TPP đi về đâu ?

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

TPP là một hiệp định, thỏa thuận thương mại tự do giữa 12 quốc gia trong khu vực châu Á và Thái Bình Dương. Trong đó không có sự tham gia của Trung Quốc, Hàn Quốc, Columbia, Costa Rica, Indonesia và Đài Loan. TPP bắt đầu từ 1 thỏa thuận giữa Singapore, New Zealand, Chile và Brunei, vào năm 2009, Hoa Kỳ quyết định tham gia và dẫn đầu (vì chiếm đến 60% GDP của toàn bộ 12 nước). Các chuyên gia cho rằng Mỹ tham gia với ý muốn sử dụng TPP để kiềm chế sự phát triển nhảy vọt của Trung Quốc.

Thật ra , TPP là một thỏa thuận thương mại riêng rẻ của 1 phe nhóm các quốc gia ở châu Á và Thái Bình Dương, khác với WTO (một tổ chức thương mại thế giới, gồm 161 thành viên). Ngoài việc xóa bỏ các thuế và rào cản cho hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu , TPP còn thống nhất nhiều luật lệ, quy tắc chung của nhóm như : sở hữu trí tuệ, kiểm soát các công ty nhà nước, chất lượng thực phẩm hay an toàn lao động,….

Điểm đặc biệt là các công ty, tập đoàn nước ngoài có quyền mang chính phủ các quốc gia thành viên ra tòa án đặc biệt của TPP nếu các quốc gia này vi phạm những điều khoản của thỏa thuận. Ngoài ra, các thành viên phải ký một thỏa thuận giữ bí mật về tiến trình thương lượng chi tiết và các điều luật của TPP.

Vào ngày 4/2/2016 , 12 nước đã chính thức ký kết TPP và sẽ bắt đầu có hiệu lực 2 năm sau đó. Hoa Kỳ chưa đưa TPP ra quốc hội để phê chuẩn trong thời gian tổ chức bầu cử tổng thống. Thế nhưng, ngay sau khi đắc cử tổng thống, vào ngày 21/11/2016, ông Donald Trump tuyên bố là sẽ ban hành quyết định rút khỏi TPP ngay khi nhậm chức 20/1/2017. Trong cuộc họp báo cùng ngày tại Buenos Aires, Argentina, thủ tướng Nhật Abe Shinzo nói rằng TPP sẽ không có ý nghĩa nếu không có sự tham gia của Mỹ. Vào ngày 9/12/2016, quốc hội Nhật đã chính thức phê chuẩn TPP bất chấp khả năng hiệp định này có thể sẽ không được quốc hội phê chuẩn và tân tổng thống Mỹ sẽ hủy bỏ.

Đúng như đã tuyên bố, chỉ vài giờ sau khi nhậm chức tổng thống, ông Trump đã tuyên bố rút khỏi TPP. với lý do là để bảo vệ công ăn việc làm cho người dân Mỹ và sẽ có động thái cứng rắn đối với những quốc gia vi phạm các hiệp định thương mại, gây tổn hại đến người lao động Mỹ. Việc này đã làm cho nhiều quốc gia thất vọng, vì họ đã bỏ ra nhiều công sức và tiền bạc để đàm phán trong 10 năm qua và vận động cho việc đồng thuận hiệp định này.

Thật ra, việc chậm trễ đem ra quốc hội để phê chuẩn TPP với việc cả 2 ứng cử viên ra tranh cử tổng thống đều tuyên bố sẽ hủy bỏ TPP nói lên khuynh hướng bảo thủ trong chính quyền Mỹ ngày càng gia tăng. Một cái kết mà mọi người đã biết trước.

Tự do mậu dịch sẽ mang lại nhiều lợi ích cho những công ty hoạt động hiệu quả, người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi từ những sản phẩm rẻ và chất lượng hơn. Tuy nhiên, các công ty hoạt động kém hiệu quả ,làm ra sản phẩm chất lượng kém, giá thành cao vì trả lương nhân công cao như ở Mỹ sẽ bị loại trừ (ví dụ như trường hợp may mặc, giầy dép, đồ điện gia dụng, một vài loại xe,…). Ngoài các sản phẩm nông nghiệp và một số ngành hàng không, quốc phòng ra, những mặt hàng gia dụng thông thường được sản xuất ở Mỹ không cạnh tranh nổi với hàng hóa cùng loại ở các nước có chi phí nhân công rẻ, có chất lượng tương đương, đưa đến nhiều nhà máy ở Mỹ sẽ đóng cửa, ảnh hưởng đến công ăn việc làm của nhiều lao động Mỹ. Đó là điều không tránh được.

Việc Mỹ rút khỏi TPP chắc sẽ mang lại một vài lợi ích nhất định cho nước Mỹ. Thay vì ký hiệp định đa phương, Mỹ sẽ tìm cách ký hiệp định song phương với từng quốc gia. Việt Nam cũng có những hiệp định song phương và đa phương khác, nhưng dù thế nào vẫn phải xây dựng quan hệ tốt với Trung Quốc vì kim ngạch giao thương với TQ đang ở vị trí số một hiện nay.

Điều này đã tạo điều kiện cho Trung Quốc phát triển thêm kinh tế của họ. Trung Quốc sẽ thút đẩy RCEP (16 quốc gia thành viên) và thành lập ngân hàng AIIB (53 thành viên) để mở rộng tầm ảnh hưởng của mình trong khu vực.

Ngày 17/5/2017, tại Tokyo, Nhật Bản và New Zealand muốn phối hợp để TPP có hiệu lực dù không có Mỹ tham gia. Thủ tướng Shinzo Abe cho biết rằng Nhật sẽ tiếp tục đẩy mạnh TPP, tận dụng kết quả từ nhiều năm nỗ lực của mình để tiến tới một thỏa thuận về các nguyên tắc thương mại tự do và công bằng giữa 11 quốc gia thành viên còn lại. Thế nhưng ông cũng nói thêm rằng mong muốn mạnh mẽ nhất của ông là Mỹ sẽ trở lại TPP.

Hiện 11 thành viên còn lại đang gặp phải nhiều vấn đề nan giải như sau: Khi muốn thay đổi 1 số điều khoản, theo quy đinh trước đây, phải cần có 6 nước có tổng cộng GDP chiếm trên 85% tổng GDP của 12 nước ban đầu phê chuẩn hiệp định. Như vậy, trong tình hình hiện tại, 11 nước còn lại không thể đáp ứng yêu cầu này vì chỉ riêng Mỹ đã chiếm 60% GDP của toàn bộ 12 nước. Nếu như muốn thiết lập một khu tự do thương mại mới bằng việc bổ sung các nước khác thì phải đàm phán lại từ đầu các điều khoản trong tình hình mới.

Các bộ trưởng của các nước sẽ có mặt tại Hà Nội trong tuần tới để tham dự Hội nghị Bộ trưởng Thương mại APEC, nơi mà vấn đề TPP sẽ được đem ra thảo luận.

Không biết TPP sẽ đi về đâu ?

Đi với Bụt mặc áo cà sa, đi với Ma mặc áo giấy ?

Montreal, ngày 19/5/2017

Ngô Khôn Trí