần tuẫn tử theo chủ thì cứ thế mà tập ấm chức của cha mình. Nhà nào cũng vậy, hễ có đích tử thì cho dù tuổi còn thơ ấu cũng được dự vào con số đó. Các bà vợ góa và cha mẹ già của người tuẫn tử đều hưởng chu cấp. Nhà cửa thì hoặc được cấp cái mới hoặc được lãnh chúa cho người trùng tu. Vì là gia đình những kẻ đã được cố chủ đặc biệt cho phép tháp tùng mình về bên kia thế giới cho nên người trong phiên dù có thèm thuồng địa vị của những người này nhưng không ai dám tỏ ra ganh tỵ.

Dù vậy, trong sự xử lý việc nối nghiệp nhà của các gia thần, có những người chịu một lối đối xử khác thường là di tộc của Abe Yaichiemon.Đích tử của ông, Gonbê, không được tập ấm chức tước cha mình. Cái lộc 1,500 thạch thóc của Yaichiemon không tự động truyền xuống cho ông con cả mà lại được đem phân phát cho mấy cậu em trai. Nếu nhìn tổng số bổng lộc của cả họ thì không có gì thay đổi nhưng điều khác trước là dòng trưởng (honke) của Gonbê nay chỉ còn đóng một vai trò đàn em (kobun). Dĩ nhiên là vai vế trong nhà của Gonbê bị thu hẹp. Trong khi các em ai nấy đều được lãnh thêm một phần lộc của cha thì dòng trưởng – xưa kia vẫn được coi như một bóng cổ thụ che nắng cho cả nhà với cái lộc trên 1,000 thạch thóc – nay đã trở thành ngang hàng với các em. Việc thọ lãnh của thừa kế của họ tưởng là quí hóa nhưng thật ra chỉ mang đến sự bất mãn.

Khi nào việc phán xét còn công bình thì không ai có thể phiền trách nhưng nếu đi đến một giải pháp khác thường, sẽ sinh ra lời dị nghị cho rằng mục đích của giải pháp này chắc nhằm xử tội một ai đó. Lúc ấy, bên cạnh vị chủ quân mới có một đại thần sung chức cố vấn (Geki) vốn được ông tin dùng tên là Hayashi. Hayashi Geki có ít tài vặt, biết làm hài lòng ông chủ trẻ mỗi khi được hầu hạ bên cạnh nhưng ông ta không phải là người có tầm nhìn rộng. Dù sao, đó là một nhân vật có khuynh hướng khắt khe và nhỏ mọn. Ông ta nghĩ rằng không thể nào đối xử Abe Yaichiemon - một người không được phép của cố chủ mà lại tuẫn tử - ngang hàng với những người đã tuẫn tử sau khi được cho phép. Do đó phải thiết lập một ranh giới giữa Abe và những người tuẫn tử “chính thức”. Nghĩ như vậy, Hayashi mới đề nghị phương án chia lộc nhà Abe theo kiểu đã nói. Tuy Mitsuhisa cũng là một lãnh chúa biết suy nghĩ nhưng lúc đó ông vừa mới chấp chánh, chưa quen việc, với lại giữa ông và Gonbê, đích tử nhà Abe, mối giao hảo cũng không mấy thân tình, cho nên ông không có lòng ưu ái gì đặc biệt. Bù lại, ông chỉ để mắt đến Ichidayuu, cậu con thứ ba, vì cậu là bộ hạ thân tín của mình xưa nay và đang muốn tăng bổng lộc cho. Thành thử ông đã chấp nhận phương án Hayashi Geki đề nghị.

Khi 18 người tuẫn tử theo chủ thì Yaichiemon, tiếng là một cận thần hầu hạ bên mình cố chủ, lại không tuẫn tử và điều đó khiến cho trong phủ lãnh chúa có những tiếng phê bình ông là người hèn nhát . Thế mà chỉ hai, ba hôm sau, Yaichiemon đã mổ bụng một cách quả cảm. Khổ thay, việc làm đó lại không được đem ra đánh giá và những tủi hổ mà ông từng hứng chịu cũng không thể tan biến đi dễ dàng. Không một người nào tỏ vẻ khen ngợi hành động của Yaichiemon. Nhân vì lãnh chúa mới cũng cho phép đem thi hài của ông chôn bên cạnh miếu của những người tuẫn tử, nên coi như ngoài việc phân chia bổng lộc một cách khác thường, họ không có một hành động nào khác để định được ranh giới hẳn hoi giữa Yaichiemon và mấy trung thần kia. Yaichiemon sau khi chết đã được đãi ngộ như 18 người nọ, điều đó làm cho lãnh chúa nghĩ mình đã giữ thể diện cho di tộc và khuyến khích tấm lòng trung nghĩa của họ. Dù vậy, qua cách đối đãi họ kém hơn một bậc so với những người có phép, vô hình chung lãnh chúa đã công nhiên nhìn nhận rằng những lời khinh miệt của người trong phủ đối với cánh nhà Abe là có căn cứ. Từ dạo đó, anh em Gonbê bị đồng liêu xa lánh và phải sống những tháng ngày buồn khổ.

Ngày 17 tháng 3 năm Khoan Vĩnh thứ 19 (1642) là ngày kỵ đầu tiên của cố chủ Tadatoshi. Linh đường bên cạnh Myôgeji (Diệu Giải Tự) chưa xây dựng xong nên buổi lễ đã được tổ chức ở một điện thờ khác là Kôyôin (Hướng Dương Viện). Bài vị của ngài Diệu Giải Viện Điện (Myôgeindono tên nhà Phật của Tadatoshi) được đặt tại đây. Vị tăng trụ trì của viện là chức thủ tọa Kagami. Trước ngày hành lễ, viện đã mời được Ten.yuu Oshô (Thiên Hựu hòa thượng) từ chùa Daitokuji (Đại Đức Tự) ở Kyôto xuống để giúp cho buổi giỗ đầu tiên được diễn ra một cách hoành tráng. Cảnh phố phường Kumamoto thì từ cả tháng trước dân chúng đã tất bật trưng bày.

Rồi dịp đó cũng đã đến. Một ngày thật đẹp trời, bên cạnh điện thờ hoa anh đào đang nở rộ. Người ta giăng màn vải vòng quanh Hướng Dương Viện và cho bộ tốt canh phòng khắp nơi. Vị lãnh chúa tự mình đến tế, trước tiên ông đốt hương bên bài vị của cha mình rồi đến lượt bài vị của 19 người tuẫn tử. Sau đó, thân nhân những người này được phép dâng hương. Đồng thời họ cũng được ban cho một bộ quần áo có thêu hoa văn của gia đình lãnh chúa và một bộ quần áo mặc hợp với thời tiết mùa này. Những kẻ từ cấp bậc kỵ binh hộ vệ chủ quân trở lên được lãnh quần áo dài, bộ binh lãnh quần áo ngắn. Còn những cấp thấp hơn chỉ được cấp chút tiền nhang khói.

Thoáng chốc, mọi nghi thức đã xong xuôi. Thế nhưng vào lúc ấy lại xảy ra một sự cố hiếm có. Đó là việc Abe Gonbê, với tư cách thân tộc của một người tuẫn tử, khi theo thứ tự tiến đến dâng hương trước bài vị của ngài Diệu Giải Viện Điện (tức Tadatoshi) xong rồi, khi lùi bước, đã tuốt đoản đao khỏi vỏ và cắt chỏm tóc của mình, để nó lại như món đồ cúng ở trước bài vị.Tất cả bọn samurai đang tụ tập ở đây, vì quá bất ngờ, đều há hốc nhìn theo. Gonbê làm như không có chuyện gì xảy ra, bình tĩnh thối lui năm, sáu bước. Thì lúc đó, có một samurai như mới hoàn hồn, vừa đuổi theo chận đường anh, vừa bảo: “ Ngài Abe, đợi đây cái đã!”. Rồi sau đó, hai ba người khác cũng ùa tới và lôi Gonbê ra một chỗ riêng.

