Toyotomi Hideyoshi

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Nhân đọc tin tức Giáo hoàng Francis sẽ đến thăm 2 thành phố từng bị ném bom nguyên tử là Hiroshima và Nagasaki trong chuyến công du 4 ngày tới Nhật Bản vào tháng 11 tới. Và dự kiến sẽ thăm các địa danh liên quan đến 26 người tử vì đạo, bị lãnh chúa Toyotomi Hideyoshi hành quyết.

Nhân dịp này tìm hiểu về nhân vật Toyotomi Hideyoshi, xin được tóm tắt như sau :

Toyotomi Hideyoshi (豊臣 秀吉 , Phong Thần Tú Cát) (17/3/1537 – 18/9/1598) là một lãnh chúa (daimyo) của thời kỳ xảy ra nhiều xung đột quân sự làm chuyển biến xã hội Nhật Bản. Người ta gọi đó là thời kỳ "Hạ khắc thượng" (下克上, gekokujō), tức là có nhiều người cấp dưới tài giỏi từ chối tuân theo đẳng cấp của mình và dùng vũ lực để lật đổ kẻ lãnh đạo bạc nhược của mình. Sự chuyển biến dẫn đến sự suy yếu của chính quyền trung ương .

Sau một thế kỷ rưỡi chiến tranh và bất ổn chính trị, Nhật Bản đã gần như được thống nhất bởi Oda Nobunaga, một lãnh chúa hạng vừa ở tỉnh Owari (ngày nay là tỉnh Aichi) để thống trị miền trung nước Nhật. Tuy nhiên vào năm 1582 chính Nobunaga trở thành nạn nhân của sự phản bội của chính tướng quân của mình, Akechi Mitsuhide ( người ám sát con trai trưởng Oda Nobunaga) . Điều này tạo cơ hội cho Toyotomi Hideyoshi (người xuất thân từ một người hầu thấp bé nhưng được tướng quân Nobunaga ưu ái nhờ nhiều lần lập công trên chiến trường) dẫn quân về trừng phạt Akechi và trở thành người kế vị ông.

Sau đó, Hideyoshi tập trung quyền lực trong tay mình bằng cách tiêu diệt quân đội của Katsuie , người ủng hộ thành viên của gia tộc Oda lên nắm quyền, mặc dù ông không đủ tiêu chuẩn để được phong tước Shògun (Chinh di Đại tướng quân) như những người đứng đầu Mạc phủ khi xưa vì xuất thân thấp kém của mình, ông vẫn thống trị với tư cách một "Nhiếp chính" (Kampaku) cho gia đình của Nobunaga.

Người con của Nobunaga, Oda Nobukatsu, mang mối thù với Hideyoshi nên đã liên minh với Tokugawa Ieyasu, và hai bên giao tranh bất phân thắng bại trận Komaki và Nagakute. Hideyoshi gửi đến cho Tokugawa Ieyasu chị gái và mẹ làm con tin. Ieyasu cuối cùng đồng ý trở thành chư hầu của Hideyoshi.

Năm 1583, Hideyoshi bắt đầu xây dựng lâu đài Osaka. Xây dựng trên nền ngôi đền Ishiyama Honganji vốn bị Nobunaga san phẳng, lâu đài sau này sẽ trờ thành pháo đài cuối cùng của gia tộc Toyotomi sau cái chết của Hideyoshi.

Năm 1586, Hideyoshi chính thức được triều đình ban họ Toyotomi. Năm 1587, Ông cho xây dựng một lâu đài to lớn, Jurakudai. Năm 1588, bãi bỏ một cách có hiệu quả chế độ nô lệ bằng việc ngừng việc buôn bán nô lệ. Hợp đồng và lao động ngoại quốc thay thế cho các nô lệ.

