Những vụ gian lận và trốn thuế nổi bật nhất trong năm 2013

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Việc truy tố các vụ gian lận và trốn thuế của giới tài phiệt là một trong những việc quan tâm hàng đầu của các quốc gia trên thế giới, bởi vì nó không chỉ làm giảm thu ngân sách của quốc gia mà còn gây nên nhiều hiện tượng tiêu cực trong xã hội, góp phần tạo nên khủng hoảng kinh tế, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân.

Số tiền thất thoát do trốn thuế của toàn cầu được ước chừng khoảng 5 % kinh tế toàn cầu, tức 5% của 72 ngàn tỷ USD, tương đương với 3600 tỷ USD.

-Ngày 5/1 : Ngân hàng lâu đời của Thụy Sĩ, Wegelin & Co. tuyên bố sẽ đóng cửa khi bị chính quyền Hoa Kỳ phạt vì đã cho phép trốn lậu thuế. Ngân hàng này đã giúp ít nhất 100 khách hàng Mỹ trốn thuế trị giá 1,2 tỷ USD mà không thông báo cho Sở Thuế vụ Mỹ. Wegelin & Co có những biện pháp che giấu khác như đặt ra những tên công ty giả, quỹ giả nằm dưới quyền tài phán của Hong Kong và Panama, hay sử dụng mật mã để hạn chế nhắc tới tên thật của khách hàng trên giấy tờ. Wegelin & Co bị phạt 20 triệu USD bồi hoàn cho Cục Thuế liên bang Mỹ, 22 triệu USD tiền nộp phạt cộng thêm 15,8 triệu USD phí trước thuế, tổng cộng 57,8 triệu USD.

- Ngày 11 / 1 : 10 ngân hàng lớn của Mỹ bị phạt gần 20 tỷ USD vì lạm dụng thế chấp và tịch biên nhà trái pháp luật trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, khiến hàng triệu người Mỹ bị mất nhà cửa. Là những thủ phạm chính gây ra khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Bank of America, ngân hàng chịu án phạt nặng nhất trong vụ việc này, phải trả 11,6 tỷ USD tiền phạt cho Quỹ thế chấp nhà ở Liên bang (Fannie Mae) vì đã bán các khoản nợ thế chấp giả mạo trị giá hàng trăm tỷ USD cho Fannie Mae. Ngoài ra họ còn phải chi thêm 10,3 tỷ USD để khắc phục hậu quả bằng cách chi trả tiền mặt và mua lại các khoản nợ mình đã bán.

Ngoài Bank of America, 9 ngân hàng khác cũng bị phạt 8,5 tỷ USD trả cho các nhà quản lý và bồi thường cho các chủ nhà đất, sau những cáo buộc các ngân hàng đã tịch biên hàng triệu căn nhà bất chấp nỗ lực thực hiện cam kết của những người đi vay. Các ngân hàng này là: Aurora, Citibank, JPMorgan Chase, MetLife Bank, PNC, Sovereign, SunTrust, US Bank và Wells Fargo.

-Ngày 31/1: Nhà sáng lập tập đoàn môi giới của Mỹ Peregrine Financial Group thừa nhận hành vi sai trái trước tòa trong vụ lừa đảo 24.000 khách hàng ở bang Iowa. Biển thủ tổng số tiền hơn 100 triệu USD trong suốt 20 năm qua.Ông Russell Wasendorf, 64 tuổi từng biết đến với hình ảnh của một doanh nhân làm từ thiện khi tài trợ một loạt các hoạt động từ thiện từ dịch vụ y tế cho đến các trường đại học.