Trước những câu hỏi của bọn samurai thuộc lực lượng cảnh bị, Gonbê đã trả lời đại ý: “Có lẽ các ông xem ta là một kẻ điên rồ nhưng ta là người hoàn toàn tỉnh táo. Này xem, phụ thân ta là Yaichiemon suốt một đời phục vụ chủ quân không hề lầm lỗi. Do đó, dù ông mổ bụng khi không được phép vẫn được xếp vào hạng trung thần tuẫn tử. Còn như di tộc là ta đây cũng được dâng hương trước bài vị cố tướng công sớm hơn những kẻ khác. Thế mà tướng công đã mặc nhận việc người ta đem cắt bổng lộc nhà ta mà phân chia cho các em, làm cho ta trở thành kẻ bất tiếu, khiến ta không có lòng nào phụng sự người một cách tận tụy như cha ta ngày xưa. Ta còn mặt mũi nào mà nhìn cố tướng công, tướng công, cha ta, những người trong thân tộc cũng như các bạn đồng liêu. Vì lẽ đó, hôm nay trong lúc dâng hương trước bài vị của cố tướng công, trong một thoáng chốc, ta đã sinh lòng cảm khái và làm hành động đó để biểu lộ quyết tâm vứt bỏ danh phận của người võ sĩ. Cho nên ta không thể nào chấp nhận sự khiển trách của các ông vì các ông chưa nhìn rõ vấn đề. Ta không là kẻ điên rồ chút nào”.

Khi câu trả lời của Gonbê đến tai lãnh chúa Mitsuhisa, ông rất lấy làm khó chịu. Trước hết ông hận Gonbe. Vì muốn biện minh cho hành động của mình, hắn đã làm ông bĩ mặt. Hai nữa ông bực mình vì đã chọn phương án của Hayashi Geki mà đáng lý ra, không làm như vậy thì cũng chả sao. Mới có 24 tuổi, khí huyết còn phương cương, ông chưa biết áp chế tình cảm và dục vọng và còn thiếu tấm lòng quảng đại để biết lấy ân báo oán. Ông bèn ra lệnh hạ ngục Gonbê ngay tức khắc. Biết được chuyện đó, cả một họ Abe từ Yagobê trở xuống chỉ biết đóng cửa và chờ lệnh đến từ trên. Trong đêm tối, họ âm thầm tụ họp, suy tính cho tiền đồ của giòng họ.

Sau khi bàn bạc với nhau xong, biết rằng Hòa thượng Thiên Hựu, người xuống đây để làm pháp sự cho cố chủ vẫn chưa về, nên họ mới định nhờ vả ngài. Ichidayuu bèn đến lữ quán nơi ngài đang trọ, thuật hết sự tình và xin hòa thượng nói góp để cái án của Gonbê được khinh giảm. Hòa thượng chăm chú nghe và đưa ra ý kiến như sau: “Ta rất đau lòng khi biết những chuyện xảy ra cho gia đình quí vị nhưng ta không thể nào góp ý kiến vào đường lối, chính sách của tướng công. Chỉ có điều là nếu ngài Gonbê bị buộc vào tội chết thì nhất định ta sẽ xin ngài mở lượng khoan hồng. Đặc biệt là bây giờ ngài Gonbê đã xuống tóc thì xem như ngài chỉ là một khách tang môn (tăng nhân) cho nên ta có thể thử dựa vào lý do đó để xin tha mạng cho”. Ichidayuu tin tưởng lời hòa thượng và trở về nhà. Cả họ Abe khi nghe lời tường thuật của Ichidayuu cảm thấy như đã tìm ra con đường sống. Thế nhưng ngày tháng trôi qua, cái hạn Hòa thượng Thiên Hựu qui kinh cũng đã gần kề. Mỗi lần diện kiến vị lãnh chúa, hòa thượng bao giờ cũng chờ dịp để xin tha mạng cho Gonbê nhưng rốt cuộc, ông không tìm ra cơ hội. Chính ra điều đó đã nằm trong sự tính toán của Mitsuhisa. Ông nghĩ rằng trong thời gian hòa thượng còn lưu trú, thế nào ông ta cũng chờ dịp để nói khó cho Gonbê và nghĩ mình cũng khó lòng từ khước lời cầu xin của một vị hòa thượng đến từ Đại Đức Tự. Ông bèn đợi cho Thiên Hựu lên đường rồi mới đưa ra quyết định. Hòa thượng rốt cuộc đã rời khỏi Kumamoto mà chẳng xin được điều gì.

Hòa thượng Thiên Hựu vừa mới ra khỏi địa phận Kumamoto thì Mitsuhisa đã bắt trói và áp giải Gonbê ra pháp trường Inoguchi để treo cổ. Đó là cách trừng phạt một kẻ có thái độ bất kính trước bài vị của cố chủ và khinh mạn bề trên.

Các anh em từ Yagobê trở xuống họp nhau thương nghị. Họ đồng ý rằng hành động của Gonbê đáng chê trách nhưng người cha quá cố của họ đã được phiên xếp vào hàng tuẫn tử. Bắt người nối dõi trực tiếp của ông là Gonbê phải chịu án tử là điều sai lầm. Cùng lắm họ phải cho phép anh mình được mổ bụng để chết như một samurai. Chứ tròng giây treo cổ giữa ban ngày trước công chúng như vậy, khác nào xử tội một tên đạo tặc. Nếu giải quyết vấn đề kiểu đó thì kể từ đây, cả dòng họ còn mong gì sống đời yên ổn. Giả sử bề trên không ra chỉ thị đặc biệt nào cả thì họ hàng của kẻ bị treo cổ còn mặt mũi nào để sinh hoạt và làm việc với các bạn đồng liêu. Hơn nữa, xử phạt cách đó là không ngay tình hợp lý. Lời Yaichiemon, người cha, dặn dò các anh em phải luôn luôn đoàn kết, chính là để áp dụng trong lúc này. Cả một tộc thà bị tru diệt, sẽ cùng nhau chết chung mà thôi. Không có người nào trong bọn họ lên tiếng phản đối quyết định tập thể đó.

Gia đình Abe tụ họp tất cả vợ con và cố thủ trong ngôi nhà của cha họ ở Yamazaki.

Tin tức cho biết họ hàng nhà Abe đang chộn rộn đã đến tai lãnh chúa. Chức phụ trách an ninh (yokome) bèn gửi trinh sát rình rập. Biệt phủ Yamazaki của họ Abe cửa đóng then gài im ắng. Còn hai ngôi nhà của Ichidayuu và Godayuu thì bên trong không có lấy một bóng người.

Những người đi thảo phạt nhà Abe đã được chọn xong. Lãnh nhiệm vụ chỉ huy nhóm đánh vào cửa chính là Takenouchi Kazuma Nagamasa. Ông vốn cầm đầu một toán lính túc vệ của lãnh chúa. Kazuma sẽ được sự trợ lực của hai đội trưởng Soejima Kuhê và Nomura Shôbê. Kazuma ăn lộc 1.150 thạch thóc, chỉ huy một đội pháo thủ gồm 30 tay súng. Tháp tùng ông sẽ có bộ hạ là Shima Tokuemon, xuất thân từ một gia đình lão bộc, đã bao đời giúp việc cho nhà ông. Lúc bấy giờ, cả Soejima lẫn Nomura đều hưởng lương 100 thạch. Kẻ lãnh nhiệm vụ chỉ huy tấn công vào cửa hậu là một viên đội trưởng lính túc vệ, Takami Gon.emon Shigemasa, ăn lộc 500 thạch. Ông này cũng có dưới tay 30 pháo thủ. Hiệp lực với ông còn có chức giám sát (metsuke) là Hatake Juudayuu và một bộ hạ khác của Kazuma được biệt phái sang là tiểu đội trưởng Chiba Sakubê, lúc đó ăn lương 100 thạch.

Cuộc tấn công dự định sẽ mở màn vào hôm 21 tháng 4. Đêm trước khi hành động, nhóm có nhiệm vụ tấn công đã cắt đặt người canh chừng chung quanh ngôi nhà ở Yamazaki. Về khuya, một samurai hầu cận mặt bịt kín, từ bên trong tường leo ra bỏ trốn nhưng bị viên tuần cảnh Saburi Kazaemon và bộ hạ là Maruyama Sannojô chém chết. Từ đó cho đến sáng, không có gì lạ cả.

Những nhà lân cận cũng nhận được chỉ thị. Một là khi có cuộc chiến đấu xảy ra, họ phải ở nguyên chỗ của mình và canh chừng không để cho có hỏa hoạn. Ngoài những người có nhiệm vụ tham gia vào cuộc tấn công, tuyệt đối không ai được héo lánh đến bên trong ngôi nhà của họ Abe. Hai nữa là nếu bắt gặp kẻ địch nào thoát ra ngoài thì cứ việc chém bỏ.