Sau đó, Hideyoshi khuất phục tỉnh Kii và chinh phục Shikoku của gia tộc Chōsokabe. Ông cũng giành quyền kiểm soát tỉnh Etchū và xâm lăng Kyūshū. Năm 1587, Hideyoshi trục xuất người truyền đạo Thiên chúa khỏi Kyūshū để áp đặt sự thống trị lớn hơn đối với các daimyo Kirishitan (người Nhật theo Thiên chúa giáo)

Những chiến thắng của ông đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ Sengoku. Ông thường được coi là người thứ hai thống nhất Nhật Bản.

Hideyoshi thừa kế giấc mộng xâm lược Trung Hoa của vị chủ nhân quá cố Oda Nobunaga của mình, ông đã phát động cuộc xâm lược Triều Tiên vào tháng 5 năm 1592, chỉ trong vòng 4 tháng, quân đội của Hideyoshi đã chiếm được hầu hết Triều Tiên. Tuy nhiên, không thành công như trên đất liền, thuỷ quân dưới sự chỉ huy của Đô đốc Lý Thuấn Thần (anh hùng dân tộc Triều Tiên) sớm phản công lại hạm đội của Nhật, cắt đường tiếp tế và bóp nghẹt cuộc xâm lược Triều Tiên. Năm 1593, Quân đội Trung Quốc và Triều Tiên đánh bật quân Nhật khỏi Seoul và Bình Nhưỡng. Cuộc chiến rơi vào thế giằng co, 2 bên đi đến hiệp nghị đình chiến, quân Nhật rút về Nhật Bản.

Sau khi con trai thứ hai của Hideyoshi, Toyotomi Hideyori, ra đời năm 1593 làm vấn đề kế vị tiềm ẩn nhiều rắc rối. Để tránh điều đó, Hideyoshi lưu đày cháu trai và người thừa kế của mình là Hidetsugu đến núi Kōya và sau đó buộc anh phải tự sát vào tháng 8 năm 1595. Các thành viên khác trong gia đình của Hidetsugu không chịu nhìn lấy tấm gương này sau đó bị thảm sát ở Kyoto, bao gồm 31 phụ nữ và vài trẻ nhỏ.

Sau vài năm đàm phán tan vỡ, năm 1597, Hideyoshi phát động cuộc xâm lược Triều Tiên thứ hai nhưng không thành công lắm. Lính Nhật giậm chân tại tỉnh Gyeongsang

Toyotomi Hideyoshi qua đời tháng 9 năm 1598. Cái chết của ông được Go-tairō giữ bí mật tuyệt đối để bảo toàn sĩ khí ba quân. Mãi đến cuối tháng 10, họ mới ban chiếu yêu cầu các chỉ huy quân đội Nhật lui binh. Trong trận đại chiến cuối cùng, trận Noryang, đội liên hợp thuỷ quân Minh-Triều dưới sự chỉ huy của Đô đốc Lý Thuấn Thần và Chen Lin chặn đường rút của quân Nhật. Quân Nhật bị tổn thất nặng nề trong khi Đô đốc Triều Tiên Lý Thuấn Thần tử trận. Quân Nhật đột phá thành công và rút đến Busan với cái giá phải trả là 200 tàu bị đánh chìm và 100 chiếc bị bắt, theo số liệu của Triều Tiên .

Sau đó, Nhật Bản đã không trở lại Triều Tiên nhưng vẫn nuôi mộng làm bá chủ , từ năm 1894 đến 1905, Đế quốc Nhật Bản đánh bại Nhà Thanh và đánh bại cả Đế quốc Nga . Nhật Bản đặt ách đô hộ lên Triều Tiên năm 1910 và Triều Tiên được giải phóng sau thất bại của Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ hai năm 1945.

Nếu như Nhật không đầu hàng trong Thế chiến Thứ hai, nước Nhật sẽ bị nhiều quốc gia căm ghét và tẩy chay chứ không phải là một đất nước được nhiều dân tộc khác ngưỡng mộ như ngày hôm nay?. Trung quốc cần học bài học này từ Nhật Bản?

Montreal, ngày 1/10/2019

Ngô Khôn Trí