-Ngày 5/2: Chính phủ Mỹ tuyên bố sẽ khởi kiện hãng xếp hạng tín dụng Standard & Poor’s ( S&P) vì những đánh giá thiếu chính xác về những cổ phiếu liên quan đến bất động sản năm 2007, nhưng ngay sau đó các chứng khoán này đã mất giá chóng mặt trong thời kỳ khủng hoảng tài chính. Vụ kiện tổ chức S&P sẽ đánh dấu lần đầu tiên một cơ quan xếp hạng tín nhiệm bị cáo buộc có hành động sai trái liên quan đến cuộc khủng hoảng tài chính. Nhưng cho đến nay, S&P vẫn tuyên bố vụ kiện này hoàn toàn vô căn cứ, đồng thời phủ nhận cáo buộc của New York Times: Hoạt động của họ được thúc đẩy bởi “những tính toán thương mại.

-Ngày 19/3: Cyprus: Dân phản đối đánh thuế tiền tiết kiệm. Các bộ trưởng tài chính châu Âu nhất trí cấp cho Cyprus khoản cứu trợ 10 tỉ euro (12,6 tỉ USD) để giúp nước này thoát khỏi nguy cơ vỡ nợ. Đổi lại, Cyprus phải cam kết tăng thuế tiền gửi tiết kiệm của người dân: 9,9% đối với những tài khoản tiền gửi trên 100.000 euro, 6,75% đối với những tài khoản dưới giá trị này. Đây là lần đầu tiên Quỹ Tiền tệ quốc tế, Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ủy ban châu Âu có chính sách trưng thu tiền từ những người gửi tiết kiệm bình thường, người hưu trí, người lao động.

-Ngày 13/5: Bộ Tư pháp Mỹ tuyên bố phạt 500 triệu USD đối hãng dược Ranbaxy của Ấn Độ do xuất khẩu thuốc kém chất lượng sang thị trường Mỹ. Ranbaxy USA đã gian lận, trình bản báo cáo không đúng về độ an toàn và chất lượng của các lọai thuốc trên (được sản xuất tại Ấn Độ) để qua mặt Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ (FDA).

-Ngày 22/5 : Apple bị cáo buộc trốn thuế 74 tỷ USD. Tiểu ban thường trực của Thượng viện Mỹ báo cáo Apple đã không trả số tiền thuế ít nhất là 74 tỷ USD đối với những thu nhập ở nước ngoài. Apple đã sử dụng một mạng lưới các chi nhánh ở nước ngoài để giảm thuế suất xuống còn 0,05%. Các công ty con của Apple ở nước ngoài hoàn toàn không có nhân viên hay hoạt động kinh doanh nào, và mục đích dựng lên chỉ để làm “bình phong” giấu bớt lợi nhuận cho công ty mẹ là Apple.

-Ngày 25/7, ngân hàng Thụy Sĩ UBS đã đồng ý trả số tiền 885 triệu USD để giải quyết cáo buộc cho rằng ngân hàng đưa thông tin sai lệch về các trái phiếu thế chấp được bán cho Fannie Mae và Freddie Mac trong thời kỳ bong bóng bất động sản.

-Ngày 7/8: báo Ireland Độc lập đã tiết lộ thông tin động trời trong những cuốn băng ghi âm lại vụ bê bối lừa đảo ngân hàng lớn nhất trong lịch sử, khiến chính phủ và người dân Ireland chết lặng.Ngân hàng Anglo-Ireland từng là ngân hàng đầu tiên phải kêu gọi chính phủ cứu… đuối. Khi khủng hoảng ngân hàng lên đỉnh điểm(năm 2008). Bấy giờ các quan chức tại Ngân hàng Anglo-Ireland đã ngừng hoạt động và cùng thảo luận với nhau cách làm thế nào để đánh lừa các cơ quan quản lý.Sau khi ngân hàng này cho vay hàng chục ngàn tỉ đôla bơm vốn ồ ạt cho các nhà đầu tư bất động sản trước khi bong bóng bất động sản Ireland bị nổ tung và trở thành tài sản quốc hữu hóa năm 2009. Sau khi bị phá sản, Ireland đã quốc hữu hóa Ngân hàng Anglo-Ireland năm 2009, nước này đã phải chật vật chờ vốn… nhỏ giọt từ Liên minh châu Âu và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).Đảng Fian Fáil, một đảng chính trị lớn ở Ireland đang tích cực dùng ảnh hưởng của mình kêu gọi Chính phủ Ireland yêu cầu Mỹ dẫn độ nguyên Giám đốc điều hành Ngân hàng Anglo-Ireland về Ireland để xét xử.