Một hôm trước đó, cánh nhà Abe đã biết tin cái ngày mình bị tấn công. Họ bắt đầu chuẩn bị bằng cách quét dọn mọi ngỏ ngách và vứt bỏ hay thiêu đốt tất cả những gì bẩn thỉu, khó coi. Thế rồi tất cả già trẻ lớn bé họp nhau bên tiệc rượu. Sau đó người già phụ nữ tự sát còn trẻ con thì bị trói lại và đâm chết. Họ mai táng các thi hài vào một cái hố lớn đào sau nhà. Những kẻ còn sót lại đều là hàng trai tráng khỏe mạnh. Theo sự chỉ đạo của bốn người là Yagobê, Ichidayuu, Godayuu và Shichinojô, các samurai gia thần họp nhau lại trong phòng khách bấy giờ rộng thênh vì mọi cánh cửa kéo và bồi bằng giấy đều đã bị phá sạch. Họ gióng chiêng đánh trống lớn và cất cao tiếng niệm Phật, chờ cho trời sáng. Tiếng là để truy điệu linh hồn lão thân và thê tử nhưng thật ra cũng có dụng ý nâng cao tinh thần chiến đấu của đám thuộc hạ.

ã€Œabe no ichizoku, filmã€ã®ç”»åƒæ¤œç´¢çµæžœ

Người già và phụ nữ thì tự sát ...

Đằng sau lưng ngôi nhà ở Yamazaki nơi cả họ Abe đóng cửa tử thủ, có gia đình Saitô Kansuke đang sinh sống. Đối mặt nhà Abe là gia đình Nakayama Matazaemon, láng giềng hai bên tả hữu là Tsukamoto Matashichirô và Hirayama Saburô.

Trong bốn nhà nói trên thì nhà Tsukamoto vốn là một trong ba dòng họ từng cát cứ vùng Amagusa. Họ là một trong “tam gia”: Tsukamoto, Amagusa và Shiki. Hồi đại tướng Konishi Yukinaga (8) bình định bán đảo Higo, hai họ Amagusa và Shiki vì phạm tội nên bị tru diệt, mỗi Tsukamoto còn tồn tại và đi theo phụng sự nhà Hosokawa.

Tsukamoto Matashichirô ngày thường vẫn giao hảo tốt đẹp với cánh Abe Yaichiemon. Không những hai ông gia trưởng mà vợ con của họ cũng thường xuyên qua lại. Trong đám đó thì con trai của Yaichiemon là Yagobê vốn giỏi thuật đánh thương. Nhân vì Matashichirô cũng là người thích sử dụng món vũ khí này nên những khi có dịp gặp, họ vẫn đùa bỡn khi bàn về tài nghệ của nhau. Khi thì “Cháu giỏi đấy nhưng không bắt kịp bác đâu!”, khi thì “Còn bác, làm sao bác thắng nỗi cháu chứ!”. v v...

Kể từ hồi cố chủ lâm bệnh và khi nghe Yaichiemon xin tuẫn tử nhưng không được phép, Matashichirô đã tự đặt mình vào địa vị của người láng giềng và thấy tội nghiệp cho ông. Thế rồi xảy ra việc Yaichiemon tự sát theo ngài, việc người nắm quyền gia trưởng là Gonbê xử sự bất kính ở Hướng Dương Viện, nhân đó mà lãnh án tử hình, đến việc cả họ Abe từ Yagobê trở xuống đóng cửa tử thủ trong gia trang ...Từ khi gia đình Abe dần dần lâm vào cảnh hiểm nghèo thì lòng của Matashichirô cũng cảm thấy xót xa như chuyện ấy đang xảy ra cho mình.

Ngày hôm đó, Matashichirô mới bảo vợ mình hãy đợi đêm xuống mà qua thăm họ Abe. Nhân vì cả một họ Abe đã trở giáo chống lại bề trên và tử thủ trong nhà, nên đám đàn ông không thể còn đi lại với họ. Biết là thế nhưng đã rõ vì đâu nên nỗi, họ cũng không có lòng dạ nào mà ghét bỏ, xem cả gia tộc đó như những kẻ gian ác. Huống hồ bao nhiêu năm hai bên vẫn đi lại thân tình.

Matashichirô nghĩ rằng nếu lén gửi một người đàn bà qua thăm thì mai sau sự việc có vỡ lỡ thì vẫn còn biện bạch được nên mới nhờ tới vợ mình. Bà vợ nghe lời chồng căn dặn, tỏ ra vui vẻ và tận tình góp nhặt đủ các thức, đợi đến thật khuya mới sang thăm bên đó. Hành động của bà thật hết sức can trường vì bà đã bấm bụng sẵn sàng chịu tội để chồng khỏi bị liên lụy nếu mai kia có ai phát giác chuyện này.

Phải nói là cả nhà Abe cảm thấy rất hạnh phúc.Trong khi bên ngoài là tiết xuân chim ca hoa nở thì họ lại lâm vào cảnh bất hạnh, phải tử thủ trong nhà, bị cả Trời Phật lẫn loài người ngoảnh mặt làm ngơ. Do đó họ rất cảm động vì tấm lòng của người đến viếng, dù là ông chồng phải nhờ vợ đi thăm thay hay là người vợ đã vâng lời căn dặn ấy mà đích thân tìm đến. Mấy người đàn bà trong nhà đầm đìa nước mắt và bảo: “Bị buộc phải chịu chết như chúng tôi thì có lẽ trên đời này sẽ không có lấy một người đến ai điếu vong linh. Xin phu nhân, khi nhớ đến, hãy niệm Phật để hồi hướng cho chúng tôi”. Bọn con nít lâu ngày không ra khỏi nhà một bước, nay gặp lại bà Tsukamoto, người thường ngày vẫn thương mến chúng, nên cứ quấn quít hai bên, quyến luyến chẳng cho về.

Chuyện nói trên đã xảy ra vào đêm trước hôm cuộc thảo phạt xảy ra. Tsukamoto Matashichirô đã phải bóp đầu bóp trán. Một đằng cánh nhà Abe đối với mình là chỗ thân tình. Dù vẫn sợ một ngày nào đó sẽ bị mắc tội nhưng vẫn gửi vợ mình đi thăm hỏi. Thế nhưng đằng khác thì sáng mai đây, sẽ có những vũ sĩ của phiên được gửi đến để thảo phạt nhà Abe. Đó là đạo quân chính thức của lãnh chúa có nhiệm vu tru diệt nghịch tặc. Chỉ thị của bề trên cho biết mình chỉ phải lo canh phòng hỏa hoạn và không được can thiệp vào chuyện này. Nhưng chẳng lẽ là người võ sĩ mà trong tình thế ấy lại đứng đó bó tay thì coi sao cho được. Một bên là tình cảm cá nhân, một bên là đạo nghĩa làm tôi.Trong lòng ta, giữa hai chuyện đó, phải ấn định một ranh giới rõ ràng. Vì nghĩ như thế nên Tsukamoto Matashichirô đợi cho trời thật khuya mới theo cánh cửa sau mà ra ngoài khu vườn tối mờ mờ, cắt sẵn những sợi dây nối thành hàng rào trúc nằm giữa khu vườn nhà mình với khu vườn nhà họ Abe. Thế xong ông trở về nhà chuẩn bị trang phục chiến đấu, kéo ngọn thương vẫn treo trên xà nhà xuống và tháo bao bịt đầu thương có hoa văn lông chim ưng, đợi đến khi trời sáng.

