BẢY TRUYỆN NGẮN TRONG L̉NG BÀN TAY

 

 

1- Hoan hô – 2- Đàn bà - 3- Nụ cười ngoài sạp hàng đêm -4- Ở tiệm cầm đồ -5 - Nhà ga dưới mưa rào - 6 – Bàn bi-da- 7- Đồng 50 Sen bằng bạc

 

 

ĐỒNG NĂM MƯƠI SEN BẰNG BẠC

(Goissen Ginka, 1946)

Nguyên tác: Kawabata Yasunari

Dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Đồng 50 Sen bằng bạc (ảnh minh họa)

Chuyện nàng nhận được một món tiền túi là 2 Yen đă trở thành một tục lệ. Cứ mỗi đầu tháng, tự tay bà mẹ của Yoshiko bỏ vào cái ví của cô con gái bốn đồng 50 Sen bằng bạc.

Vào thời đó, đồng 50 Sen vừa mới được cho đúc lại với khổ nhỏ hơn. Những đồng bằng bạc này trông th́ có vẻ nhẹ kỳ thực nặng đáo để đă khiến Yoshiko có được một cái ví da màu đỏ đầy ắp và bề thế. Thường th́ Yoshiko không muốn tiêu hoang nên giữ nguyên xi cái ví ấy trong cặp cho đến cuối tháng. Không phải nàng cố tránh ǵ những thú vui con gái như đi xem phim hay ngồi cà phê với các bạn cùng sở nhưng chỉ v́ cảm thấy ḿnh xa lạ với những lối giải trí đó. Nàng chưa bao giờ trải nghiệm những thú vui như vậy nên cảm thấy chúng không có ǵ để lôi cuốn ḿnh.

Mỗi tuần một lần, trên đường từ sở làm về nhà, nàng dừng lại trước một cửa hiệu bách hóa và bỏ ra 10 Sen để mua một gói bánh ḿ có nêm gia vị của Pháp mà nàng rất thích. Ngoài nó ra, nàng không tiêu pha ǵ đặc biệt.

Ấy thế mà một hôm, trong khu dụng cụ văn pḥng cửa hiệu Mitsukoshi, một cái dằn giấy bằng thủy tinh đă đập vào mắt nàng. Nó h́nh lục giác, trên đó có chạm nổi h́nh một con chó.Thấy con chó ấy đáng yêu quá, nàng bèn cầm lấy cái dằn giấy ấy trong tay. Cảm giác mát lạnh và sức nặng không ngờ của món đồ chợt làm dậy trong ḷng nàng một niềm vui. Yoshiko vốn yêu những món đồ công nghệ khéo léo và tinh tế, đă bị cái dằn giấy ấy lôi cuốn một cách mănh liệt. Nàng mường tượng sức nặng của nó bằng gan bàn tay ḿnh, nh́n nó từ đủ mọi góc cạnh rồi lẳng lặng đặt về chỗ cũ kèm theo một chút nuối tiếc. Giá của nó là 40 Sen.

Ngày hôm sau Yoshiko trở lại nơi đó và thử xem xét cái dằn giấy thêm một lần thứ hai. Rồi đến ngày hôm sau nữa, nàng tiếp tục trở lại và mân mê, xem đi xém lại món đồ. Được 10 lần như thế, rốt cuộc nàng mới có đủ quyết tâm.

-Tôi mua món này!

Nàng nói như thế với người bán hàng, trong khi trống ngực đập dồn dập.

Khi về đến nhà, cả mẹ lẫn chị nàng đều cười cợt:

-Sao mua chi thứ này. Đồ chơi cho vui thôi mà!

Thế nhưng khi hai người ấy lần lượt đặt nó trong bàn tay và xem xét xong th́ họ lại bảo:

-Yoshiko có lư. Đẹp đấy, và công phu lắm.

Họ thử cầm nó lên soi trước ánh sáng. Phần thủy tinh được đánh bóng và phần thủy tinh mài mờ của chỗ chạm nổi trông hài ḥa chi lạ. Sáu mặt của nó đều đặt hết sức đúng vị trí giống như thước tấc của một bài thơ. Đối với Yoshiko, nó là một tác phẩm nghệ thuật đáng yêu.