-Ngày 23/8: ông Sharma, 55 tuổi, chủ tịch Standard & Poor's mất ghế vì hạ xếp hạng tín dụng Mỹ. S&P hạ tín nhiệm nợ của Mỹ từ AAA xuống AA (ngày 5/8). Hiện các quan chức trong Chính phủ Mỹ cáo buộc S&P tính toán sai tới 2.000 tỷ USD và đánh giá dựa trên số liệu không chính xác.

-Ngày 24/9: Cơ quan Quản lý Liên minh tín dụng quốc gia (NCUA) Mỹ đã khởi kiện 13 ngân hàng quốc tế bị cáo buộc thao túng lãi suất Libor (lãi suất liên ngân hàng London) - một công cụ được dùng để ấn định lãi suất các khoản vay có thế chấp, vay mua xe, vay đóng học phí, thẻ tín dụng và những hợp đồng tài chính phái sinh phức tạp. 13 ngân hàng bị kiện gồm: UBS, Royal Bank of Scotland, Barclays, Societe Generale, Crédit Suisse, HBOS Plc, JPMorgan Chase, Lloyds Banking Group, WestLB, Raiffensen Bank, Norinchukin Bank, Bank of Tokyo - Mitsubishi UFJ và Royal Bank of Canada.

-Ngày 19/10: JPMorgan Chase, ngân hàng lớn nhất nước Mỹ bị phạt 4 tỷ USD với Cơ quan tài trợ nhà ở liên bang Mỹ, vì đã bán hàng tỷ USD tài sản chất lượng kém cho các công ty hỗ trợ mua nhà ở của chính phủ.

-Ngày 29/10: 4 ngân hàng châu Âu (Rabobank của Hà Lan, Lloyds của Anh, UBS của Thụy Sĩ và Deutsche Bank của Đức) bị phạt nặng vì thao túng tỷ giá.

-Ngày 30/10: 3 ngân hàng lớn của Nhật Bản là Mitsubishi UFJ, Sumitomo Mitsui và Mizuho sẽ phải chịu sự điều tra từ cơ quan dịch vụ tài chính Nhật Bản vì có hành vi giao dịch liên quan đến những bang nhóm tội phạm.

- Ngày 4/11: Johnson & Johnson bị phạt 2,2 tỉ USD vì quảng cáo láo. Risperdal được Cục quản lý dược phẩm liên bang Mỹ (FDA) cấp phép điều trị bệnh tâm thần phân liệt nhưng đã được Johnson & Johnson giới thiệu tới các bác sỹ và các nhà dưỡng lão là thuốc điều trị chứng mất trí nhớ ở các bệnh nhân lớn tuổi.

-Ngày 5/11: SAC Capital Advisors, quỹ đầu tư thành công nhất của tập đoàn Wall Street, đồng ý trả 1,8 tỉ đô la Mỹ để dàn xếp cáo buộc giao dịch nội gián trong nhiều năm. Mức phạt 1,8 tỉ đô la Mỹ là mức phạt lớn nhất từng được áp dụng cho tội giao dịch nội gián tại Mỹ, theo các công tố viên liên bang.

-Ngày 14/11 : Bộ Tài chính Mỹ thông báo nước này và Pháp đã ký một thỏa thuận liên chính phủ (IGA) nhằm đẩy mạnh hợp tác ngăn chặn hành vi gian lận và trốn thuế ở nước ngoài. Như vậy, Pháp trở thành quốc gia thứ 10 tham gia Đạo luật về việc tuân thủ thuế đối với các chủ tài khoản nước ngoài (FATCA) của Mỹ.