Takenouchi Kazuma, người điều khiển cánh quân tấn công vào cổng chính nhà họ Abe là một võ sĩ sinh trong gia đình nổi tiếng về binh nghiệp.Tổ tiên ông ta xưa đã có người theo hầu một cụ tổ nhà Hosokawa là Takakuni (9). Đó là Shimamura Danjô Takanori, một người giỏi nghề cung tiễn. Năm Hưởng Lộc thứ tư (1531), khi Takakuni thua trận ở Amagasaki trong vùng Settsu, Danjô đã kẹp hai kẻ địch vào nách rồi nhảy bay xuống biển tự trầm. Con trai của Danjô là Ichibê mới theo thờ họ Yasumi ở Kawachi, có lúc tự xưng mình thuộc họ Yasumi nhưng sau được quản lãnh ngọn đèo Takenouchi-goe nên mới đổi tên thành Takenouchi. Con trai Takenouchi Ichibê là Kichibê đầu quân dưới trướng Konishi Yukinaga. Kichibê nhờ có đại công trong vụ đánh thành Ôta ở Kiinokuni bằng thủy công (năm 1585) cho nên được Tể tướng Toyotomi Hideyoshi cho vẽ mặt trời màu đỏ bằng son trên nền lụa trắng làm áo khoác rồi ban tặng.Trong cuộc viễn chinh trên đất Triều Tiên, ông vâng lời tướng Konishi Yukinaga đi làm con tin, bị giam lỏng suốt 3 năm trời trong cung vua họ Lý (10) nước ấy. Sau khi gia đình Konishi bị diệt vong, ông được tướng Katô Kiyomasa vời về làm bộ hạ và cho ăn lộc 1.000 thạch. Nhân xảy ra việc tranh chấp với chủ quân, ông đã bỏ thành Kumamoto ra đi giữa ban ngày. Để phòng người nhà Kiyomasa đuổi bắt, ông nhồi đạn vào súng, tay cầm mồi lửa, vừa đe dọa vừa thối lui. Sau đó, ông được cụ Sansai (cha Tadatoshi) nhà Hosokawa thu phục ở vùng Buzen (Fukuoka) và cho ăn lộc 1,000 thạch. Ông Kichibê này sinh được năm trai. Trưởng nam cũng tập danh theo bố là Kichibê, sau đó xuống tóc và lấy đạo hiệu Yasumi Kenzan. Con trai thứ hai tên Shichirô Uemon, con thứ ba là Jirôdayuu, con thứ tư là Yabê và con thứ năm chính là Kazuma. Cậu út Kazuma từng làm thị đồng cho Tadatoshi, trong trận chinh phạt quân phiến loạn Shimabara, đã có mặt bên cạnh lãnh chúa. Ngày 25 tháng 2 năm Khoan Vĩnh 15 (1638), khi thủ hạ của nhà Hosokawa muốn trèo lên để đoạt thành thì Kazuma đã xin với Tadatoshi: “Xin tướng công cho thần được đi tiên phong!” Tadatoshi không chịu nghe. Thế nhưng Kazuma cứ nằng nặc xin bằng được khiến Tadatoshi nổi cáu, phải gắt: “Ranh con. Mi muốn làm gì thì làm!” Năm đó, Kazuma mới 16 tuổi. Kazuma thưa “Xin tuân lệnh!” rồi vội vã tiến lên. Nhìn theo bóng đứa thị đồng, Tadatoshi còn nói với: “Mi đừng để bị thương nhé!”. Kazuma, người hầu cận là Shima Tokuemon cùng một tên xách dép rơm và một tên vác giáo chạy theo họp thành một bộ chủ tớ 4 người. Vì súng trên thành bắn rất rát, Shima phải nắm vạt chiến bào sắc đỏ tươi mà Kazuma đang mặc để kéo ông lui lại. Nhưng Kazuma giật nó ra và bắt đầu trèo lên tường đá. Shima thấy thế cũng bám theo ngay. Vào được bên trong thì khi đang chiến đấu, Kazuma bị thương. Cùng tấn công từ một phía lúc đó có Tachibana Muneshige người Yanagawa (thuộc Fukuoka) trấn thủ vùng Hida, một lão tướng 72 tuổi. Ông chứng kiến cảnh chiến đấu dũng cảm của Watanabe Shinya, Nakamitsu Naizen và Kazuma, đã không hết lời khen ngợi, bèn cho thảo ngay một văn thư ghi công lao một lượt ba người. Sau khi chiếm được thành, để tưởng thưởng, Tadatoshi ban cho Kazuma một thanh đoản đao do Seki Kanemitsu chế tạo và tăng lộc lên đến 1.150 thạch. Thanh đoản đao nói trên dài cỡ 1 xích 8 thốn (khoảng 50 cm), có khắc ấn của người thợ đúc, lại chạm trỗ bằng bạc và viền đồng đỏ thật tinh xảo. (Để cố định lưỡi đao), cán của nọ còn được đục 2 lỗ và trong đó 1 lỗ được đổ chì vào. Nhân vì Tadatoshi vẫn xem thanh đoản đao như bảo vật bí truyền nên dù đã ban nó cho Kazuma rồi, đôi khi lên thành, ông vẫn bảo: “Kazuma, hãy trả cho ta thanh đoản đao” như thể muốn mượn nó lại.

Được Mitsuhisa giao nhiệm vụ tiểu trừ họ Abe, Kazuma rất lấy làm vui mừng nhưng khi từ công đường xuống, một bạn đồng liêu đã rỉ vào tai ông:

-Bọn gian thần nhiều khi cũng có thủ đoạn đáng sợ. Chọn ngài đánh vào chính môn, quan cố vấn Hayashi sao mà khéo xếp đặt.

Kazuma vểnh tai, chăm chú nghe và nói:

-Ủa, chuyện cắt đặt nhân sự này lại có quan Geki nhúng tay vào à?

-Đúng vậy. Chuyện này do do quan Geki hiến kế lên tướng công. Ông ta thưa rằng Kazuma là người được tiên chủ cất nhắc, phải cho hắn có dịp đền ơn. Ngài không thấy là điềm bất tường sao?

-Hừm!

Kazuma chau mặt khó chịu.Nét nhăn hằn sâu giữa đôi mày.

-Thôi, chả sao cả. Ta sẽ chiến đấu cho đến chết.

Nói xong, Kazuma đứng dậy và ra khỏi công đường.

Mitsuhisa khi được cho hay về thái độ của Kazuma lúc đó đã gửi sứ giả xuống phủ của họ Takenouchi ban lời phủ dụ: “Ngươi chớ để bị thương. Hãy thi hành nhiệm vụ sao cho trót lọt”. Kazuma cũng đã trả lời: “Kazuma tôi đã được nghe lời dạy bảo và xin đa tạ ân công”.

Vừa nghe bạn đồng liêu cho biết mưu kế của Hayashi Geki trong việc cắt đặt người tấn công họ Abe, Kazuma tức khắc quyết tâm tử chiến. Đây là một sự quyết tâm rất vững chắc, khó ai có thể làm cho lòng ông lung lay. Geki đã nói hãy để Kazuma có dịp đền ơn. Tuy là tình cờ nghe được câu đó nhưng dù không nghe thì ông vẫn hiểu. Nhất định là khi tiến cử mình, Geki đã đưa đẩy bằng câu nói đó. Nghĩ tới việc ấy, Kazuma đứng ngồi không yên.Ông nghĩ dĩ nhiên là mình làm nên danh phận là nhờ ơn tiên chủ nhưng kể từ ngày làm lễ Genfuku (Nguyên phục, lễ thành nhân của samurai) cho đến nay, mình cũng chỉ là một trong số đông đảo những bầy tôi hầu cận và không được ngài đối đãi gì đặc biệt hơn họ. Ơn của tiên chủ thấm nhuần đến mọi người chứ nào có riêng ta. Sao bây giờ thành ra chuyện chỉ mỗi mình ta là phải đền ơn tiên chủ? Câu nói của Geki hàm nghĩa gì thế? Tất nhiên nó muốn nói rằng đáng lý ra mình đã phải tuẫn tử theo tiên chủ mà mình lại không làm cho nên họ mới gửi mình vào chỗ nguy hiểm tới tính mệnh.Cái mạng của mình ngày nay không còn gì để tiếc thế nhưng cớ sao mình lại tiếc nó trong thời gian trước tuần trung ấm (49 ngày) của tiên chủ? Đó là một điều mình không sao giải thích được! Rốt cuộc, hỏi thử người gần gũi đến mức độ nào đối với tiên chủ thì mới phải tuẫn tử? Không ai định nghĩa được cái lằn ranh đó. Trong đám samurai trẻ cùng thờ tiên chủ như mình, nhiều người đâu nhận được chỉ thị phải tuẫn tử, do đó mình mới kéo dài sự sống cho đến ngày nay. Nếu bảo: “Được đấy, hãy tuẫn tử đi” thì mình đã là người tuẫn tử trước ai hết. Mình đã nghĩ là có lẽ trước mắt mọi người, không có gì hiển nhiên hơn điều đó.Thế mà mình lại bị khắc ấn vào mặt như là kẻ đáng lẽ phải tuẫn tử mà đã không mau mắn thi hành. Càng nói càng thêm hận. Mình sẽ đem mạng sống này để rửa vết nhơ đó cho coi. Bắt người khác phải chịu nỗi nhục nhã thì ngoài tên Hayashi Geki kia, không ai có thể làm được. Biết rõ con người của Geki, ta không lấy làm lạ nhưng cớ sao tướng công lại để cho lời của hắn lọt vào tai ngài. Geki làm cho tổn thương, ta còn nhịn nhục được nhưng bị tướng công vứt bỏ thì chịu sao thấu.

