Hơn 527 năm về trước (năm 1492), khi đặt chân đến châu Mỹ, nhà thám hiểm Christopher Columbus đã phát hiện người bản xứ ở quần đảo Antillia lúc ăn mừng họ nhảy múa và hút một loại lá cuộn tròn gọi là Tabaccos.

Khi tiếp xúc với thổ dân , họ đã nhận được nhiều món quà biếu như trái cây, thực phẩm, cái xiên đâm cá và những chiếc lá khô của cây thuốc lá. Những lá khô này không ăn được và có mùi nên đã bị ném xuống biển. Sau đó, Columbus sớm nhận ra rằng lá thuốc lá khô là tài sản quý giá của thổ dân Mỹ .

Rodrigo de Jerez và Luis de Torres là 2 thủy thủ đã làm quen với họ rồi đem thói quen hút thuốc lá khi trở về Tây Ban Nha. Hàng xóm của Jerez rất kinh ngạc vì thấy khói bay ra từ miệng và mũi của anh ta. Tòa án dị giáo đã bắt và giam cầm anh trong gần 7 năm. Tuy nhiên, nhờ có rất nhiều người đi biển vào thời điểm đó nên việc hút thuốc lá đã dần dần trở thành thói quen bình thường ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Sau đó, thuốc lá lần đầu tiên được trồng tại Santo Domingo (nay thuộc Cộng hoà Dominique) vào năm 1531 và được đưa vào và phổ biến rộng khắp châu Âu . Năm 1560, một người Pháp tên là Jean Nicot (từ Nicot có nguồn gốc từ nicotine) đã đem thuốc lá từ Tây Ban Nha vào Pháp. Từ đó, thuốc lá được lan sang Anh. Năm 1556, tin tức được lan truyền đầu tiên là một thủy thủ người Anh ở Bristol hút thuốc và "khói phát ra từ lỗ mũi".

Vào cuối thế kỷ 16, việc sử dụng thuốc lá đã được giới thiệu cho hầu hết các quốc gia ở Châu Âu. Thuốc lá đã được hít hoặc hút, tùy thuộc vào sở thích và các bác sĩ tuyên bố rằng nó có đặc tính dược phẩm. Năm 1571, bác sĩ Nicolas Monardes đã đi xa đến mức viết một cuốn sách để phác thảo 36 căn bệnh cụ thể mà thuốc lá có thể chữa được.

Do nhu cầu ngày càng tăng, các thương gia châu Âu (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha) bắt đầu trồng nhiều thuốc lá ở các thuộc địa như ở Haiti vào năm 1531 , ở Cuba, Guyana, Brazil vào năm 1580, Ấn Độ khoảng năm 1605, Indonesia, các nước châu Phi v.v... Trong đó, Ấn Độ là nơi sản xuất thuốc lá nhiều nhất trên thế giới lúc bấy giờ.

Ở Mỹ, thuốc lá được trồng ở Virgina vào năm 1612, ở Maryland khoảng năm 1631. Cuối thế kỷ 18, thuốc lá bắt đầu được trồng với quy mô lớn ở Kentucky và ngay sau đó, bang này trở nên nổi tiếng về trồng thuốc lá và sản xuất chiếm 1/2 sản lượng cả nước Mỹ .

Vào thế kỷ 17 khi được du nhập vào Tây Ban Nha thuốc lá được cuốn bằng loại giấy dùng để gói ngô và được được gọi là "papelate". Năm 1830, tại Pháp từ ngữ "cigarette" lần đầu tiên xuất hiện để nói về một loại sản phẩm được làm chủ yếu từ nguyên liệu lá thuốc lá đã thái sợi, được cuốn bằng giấy, có dạng hình trụ (chiều dài 120 mm, đường kính 10 mm). Thuốc lá điếu thường được đốt cháy ở một đầu, để cháy âm ỉ nhằm mục đích tạo khói và khói này theo dòng khí vào miệng người hút từ đầu đối diện (thường có gắn đầu lọc).

Số người hút thuốc lá ngày càng tăng và là mặt hàng đem lại lợi nhuận nhanh chóng nên các nhà sản xuất tranh nhau cơ khí hóa để có thể sản xuất nhiều hơn. Máy làm thuốc lá được cấp bằng sáng chế đầu tiên được phát minh bởi Juan Nepomuceno Adorno ở Mexico vào năm 1847. Sau đó được phát triển thêm bởi James Albert Bonsack (người Mỹ) vào năm 1880, giúp tăng năng suất của các công ty thuốc lá, từ 40.000 điếu thuốc lá lên đến 4 triệu điếu mỗi ngày . Năm 1910 : Ngành công nghiệp Mỹ đã sản xuất 9 tỷ điếu thuốc lá, năm 1930 tăng lên thành 123 tỷ điếu thuốc lá. Một máy sản xuất thuốc lá hiện nay có thể làm ra 20 ngàn điếu trong 1 phút.