Yoshiko không chờ đợi những lời khen tặng sau cuộc đánh giá của mẹ và chị về món đồ ḿnh mua bởi v́ nội việc nàng đă mất 10 hôm để xem đi xem lại trước khi lấy quyết định mua nó chứng tỏ cái dằn giấy xứng đáng được nàng sở hữu. Dù sao nàng cũng thấy vui v́ hai người đó đă nh́n nhận là nàng có khả năng thưởng thức nghệ thuật.

Cho dù bị mọi người chế riễu v́ cái tính quá cẩn thận – bỏ ra mười ngày trời để mua một món đồ giá chỉ có 40 Sen – Yoshiko sẽ không măn nguyện nếu nàng không tuân theo quá tŕnh đó. Chưa bao giờ nàng có dịp phải hối hận v́ đă mua một cách bốc đồng tại chỗ một món đồ nào cả. Không phải v́ cô Yoshiko mới 17 tuổi này đă có sẵn cái tính tính toán chi li bắt cô phải bỏ ra một số thời gian để quan sát một món đồ trước khi đến quyết định. Chẳng qua là cô ta có một nỗi sợ hăi mơ hồ là ḿnh đang tiêu phí một đồng 50 Sen bằng bạc mà nàng luôn ghi nhớ trong đầu nó là một báu vật.

Nhiều năm về sau, khi nhắc đến cái dằn giấy, mọi người đều phá lên cười nhưng mẹ nàng lại nói rất nghiêm trang: “Hồi đó, mẹ thấy con thật dễ thương!”

Đối với mọi món đồ và mọi người thuộc về thế giới của Yoshiko, bao giờ cũng có một giai thoại thú vị như thế đi kèm.

Gia đ́nh nàng có thú vui là khi đi mua hàng ở các hiệu buôn, họ sẽ đi từ trên cao xuống thấp nghĩa là xuống từng tầng một. Do đó, trước tiên họ lên thẳng tầng năm bằng thang máy. Chủ nhật ấy, cảm thấy một chuyến đi dạo phố mua hàng với mẹ ḿnh là quá hấp dẫn, Yoshiko đă đến cửa hiệu Mitsukoshi.

Tuy bữa ấy hai mẹ con đă mua bán đâu vào đấy nhưng khi đến tầng trệt, v́ muốn cuộc đi chơi được trọn vẹn, họ đă xuống dưới tầng hầm nơi hiệu buôn đang chào hàng với giá rẻ.

-Dưới đó người đông lắm, mẹ ơi. Con không thích đâu.

Yoshiko càu nhàu nhưng mẹ cô không nghe lời. Thực ra, cái không khí nhộn nhịp ở dưới tầng hầm, nơi người ta đang chen chúc tranh mua, là cái đă hoàn toàn thu hút bà mẹ của nàng.

Ở tầng hầm, chỗ bán đồ giá rẻ là một khu vực được lập ra để khách hàng được dịp tiêu hoang nhưng có lẽ mẹ nàng sẽ t́m ra cho bà một món đồ nhất định nào đó. Nghĩ rằng ḿnh phải để mắt canh chừng mẹ, Yoshiko bèn đi sau lưng bà cách một khoảng. Dưới đó có đặt máy điều ḥa không khí nên không đến đỗi nóng.

Trước tiên mẹ cô chọn ba mớ dụng cụ văn pḥng với giá 25 Sen. Mua xong, bà quay mặt lại nh́n con gái. Họ cười với nhau một cách thân ái. Dạo sau này, người mẹ thường hay mượn đỡ mấy món giấy bút của nàng khiến cho Yoshiko không khỏi bực bội. Giờ họ đưa mắt nh́n nhau như thầm bảo là từ đây ai nấy đều sẽ được yên tâm v́ đă có đồ dùng riêng.