ã€Œthe abe clanã€ã®ç”»åƒæ¤œç´¢çµæžœ

Bị tướng công vứt bỏ thì chịu sao thấu...

Trong trận công thành ở Shimabara, tiên chủ vì không muốn ta trèo vào nên mới hô giữ lại. Đó là vì ngài không bắt buộc một kẻ hầu hạ bên mình phải gia nhập đội tiên phong. Ngày nay, (giống như tiên chủ), tướng công cũng dạy ta chớ nên sơ xuất để khỏi bị thương tật nhưng câu nói của ngài không có cùng một ý nghĩa. Ngài chỉ muốn bảo ta đừng tiếc mạng. Có gì đáng cho ta phải cảm ơn khi ngài hành động như đem một cây roi mới quất lên trên một vết thương cũ. Ta chỉ mong được chết sớm chừng nào tốt chừng nấy.Dù ta chết, chắc gì vết nhơ được rửa sạch nhưng ta vẫn muốn chết. Khuyển tử hay chi chi cũng được, chỉ muốn chết cho xong.

Nghĩ như thế, Kazuma không buồn đem theo tên cũng như lá chắn, chỉ thông báo vắn tắt cho vợ con là mình nhận được lệnh phải đi thảo phạt họ Abe, một mình gấp rút sửa soạn lên đường. Trong khi những người tuẫn tử đứng trước cái chết với sự bình an trong lòng thì Kazuma lại mang tâm trạng của kẻ muốn chóng chết để thoát khỏi sự thống khổ. Shima Tokuemon đã đoán biết sự tình. Ngoài việc có quyết tâm giống như chủ mình, có lẽ anh ta là người duy nhất trong đám thân thuộc của Kazuma thấu hiểu được tâm sự chất chứa tận đáy lòng của chủ nhân: người vợ mà Kazuma mới cưới về năm ngoái nay mới có 21 tuổi, dáng dấp còn nom như thiếu nữ, trên tay lại bế theo đứa con gái mới sinh.

Đêm 20 tháng tư tức trước ngày tấn công một hôm, Kazuma tắm gội và cạo món tóc phía trên mỏm trán (sakayaki), xông tóc bằng loại trầm hương Hatsune (Sơ Âm) nổi tiếng mà xưa kia tiên chủ Tadatoshi ban cho. Ông mặc một bộ quần áo tuyền trắng (shiromuku) và thắt giải lưng cũng đồng màu, trên vai gắn một phù hiệu để đồng bọn dễ phân biệt với kẻ địch. Bên lưng, ông đeo theo lưỡi kiếm dài 2 xích 4 thốn 5 phân (khoảng 1m) do thợ khéo Masamori đúc. Khi tổ tiên của ông là Shimamura Danjô tử trận ở Amagasaki, thanh kiếm này đã được gửi về cố hương để làm kỷ vật. Ông lại mang theo thanh Kanemitsu bái lĩnh vào ngày xuất trận lần đầu tiên (uijin). Ngoài cửa, lúc ấy đã vang tiếng ngựa hí.

Thế rồi, cầm ngọn giáo ngắn (teyari) và bước xuống đứng trước sân, Kazuma cho buộc giây dép rơm theo kiểu đàn ông (vòng bên dưới từ phải qua trái). Xong ông lấy đoản đao cắt chỗ thừa và vứt đi.

* * *

Ngôi nhà đâu mặt với cửa sau gia trang của họ Abe là tư dinh của Takami Gon.emon. Takami xưa là họ Wada, sống ở vùng Wada trong xứ Ômi (tỉnh Shiga gần Kyôto). Ông là lòng dõi của Wada, chức trấn thủ vùng Tajima. Ban đầu, họ nhà ông theo hầu Gamô Katahide nhưng đến đời Wada Shôgorô thì chuyển qua phục vụ nhà Hosokawa. Shôgorô là kẻ có công trong trận quyết chiến ở cánh đồng Sekigahara (thuộc tỉnh Gifu). Nhân vì ông là thuộc hạ Hosokawa Yoichirô Tadataka - anh của Tadatoshi – người mà vào năm Keichô thứ 5 (1600) ở Ôsaka đã sớm thoát thân để đi theo gia đình Maeda bên vợ và chuốc lấy cơn thịnh nộ của cha họ, sau phải đi tu và sống đời lưu lạc, Shôgorô nhân đó cũng phải bôn ba theo chủ từ núi Kôyasan cho đến Kyôto. Sau đó ông mới được cụ Sansai (người cha của Tadataka và Tadatoshi) gọi về Kokura, đổi thành họ Takami và cho làm đội trưởng lính cảnh vệ, ăn lộc 500 thạch. Takami Gon.emon chính là con trai của Shôgorô vậy. Tuy trong chiến dịch Shimabara, Gon.emon có lập được công nhưng hiềm vì vi phạm quân lệnh nên bị cất chức. Một thời gian sau, ông mới được trở lại làm đội trưởng toán cận vệ của lãnh chúa. Để sửa soạn tham gia cuộc thảo phạt, Gon.emon mặc lên người hai lớp áo đen có thêu hoa văn nhà mình, đem theo thanh bảo kiếm bí truyền do thợ khéo Osafune ở Bizen (tỉnh Okayama) đúc. Thế rồi, ông còn vác thêm một ngọn giáo mũi hình chữ thập (juumonji).

Nếu Takenouchi đem theo người thủ hạ của mình là Shima Tokuemon thì Takami Gon.emon cũng có một tiểu đồng tháp tùng. Hai ba năm trước khi vụ nhà Abe chưa xảy ra, một ngày mùa hạ, tên tiểu đồng này không phải trực ban nên ở nhà ngủ trưa. Vừa lúc ấy có một bạn đồng sự từ nơi phục vụ trở vê, mới cởi trần truồng ra rồi định xách gàu ra ngoài giếng múc nước. Bất chợt anh chàng này thấy cậu ta đang nằm lăn ra ngủ, bèn đến đá vào cái gối caahu đang nằm và nói với giọng xấc xược: “Tao vừa đi hầu việc về. Đã không đi múc nước cho tao mà còn nằm dài ra đó ngủ hở?” Cậu tiểu đồng bèn bật dậy và nói: “À ra thế. Đợi tao tỉnh ngủ thì đi múc nước cho chớ việc gì phải đá vào gối. Tao không để mày yên đâu!” Nói xong tuốt kiếm chém loạn đả tên bạn đồng sự.

Cậu ta lại bình tĩnh ngồi lên trên mình tên bạn, đâm nhát chót kết liễu đời hắn và sau đó ra văn phòng trực ban kể lể ngọn ngành với người đầu lĩnh. ”Đáng lẽ tôi đã phải chết ngay tại chỗ nhưng e rằng quí ngài còn có điều ngờ vực muốn điều tra ...”. rồi trật áo ra và sẵn sàng mổ bụng. Người đầu lĩnh ấy mới bảo: “Hãy khoan, mi đợi ta một chút” và đem chuyện ấy báo cáo với Gon.emon. Lúc ấy, Gon.emon vừa mới từ công đường về, áo còn chưa kịp thay, bèn lên thẳng dinh lãnh chúa thỉnh ý Tadatoshi. Tadatoshi mới phán: “Tên đó làm đúng đạo lý. Việc gì bắt nó phải mổ bụng!”. Kể từ khi được tha mạng, đứa tiểu đồng bèn đem tính mệnh ra sức báo đền Gon.emon. Hắn vác túi tên và cầm một cây cung ngắn, theo sát bên mình chủ.

* * *

Ngày 21 tháng 4 năm Khoan Vĩnh thứ 19 (1642), đúng vào dịp gặt lúa mạch (mạch thu = mugiaki), nền trời phủ một màn mây mỏng.