Các tập đoàn thuốc lá đa quốc gia thành hình với các máy móc, thiết bị hiện đại đã từng bước chi phối thị trường thuốc lá thế giới như: Bristish American Tobacco (BAT), Philip Morris (Mỹ), Japan Tobacco (Nhật), Imperial và Gallaher (Anh), Altadis Franco - Spanish (Pháp - Tây Ban Nha).

Việc hút thuốc lá phổ biến ở thế giới phương Tây và là một hiện tượng của thế kỷ 20. Trong Thế chiến I và Thế chiến II, thuốc lá được phân phối cho các binh sĩ. Năm 1965, có khoảng 50% nam giới và 33% phụ nữ hút thuốc (hút hơn 100 điếu thuốc mỗi năm), mức tiêu thụ đã đạt mức 4.259 điếu trên đầu người vào năm 1965.

Thế nhưng, vào giữa thế kỷ 19, nhiều nghiên cứu bắt đầu cho thấy thuốc lá có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Các bác sĩ Đức là những người đầu tiên xác định mối liên hệ giữa hút thuốc và ung thư phổi, dẫn đến phong trào chống thuốc lá đầu tiên ở Đức Quốc xã, rồi lan rộng ra nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Năm 2000, mức tiêu thụ đã giảm xuống còn 2.092 điếu trên đầu người . Đến năm 2006 mức tiêu thụ trên đầu người đã giảm xuống còn 1.691 điếu . Tuy nhiên , trên thế giới hiện nay có khoảng một tỷ người hút thuốc, 80% sống ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Khoảng 6500 tỷ điếu thuốc lá được bán ra mỗi năm , 33 triệu người làm công việc trồng thuốc lá .

Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil là ba quốc gia sản xuất thuốc lá lớn nhất thế giới. Không có gì đáng ngạc nhiên vì chính trong 3 quốc gia này, nhận thức của người dân về việc hút thuốc ở mức thấp nhất. Một cuộc khảo sát năm 2009 cho thấy 62% người Trung Quốc hút thuốc không biết rằng hút thuốc có thể gây ra bệnh tim và hơn 25% dân số Bangladesh, Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam không biết về mối liên hệ giữa hút thuốc và các bệnh tim mạch.

Riêng tại Hoa Kỳ, mặc dù tỷ lệ canh tác thuốc lá đã giảm đáng kể , từ hơn 180.000 trang trại năm 1980 xuống chỉ còn khoảng 10.000 hiện nay. Thế nhưng, Hoa Kỳ là nhà sản xuất thuốc lá lớn thứ tư trên thế giới. Năm 2018, gần 14 trong số 100 người Mỹ từ 18 tuổi trở lên (13,7%) hiện đang hút thuốc lá. Điều này có nghĩa là ước tính 34,2 triệu người trưởng thành ở Hoa Kỳ hiện đang hút thuốc lá. Hơn 16 triệu người Mỹ sống với căn bệnh liên quan đến hút thuốc, gây thiệt hại hơn 300 tỷ đô la Mỹ mỗi năm.

Nhiều người hút thuốc cho rằng việc mắc phải bệnh ung thư phổi hay các bệnh liên quan đến hút thuốc lá giống như "con xúc xắc" hên xui, có người bị có người không , nó ngoài tầm kiểm soát .

Mong rằng những sự thật sau đây có thể sẽ làm cho họ suy nghĩ lại :

• Thuốc lá giết chết khoảng một nửa số người hút thuốc.

• Trên toàn thế giới, thuốc lá gây ra 6 triệu ca tử vong mỗi năm (cứ 5 giây có 1 người hút thuốc chết).

• Tại Việt Nam, hiện nay có trên 15 triệu người hút thuốc và 33 triệu người bị ảnh hưởng bởi khói thuốc, mỗi năm có 40 ngàn người tử vong do hút thuốc lá , gần 97% bệnh nhân ung thư phổi có hút thuốc lá .

• Tại Mỹ, hút thuốc là 1 trong 5 nguyên nhân trực tiếp gây tử vong , khoảng 480.000 ca tử vong hàng năm, 1.300 ca tử vong liên quan đến hút thuốc mỗi ngày, 54 ca tử vong mỗi giờ hoặc gần một ca tử vong mỗi phút.

• Mỗi điếu thuốc bạn hút sẽ cắt giảm từ 5 đến 11 phút trong cuộc đời bạn. Trong suốt cuộc đời, nó có thể làm giảm tuổi thọ của bạn tới 12 năm.

• Khoảng 25 phần trăm của tất cả các trường hợp tử vong do bệnh tim và 75 phần trăm các trường hợp tử vong do bệnh phổi.

Montreal, ngày 1/1/2020

Ngô Khôn Trí