Đến khi đi về phía mấy quầy hàng dụng cụ nhà bếp và áo quần lót, bà mẹ Yoshiko không đủ gan để vẹt một lối đi cho ḿnh giữa ḍng khách đông đảo. Bà phải nhón chân và nh́n qua vai họ hay ḷn một cánh tay qua chỗ trống giữa mấy ống tay áo. Tuy có nh́n được, bà cũng không mua món nào cả. Ban đầu chỉ dự tính như thế nhưng sau đó, cương quyết hơn, bà t́m về phía cửa ra vào.

-Ôi chao. Mấy thứ này chỉ có 95 Sen thôi hà! Cái của tôi...

Ngay bên ngoài cửa, bà cầm lấy một cây dù đang bán đại hạ giá. Tuy được để lẫn vào nhau trong một núi dù cao vời vợi nhưng mỗi cây đều có gắn bảng giá là 95 Sen.

H́nh như chưa hết ngạc nhiên, người mẹ nói với con gái: “Hăy c̣n rẻ chán, có phải không Yoshiko. Rẻ quá con nhỉ?” Bỗng nhiên giọng nói của bà trở nên linh hoạt. Làm như thể thái độ ngần ngừ không muốn mua thêm một nón đồ nào nữa vừa đây của bà đă t́m ra một cái cớ để tự giải tỏa. “Sao, con có thấy là rẻ hay không?”

-Rẻ thật mẹ ạ! Yoshiko cũng cầm lấy một cây dù như thế trong tay. Mẹ của nàng bèn cầm cây dù bà vừa chọn, đến đứng bên cạnh con rồi mở ra xem.

- Giá rẻ như thế này chỉ đủ trả tiền công cho cái khung. Vải của nó chỉ là hợp chất rayon nhưng họ may khéo đấy. Đồng ư không?

Làm cách nào họ có thể bán một món đồ đáng tin cậy được với cái giá này? Câu hỏi kia vừa lóe lên trong đầu Yoshiko, đồng thời một phản cảm lạ lùng cũng dậy lên như khi nàng bị một người tàn tật xô đẩy. Mẹ nàng lúc đó đă hoàn toàn ch́m đắm trong thế giới của bà, hết mở dù này đến dù nọ, lật qua lật lại đống dù để t́m một cây hợp với tuổi tác của ḿnh. Yoshiko chờ bà được một lúc bèn nói: “Bộ mẹ không c̣n cây dù nào ở nhà nữa hay sao?”

-Ờ, có th́ có nhưng mà...

Liếc Yoshiko một cái thật nhanh, bà nói tiếp:

-Chắc mười năm rồi, ồ không, hơn thế nữa chứ. Mẹ đă dùng cây dù ấy từ 15 năm nay. Nó đă tả tơi và lỗi thời lắm rồi. Mà này, Yoshiko, nếu mẹ đem cái dù này tặng cho ai, chắc họ phải bằng ḷng lắm nhỉ?

-Đúng rồi mẹ ạ. Mẹ mua để tặng ai th́ tốt lắm đấy!

-Ai cũng sẽ thích con nhỉ?

Yoshiko mỉm cười. H́nh như mẹ nàng đang chọn dù với h́nh ảnh của một đối tượng mà bà đă có sẵn. Thế nhưng người đó không phải là một nhân vật gần gũi với gia đ́nh. Nếu là một người ở cương vị đó, không bao giờ mẹ nàng lại dùng chữ “họ” hay “ai đó”.

-Này Yoshiko, cây dù này th́ sao?

-Được đó mẹ!

Tuy đưa ra một câu trả lời nồng nhiệt nhưng Yoshiko lại đến cạnh mẹ ḿnh và bắt đầu t́m một cây dù thích hợp hơn cho bà.

Mấy cô gái trẻ đi mua hàng mặc đồ mỏng bằng tơ rayon cứ luôn miệng “Rẻ quá! Rẻ quá!” và chọn mua, họ mở ra xếp lại những chiếc dù trên lối ra vào của cửa tiệm một cách vô trật tự..

Thấy tội nghiệp mẹ ḿnh, mặt hơi xụ xuống, vẫn măi miết t́m kiếm cây dù vừa ư trong đống dù một cách khó khăn, Yoshiko tự giận ḿnh sao cứ măi do dự. Nàng quay mặt ra phía khác, thái độ như muốn nói với mẹ rằng:”Sao không mua một cây, bất cứ cây nào, và nhanh lên nào!”