Để tấn công gia trang ở Yamazaki nơi họ nhà Abe đang tử thủ, đám lính dưới tay của Takenouchi Kazuma đã đến trước cổng chính từ lúc mới hừng đông. Suốt một đêm qua trong nhà còn inh ỏi trống chiêng như thế mà sáng hôm nay đã im lìm chẳng khác ngôi nhà hoang. Cổng chính bít kín. Trên mấy nhánh trúc đào đang vươn ra độ vài tấc khỏi bờ tường gỗ, thấy có vài chiếc mạng nhện đang giăng và những giọt sương đêm lấp lánh như ngọc điểm lên trên đó. Một cánh én không biết từ đâu trờ tới rồi vụt bay vào bên trong bờ tường.

Đang ngồi trên lưng ngựa, Kazuma bỗng nhảy xuống đứng trước đó, đưa mắt nhìn quanh một đỗi rồi hô lớn: “Mở cổng!” Hai tên lính bộ vượt qua tường vào bên trong. Chung quanh cổng, không thấy một bóng kẻ địch nào lai vãng. Họ bèn phá khóa cổng và gỡ cái then gỗ vắt ngang.

Tsukamoto Matashichirô bên hàng xóm đã nghe tiếng động khi bộ hạ của Kazuma phá cổng. Ông ta liền đạp phá bờ giậu trúc ngăn hai nhà mà ông đã cắt giây bó chúng từ đêm hôm trước rồi tiến vào trong. Nơi đây xưa kia ông đã từng đi lại hầu như mỗi ngày và biết đến từng ngỏ ngách. Tay cầm ngọn giáo, ông theo cửa bếp đột ngột tiến vào bên trong. Lúc ấy, phòng khách đã đóng sập cửa, cả nhà Abe đang tụ tập nơi đấy và đợi từng người một trong đội hình tấn công vào để ứng chiến. Trong bọn họ, người cảm thấy có gì động tĩnh từ phía nhà bếp là Yagobê. Anh bèn nâng ngọn thương lên và tiến về hướng ấy để xem sao.

Hai địch thủ xáp lại gần đến nỗi cứ ngỡ là hai đầu mũi thương đã chạm phải nhau.

-Ồ, ta lại có dịp tranh tài như trước đây. Tôi muốn xem tài đánh thương của anh đã tiến tới mức nào?

-Được lắm, xin mời bác.

Cả hai bèn thối lui một bước rồi giao đấu. Đánh được một lúc thì đường thương của Matashichirô có vẻ chiếm thượng phong và ông đâm thủng được tấm áo giáp che ngực của Yagobê. Kẻ bị thua bèn phóng vội ngọn thương và rút về phía phòng khách.

Matashichirô la lớn:

-Sao hèn thế. Chớ chạy!

-Tôi không chạy đâu. Sẽ mổ bụng bác xem.

Vừa ngay lúc đó, có tiếng ai hét lớn:

-Cháu xin hầu bác.

Thế rồi cậu bé tóc còn để ngang trán là Shichinojô bay vụt đến như tia chớp và đâm một mũi thương trúng ngay đùi Matashichirô.

Đắc ý vì gây được thương tích nặng nề cho Yagobê, Matashichirô lúc đó có hơi lơi là nên dù với tài đánh thương lão luyện, ông đã trở thành con mồi của gã thiếu niên. Buông cây thương, Matashichirô ngã phịch xuống tại chỗ.

Kazuma qua cổng bước vào sân trong và cắt đặt bộ hạ vào khám xét mọi ngỏ ngách. Thế rồi ông ta đi thẳng về phía của chính và thấy cánh cửa ván đang he hé một chút. Khi Kazuma định đưa tay mở ra, Shima Tokuemon đã vội níu ông lại là thì thầm:

-Xin hãy hượm. Hôm nay ngài là tướng tổng chỉ huy. Để tôi vào trước đã.

Tokuemon mở cách cửa một phát và lao vào bên trong thì đã có Ichidayuu chực sẵn bên trong. Đường thương của Ichidayuu chọc thủng mắt Tokuemon. Anh ta lảo đảo và ngã trúng ngay người Kazuma.

-Mi làm vướng lối ta.

Kuzuma đẩy Tokuemon ra đằng sau rồi tiến lên nhưng hai mũi thương của Ichidayuu và Godayuu đã đâm xuyên suốt bên hông. Hai phó tướng Soejima Kubê và Nomura Shôhê kẻ trước người chạy tiếp vào nhưng riêng Tokuemon vì chịu không nỗi cái đau, phải tháo lui.

Lúc bấy giờ Takami Gon.emon đã phá được cổng hậu và tiến vào. Ông ta múa cây thương mũi hình chữ thập, đánh tan tác bọn gia thần nhà Abe, tới tận phòng khách. Chiba Sakubê cũng vào theo để bủa vây.

Hai toán tiến vào cửa trước và cửa sau không được ăn khớp nên phải la hét, gọi nhau ơi ới. Dù mấy tấm cửa giấy (ngăn các phòng) đã bị phá toang cả, căn phòng khách vẫn rộng chưa đầy 30 tấm chiếu tatami (dưới 50 m2). Chiến đấu trong đường phố kết quả lúc nào cũng cực kỳ bi thảm so với chiến đấu ở ngoài cánh đồng. Cảnh tượng xảy ra ở đây có thể ví với cảnh một trăm thứ dòi bọ bò lúc nhúc bên trong lòng cái đĩa, khiến không ai còn dám nhìn.

Anh em Ichidayuu và Godayuu múa thương giao tranh với bất kể địch thủ nào hiện ra trước họ và cuối cùng, toàn thân hai người đã chịu không biết bao nhiêu thương tích. Thế mà họ vẫn không khuất phục, vừa vứt thương đi đã tuốt lấy kiếm, hết chém đằng đông lại chặt đằng tây. Cậu út Shichinojô thì không biết đã hy sinh tự lúc nào rồi.

ã€Œthe abe clan movieã€ã®ç”»åƒæ¤œç´¢çµæžœ

Thủ cấp người tuẫn tử

Tsukamoto Matashichirô bị thương ở bắp đùi vẫn còn nằm phục trong bếp. Bon bộ hạ của Takami đi ngang qua, thấy vậy, mới hỏi: “Ngài bị thương à? Ngài can đảm quá! Thôi, mau mau rút lui đi!” rồi lướt vào bên trong. Matashichirô lộ vẻ đau đớn, cắn răng nói: “Phải chi chân ta bước nổi, ta cũng theo các ngươi vào bên trong đấy!” Lúc đó có người đầy tớ đang đi kiếm chủ thấy thế bèn chạy đến đỡ lấy vai Takami và dìu ra ngoài. Người này vốn giúp việc cho gia đình ông, tên anh là Amagusa Heikurô. Anh đi đoạn hậu cho chủ, tay cầm một cây cung ngắn, hễ thấy địch thì bắn nhưng chẳng may lại bị chết tại chỗ.

Nói về bộ hạ của Takenouchi Kazuma thì kẻ chết đầu tiên là Shima Tokuemon sau đó đến viên đội trưởng Soejima Kuhê.

Trong khi Takami Gon.emon múa ngọn thương mũi hình chữ thập tiến đánh thì thị đồng của ông tay cầm cung ngắn đi bên cạnh nhắm bắn kẻ địch để bảo vệ ông. Thế nhưng sau đó phải tuốt kiếm ra mà chém chung quanh. Bất chợt cậu thấy có kẻ đang dùng súng nhắm bắn Gon.emon nên lên tiếng:

-Viên đạn này cho con lãnh thế.

Nói xong tiến ra phía trước để che chắn cho chủ . Đạn trúng ngay vào người và cậu chết tức khắc, Còn Chiba Sakuhê, tuy là bộ hạ của Takeuchi nhưng được gửi qua làm viện binh cho Takami cũng bị thương nặng, phải ra nhà bếp kiếm bình nước uống nhưng vì kiệt lực, đã quị luôn ở đó.

Về phía nhà Abe trước tiên có Yagobê là người đã mổ bụng, còn Ichidayuu, Godayuu và Ichinojô đều trọng thương mà chết. Đám gia nhân hầu như cũng bị giết sạch.

Takami Gon.emon tập họp bộ hạ ở cửa hậu, bảo họ phá tang hoang kho chứa đồ của gia đình Abe nằm đằng sau nhà rồi châm lửa đốt.Trên bầu trời nhàn nhạt màn mây mỏng của một ngày đứng gió, làn khói bay thẳng lên không trung, đứng từ xa vẫn có thể nhìn thấy. Rồi sau khi dẫm tắt lửa và tưới nước lên cho chắc, họ mới kéo quân về. Phần Chiba đang gục trong nhà bếp và những người bị thương nặng thì được bọn đồng liêu và đầy tớ cõng trên vai đi theo sau. Lúc đó vừa đúng giờ Mùi.

* * *

Tân lãnh chúa Mitsuhisa là người lâu lâu hay đến chơi nhà những trọng thần đã phò tá mình. Ngày 21 tức hôm thảo phạt họ Abe, ông cũng khởi hành từ sáng sớm để đến thăm tư dinh của Matsuno Sakyô.

Khu vực Yamazaki nằm ở phía bên kia cánh đồng hoa nơi có phủ đệ của ông và khi xuất hành, ông đã nghe tiếng người ngựa xôn xao từ phía khu nhà của họ Abe vọng lại.

Khi lên kiệu, Mitsuhisa còn bảo:

-Lúc này quân ta bắt đầu tấn công chúng đấy nhỉ?

Rồi khi kiệu của ông vừa đi được một chô (khoảng 1km) thì có tin cấp báo. Đây là thời điểm Takenouchi Kazuma tử trận.

Takami Gon.emon đã thay thế Kazuma chỉ huy tấn công tiếp rồi kéo quân về tận phủ của Matsuno, nơi Mitsuhisa đang có mặt, để báo cáo việc mình đã hoàn thành nhiệm vụ tru diệt nhà Abe và không để một ai sống sót. Mitsuhisa liền cho gặp và bảo đưa Takami vào sân thư viện (phòng tiếp khách).

Lúc đó gặp mùa hoa “u” (utsugi) đang nở trắng trên những hàng giậu. Sau khi thấy Takami mở cánh cửa trúc con để tiến vào bên trong và phủ phục xuống bãi cỏ, Mitsuhisa bèn cất tiếng: “Bị thương à? Coi bộ ngươi đã nhọc nhằn hơn ta tưởng!”. Đó là vì bộ áo hai lớp Takami đang mặc bê bết những máu, không những thế nó còn lấm thêm tro than khi dập tắt đám cháy.

-Thưa không ạ, Thần chỉ bị trầy trụa sơ sài.

Chính ra mũi thương của một kẻ nào đó đã thọc trúng vào chỗ hõm giữa lồng ngực của Gon.emon nhưng bị miếng hộ tâm kính làm cho lệch đi. Máu của vết thương chỉ đủ thấm ướt mấy tấm giấy bản để xì mũi (hanagami) vẫn đem theo trong lớp áo.

Gon.emon tường trình nhất cử nhất động công việc thảo phạt lên lãnh chúa. Công lao đệ nhất ông nhường cho Tsukamoto Matashichirô, người láng giềng của họ Abe đã đơn độc tấn công và gây nên thương tích nặng nề cho Yagobê.

-Kazuma ra sao?

-Ông ta đã vào được đến phân nửa cửa chính nhưng không lọt.

-Thế à! ....Gọi tất cả vào trong sân cho ta!

Gon.emon ra lệnh cho cả bọn vào trong sân. Trừ những kẻ bị thương nặng đã được phép về nhà, mọi người đều đến phủ phục trên mặt cỏ. Quần áo những kẻ lâm trận đều bê bết máu. Chỉ có bọn phụ việc đốt nhà kho thì mới lấm tro than. Trong đám người lấm lem ấy có chức giám sát Hatake Juudayuu. Mitsuhisa bèn cất tiếng hỏi:

-Này Juudayuu, nói ta nghe, ngươi đã chiến đấu như thế nào?

-Dạ vâng!

Tuy nói thế nhưng vẫn phủ phục và giữ nguyên im lặng. Anh chàng Juudayuu vốn là kẻ nổi tiếng nhát nhúa trong đám lính. Khi tấn công gia trang của họ Abe, anh ta chỉ đứng thơ thẩn ở bên ngoài, chờ đến khi đoàn quân sắp sửa rút lui mới tự mình đi vào và phụ việc đốt nhà kho. Người ta kể rằng khi mới được lệnh tham gia toán lính thảo phạt thì lúc ra khỏi dinh đã gặp một người giỏi kiếm thuật là Shimen Musashi (tức Miyamoto Musashi) (11). Nghe xong câu chuyện, Musashi bèn vỗ mạnh vào vai anh ta bảo: “Trời Phật ban cho dịp may hiếm có đấy. Nhà bác phải trổ hết tài mình mới được”. Trong khi đó thì Juudayuu sợ đến quýnh quíu, muốn đưa tay thắt lại giây lưng quần bị nới lỏng mà tay run quá không sao làm được.

Khi đứng dậy, Mitsuhiisa bảo với họ:

-Các ngươi đã làm hết sức mình rồi, Giờ có thể về nhà nghỉ ngơi.

Lại hạ lệnh cho phép con gái nhà Takenouchi Kazuma được nhận dưỡng tử để nối nghiệp cha ông. Thế nhưng dòng này sau đó đã tuyệt tự.

Takami Gon.emon được hưởng thêm 300 thạch, Chiba Sakuhê và Nomura Shôhê mỗi người được tăng 50 thạch. Về Tsukamoto Matashichirô thì cho lệnh cho gia lão Yonai Kenmotsu gửi viên đội trưởng Tani Kuranosuke làm sứ giả đến ban khen. Khi thân thích, bằng hữu đến chúc mừng thì Matashichirô cười mà bảo: “Hồi năm Thần Qui (1570-73), Thiên Chính (1573-92) (12), khi đánh thành hay giao tranh ngoài đồng trống thì sáng chiều chỉ ăn có mỗi một thứ cơm. Chuyện thảo phạt nhà Abe cũng vậy, như ăn cơm chan trà hay ăn trà chan cơm đều là một thứ, chuyện dễ dàng thôi mà!”. Hai năm sau, mùa hè năm Chính Bảo nguyên niên (1645), vết thương đã lành, Matashichirô mới vào yết kiến Mitsuhisa. Lãnh chúa cho ông giữ 10 khẩu súng và phán: “Để trị vết thương tận gốc nhà ngươi nên đi tắm suối nước nóng (thang trị). Ngoài ra, ta sẽ ban cho ngươi đất đai để làm nhà nghĩ mát ở ngoại thành. Muốn chọn chỗ nào cứ nói”. Nhân đó mà Matashichirô được lãnh chúa cấp cho miếng đất xây nhà ở thôn Mashiki Koike. Đằng sau lưng miếng đất ấy là ngọn núi Yabuyama. Nhân đó, Mitsuhiisa lại hỏi: “Có muốn ta ban thêm ngọn núi Yabuyama chăng?” . Matashichirô bèn thoái thác. (Núi ấy vốn nhiều trúc) (yabu= bụi trúc). Thường ngày trúc vẫn dùng vào công việc của lãnh chúa. Trong chiến tranh, người ta rất cần đến những bó trúc. Nay được phép nhận những cây trúc ấy làm của riêng là điều khiến Matashichirô áy náy. Do đó đời đời gia đình ông chỉ là người trông coi hòn núi đó cho nhà chủ.

Hatake Juudayuu thì bị trục xuất khỏi lãnh địa. Người anh của Kazuma tên là Yabê, tuy có tham dự vào cuộc thảo phạt với tư cách cá nhân nhưng lại không có mặt nơi em trai tử trận nên bị phạt bế môn (giam lỏng trong nhà). Còn như kẻ họ Mỗ - con của người canh ngựa và hộ vệ sát cạnh lãnh chúa (umamawari) - đang giữ một chức hầu cận (kinjuu) và sống bên láng giềng nhà Abe thì khi nghe có lệnh canh phòng hỏa hoạn, hai cha con đã bỏ nhiệm vụ trực ban để leo lên nóc nhà dập tắt những đốm lửa lan tới. Sau đó cho rằng mình hôm đó có tội đã lơi là việc trực ban nên xin phép từ chức. Lãnh chúa chỉ phán: “Bọn chúng không phải là thứ làm biếng. Từ rày về sau chỉ cần để ý mà làm tròn phận sự là được!” rồi cho tiếp tục theo hầu. Họ Mỗ này về sau đã tuẫn tử theo Mitsuhisa khi ông chết.

Thi thể cả họ Abe đã được kéo tất cả ra ngoài bãi hành hình Idenoguchi để xét nghiệm. Người ta đem nước sông Shirakawa rửa từng cái xác một. Lúc đó họ nhận thấy vết thương đâm thủng áo giáp trên người Yagobe trông gọn gàng đẹp mắt nhất trong những vết thương bị giáo đâm từ trước đến giờ và điều đó đã làm cho anh chàng Matashichirô có dịp nở mày nở mặt.