-Yoshiko, thôi ḿnh ngừng, con nhé!

-Mẹ bảo sao?

Một nụ cười nhẹ nhàng nở thoáng bên bờ môi, như thể người mẹ vừa muốn dùng nó để xua đi một ư nghĩ. Bà khoác tay lên vai Yoshiko rồi cùng rời quầy hàng. Dù vậy, giờ đây, cô con gái chưa muốn rứt ra khỏi chỗ này. Đó là một thái độ lạ lùng mà nàng không sao giải thích. Vậy mà chỉ cần đi được năm, sáu bước thôi, nàng đă cảm thấy người ḿnh nhẹ nhơm.

Cầm lấy bàn tay mẹ đang đặt lên vai,Yoshiko siết nó thật chặt và dung dăng tay mẹ với tay ḿnh. Nàng ép sát người vào bên mẹ để cho đôi vai của họ sánh bước bên nhau và cùng hối hả đi ra cửa.

Chuyện như thế đă xảy ra vào năm 1939, tức 7 năm về trước.

Khi mưa rơi nặng hạt trên cái mái tôn của ngôi nhà nhỏ cất tạm bợ sau thời chiến, Yoshiko chợt nghĩ phải chi hồi đó hai mẹ con mua lấy cây dù. Nàng thấy ḿnh như đang muốn liên kết món đồ ấy với kỷ niệm buồn vui của ḿnh với người mẹ.Thời buổi bây giờ, giá một cây dù như thế cũng phải từ 100 đến 200 Yen. Thế nhưng mẹ nàng đă chết trong một trận dội bom xăng đặc ở Kanda, vùng kế cận Tôkyô[7].

Cho dù mẹ con nàng có mua cây dù hôm đó th́ nó cũng đă bị cháy tiêu trong ngọn lửa của trận không kích ấy rồi!

Ngôi nhà bên chồng của nàng ở dưới Yokohama bị cháy rụi, cái dằn giấy này là một trong những món đồ mà nàng đă thồn vào cái bị cấp cứu giữa cơn bấn loạn. Đó là kỷ vật duy nhất về quảng đời của nàng bên gối mẹ mà nàng c̣n mang theo ngưởi.

Từ khi chiều xuống, trong con hẻm, Yoshiko nghe thấy có những giọng nói sao mà lạ lùng của mấy cô nữ sinh hàng xóm. Họ đang bàn bạc với nhau về cách kiếm được những 1.000 Yen chỉ trong một đêm thôi. Yoshiko cầm lấy cái dằn giấy trị giá 40 Sen đưa lên xem và nghĩ đến chuyện xưa – khi nàng đang ở vào tuổi các nữ sinh nọ - đă phải cất công đắn đo mất 10 ngày trời trước khi quyết định mua nó. Nàng ngắm nghía h́nh thù những con chó chạm nổi lên trên món đồ và chợt nhận ra rằng không có một con chó nào c̣n sống sót sau khi cả vùng chung quanh nhà nàng đều bị bom thiêu rụi. Ư tưởng đó khiến nàng kinh hoàng.

Dịch ngày 11 tháng 9 năm 2020

Tư liệu tham khảo: (cho toàn bộ 7 truyện)

1) Kawabata Yasunari, Tenohira no shôsetsu (Tuyển tập truyện ngắn trong ḷng bàn tay) nhà xuất bản Shinchô, 1960. Nguyên tác Nhật ngữ.

2) Kawabata Yasunari qua bản dịch sang Anh ngữ Palm-of-the-Hand Stories, của Lane Dunlop và J. Martin Holman, Nxb Tuttle, 1988. Bản ngoại văn tham chiếu.

3) Kawabata qua bản dịch sang Pháp văn của Anne Bayard-Sakai và Cécile Sakai, Nxb Albin Michel, 1999. Bản ngoại văn tham chiếu.

 


* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của anh Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài G̣n trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com