Dịch xong tại Tôkyô ngày 7 tháng 8 năm 2018

NNT

Lời Người Dịch:

Truyện ngắn lịch sử trên đây cho ta thấy sức ép của xã hội, nhất là xã hội Nhật Bản, đã khuynh đảo những thành viên của nó tới mức độ nào. Đây là một dịp để một kẻ sống theo lý trí là Mori Ôgai nói lên sự hoài nghi đối với định chế võ sĩ đạo cũng như cơ sở bất hợp lý của quyền lực. Các nhà giáo dục đã có lý khi chọn nó để đăng vào sách giáo khoa bậc cao trung môn quốc văn Nhật Bản năm 1957. Một phiên bản phim truyện đã xuất hiện trên TV (1994) trước khi đạo diễn Fukasaku Kinji dựng thành phim màn ảnh lớn vào năm 1995. Hai cuốn phim đều có thể xem trên mạng. Phiên bản tiếng Anh của phim Abe ichizoku nhan đề The Abe Clan. Truyện cũng đã được dịch sang như thứ tiếng như Anh, Pháp, Tây Ban Nha...

Cũng cần nhắc đến ở đây là cái chết của đại tướng Nogi Maresuke (1849-1912) để tháp tùng Thiên hoàng Meiji về bên kia thế giới xảy ra một năm trước đó (1912) đã là động cơ giúp Mori Ôgai viết truyện ngắn có tính luận đề này. Đây là một trong ba truyện ngắn chung quanh đề tài Tuẫn tử (Junshi) bàn về tập quán “Chết theo chủ” nhưng với một lập trường phê phán. Hai truyện kia là Thư tuyệt mệnh của Ôkitsu Yagoemon (Ôkitsu Yagoemon no isho, 1912) và Truyện Sahashi Jingorô (Sahashi Jingorô, 1913).

Cũng như bao trí thức đương thời, Ôgai rất xúc động về cái chết của Đại tướng Nogi nhưng không thể đồng tình với hành động gọi là tuẫn tử. Với ngòi bút sắc lẻm như con dao của nhà giải phẫu, Ôgai đã phân tích vấn đề nhưng dành quyền quyết định cho độc giả khi mượn những câu chuyện cũ để soi sáng một vấn đề hiện tại, vì có lẽ, ông nghĩ rằng nguyên nhân chính của vấn đề đã bám rễ rất sâu trong văn hóa Nhật Bản. Tướng Nogi muốn chết để chuộc cái lỗi lầm bị đoạt một lá cờ của liên đội trong chiến dịch Tây Nam (1877) và hành động nướng quân của mình trong cuộc tấn công hải cảng Lữ Thuận (1905), hai việc mà Thiên hoàng Meiji đều không hỏi tội nhưng đã vướng bận suốt đời ông. Cần biết thêm tướng Nogi là nhân vật có binh nghiệp huy hoàng nhất trong các tướng lãnh của Nhật Bản cận đại.

Chúng ta nhận thấy Mori Ôgai đã thu thập rất nhiều tư liệu, nhiều đến độ rườm rà, nhưng điều đặc biệt là ông chỉ dùng chi tiết nào có thể giúp cho việc phân tích nội tâm nhân vật và miêu tả tình huống lịch sử theo ý mình. Ngoài ra, tuy nói chuyện một nhà Abe nhưng tác giả biết cách dẫn dắt câu chuyện thật hào hứng, bằng cách “phục bút” ở nhiều chỗ, qua hành động của các nhân vật phụ nhưng không kém phần quan trọng như cha con lãnh chúa Tadatoshi -Mitsuhisa, các samurai như Naitô Chôjirô, Takenouchi Kazuma và Tsukamoto Matashichirô.

Về mặt văn bản thì người ta biết “Cả họ Abe” đã lấy tư liệu từ Abe Chajidan (A Bộ Trà Sự Đàm) và Higokushi (Phì Hậu Quốc Chí) kể chuyện tuẫn tử của gia thần lãnh chúa Hosokawa Tadatoshi là Abe Yaichiemon và cuộc thảo phạt để tru diệt toàn gia của họ, xảy ra vào tháng 4 năm Kan.ei (Khoan Vĩnh) thứ 18 (1641). Bản thảo Abe Ichizoku đã được in lần đầu tiên trên tạp chí Chuô Kôron (Trung Ương Công Luận) vào tháng giêng năm Taishô thứ 2 (1913).

Chú thích:

(1) Hosokawa Tadatoshi (1586-1641), con trai thứ 3 của Tadaoki. Năm 1605 được phong tùng tứ vị, Năm 1626 giữ chức thiếu tướng ngự lâm quân bảo vệ hoàng cung. Năm 1622 từng làm chức trấn thủ vùng Toyama (Etchuu). Được phong lãnh chúa vùng Higo. Trên nguyên tắc là gia thần của Mạc phủ Tokugawa cho nên cách năm phải lên Edo hầu việc.

é–¢é€£ç”»åƒ

Vị trí tiểu quốc Higo (Kumamoto), sân khấu tấn bi kịch họ Abe

(2) Tức Shimabara Ikki, cuộc nổi loạn của giáo dân Ki-tô hai năm 1637-38 trên đảo Amagusa và bán đảo Shimabara thuộc Kyuushuu. Mạc phủ đã triệt để đánh dẹp.

(3) Bất Nhị: Pháp môn nhà Phật xem mọi vật trên đời chỉ là một (nhất nguyên) chứ không có những cặp đối lập (nhị nguyên) như sinh tử, hữu vô, hư thực vv...

(4) Loại chiếu mỹ nghệ cao cấp do vùng Bingo tức Kibi (gần Hiroshima) sản xuất.

(5) Katô Kiyomasa (1562-1611), một đại tướng thời Sengoku (Chiến Quốc Nhật Bản), từng cầm một cách quân viễn chinh Triều Tiên. Sau theo phò Tokugawa Ieyasu nhưng đến đời con thì bị kết tội và phế phiên. Từng là lãnh chúa vùng Higo.

(6) Truyện người con gái tên O-Kiku ra đời vào thế kỷ 17 kể lại sinh hoạt của một thiếu nữ 20 tuổi sống trong thành Ôsaka lúc đó đang bị bao vây và triệt hạ sau đó.

(7) Xung khắc cá nhân giữa Tadatoshi và Abe Yaichiemon không có chứng cứ lịch sử. Có lẽ chi tiết này đã được Ôgai dàn dựng.

(8) Konishi Yukinaga ( ?- 1600), võ tướng theo đạo Ki-tô, tên thánh là Agostino. Năm 1592 từng nhận lệnh Toyotomi Hideyoshi chỉ huy một cánh quân sang đánhTriều Tiên, tiến chiếm được Bình Nhưỡng. Sau thua Tokuyawa Ieyasu ở Sekigahara và bị tử hình.

(9) Hosokawa Takakuni (1484-1531), tự sát khi thua trận Amagasaki sau một cuộc tranh chấp quyền hành giữa những nhân vật trong họ Hosokawa với nhau.

(10) Vương cung của vua Triều Tiên đương thời là Lý Chiêu

(11) Shimen Musashi, tên thời trẻ của kiếm sĩ và thiền gia lừng danh Miyamoto Musashi (1584 -1645), lúc đó sống ở Kyuushuu. Được đưa vào đây như một giai thoại để trang điểm cho câu chuyện.

(12) Giai đoạn loạn ly từ 1570 đến 1591 dưới thời Oda Nobunaga và Toyotomi Hideyoshi, lúc Nhật Bản chưa được Tokugawa Ieyasu thống nhất hoàn toàn (1600).

Thư mục tham khảo:

1) Mori Ôgai, 2017, Takasebune, Saigo no Ikku và những truyện ngắn khác, Tuyển tập các tác phẩm trong sách giáo khoa, Chikuma Shôbô xuất bản, Tokyo. Nguyên tác Nhật ngữ trình bày cho sách giáo khoa.

2) Mori Ôgai, 1998, Maihime, Abe ichizoku, Sanshô Dayu và 8 tác phẩm khác, Hiện đại Nhật Bản Văn Học Quán, Bunshun Bunko xuất bản, Tokyo. Nguyên tác Nhật ngữ.

3) Tư liệu và hình ảnh mạng.

Cập nhật ngày 10/08/2018

Một trong những bút hiệu của Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài Gòn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com