-Ngày 12/11: Vi phạm hợp đồng, Starbucks bị buộc bồi thường 2,7 tỉ USD. Starbucks được cho là đã vi phạm khi đơn phương chấm dứt hợp đồng với Kraft Foods.

-Ngày 20/11: Ngân hàng JP Morgan Chase đồng ý nộp phạt 13 tỷ USD (6 tỷ bồi thường cho các nhà đầu tư, 4 tỷ hỗ trợ chủ nhân các ngôi nhà thế chấp đang gặp khó khăn và số còn lại là khoản tiền phạt). sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng với Bộ Tư pháp Mỹ. JP Morgan Chase đã bán những chứng khoán được bảo đảm bằng những tài sản thế chấp dưới chuẩn, là một trong những nguyên nhân dẫn tới cuộc khủng hoảng tài chính và cuộc Đại Suy thoái kinh tế tại Mỹ giai đoạn 2007-2009.

Ngày 4/12 :.6 ngân hàng lớn của Mỹ, châu Âu bị EU bị phạt số tiền kỷ lục 1,71 tỷ euro (2,3 tỷ USD) vì tội thao túng chuẩn lãi suất chủ chốt vốn để xác định giá trị tài sản thế chấp và các tài sản khác. Ngân hàng Đức, Deutsche Bank chịu mức phạt lớn nhất với tổng cộng 725 triệu euro, tiếp đến là ngân hàng Societe Generale của Pháp (446 triệu euro), ngân hàng Royal Bank of Scotland của Anh (391 triệu euro) và nhà môi giới của Anh, RP Martin (250.000 euro). Trong khi đó, các ngân hàng Mỹ là Citigroup và JP Morgan Chase chịu mức phạt tương ứng là 80 và 70 triệu euro. Cho tới nay, các ngân hàng UBS, Royal Bank of Scotland, Barclays, Rabobank và ICAP đã bị phạt tổng cộng 3,7 tỷ euro vì tội thao túng Libor.

-Ngày 13/12 : Bốn ông chủ cũ từ ngân hàng Kaupthing của Iceland đã bị kết án từ ba đến năm năm tù giam về tội gian lận tài chính. Họ bị cáo buộc che giấu một nhà đầu tư Qatar mua cổ phần trong các công ty với số tiền cho vay bất hợp pháp bởi chính ngân hàng Kaupthing.Ngân hàng Kaupthing sụp đổ vào năm 2008 dưới sức nặng của khoản nợ khổng lồ. Một vài tuần trước khi sụp đổ, Kaupthing thông báo rằng Sheikh Mohammed Bin Khalifa Bin Hamad al-Thani đã mua cổ phần 5,1% trong cuộc khủng hoảng tài chính trong năm 2008. Hành động này được xem như là để tăng sự tự tin cho các ngân hàng.

19/12 : Viện Công tố Milan khởi tố vụ án đối với hai ông Dolce và Gabbana về tội trốn thuế rất lớn, có thể là “lớn nhất thế kỷ”. Tuy nhiên, cho đến nay vụ án vẫn chưa đi đến hồi kết. Vụ án trốn thuế gần 1 tỉ euro (1 euro = 27.551 đồng) của hai ông Domenico Dolce (54 tuổi) và Stefano Gabbana (50 tuổi), chủ Công ty Dolce & Gabbana, đã bị cảnh sát tài chính thuộc Bộ Kinh tế và Tài chính Ý điều tra từ năm 2008.

…

Nhà đoạt giải Nobel kinh tế năm 1968. Gary Becker đã tin rằng: “ mức độ trốn thuế thu nhập phụ thuộc vào mức độ hình phạt quy định của pháp luật.” Thế nhưng, ngày nay với sự xuất hiện ngày càng nhiều “thiên đường trốn thuế” đã làm cho các chính phủ thất thu 1 số tiền lớn. Chính vì thế Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đang nổ lực đề xuất những giải pháp quyết liệt để thay đổi nguyên tắc quốc tế về thuế vì ngày càng nhiều các công ty đa quốc gia tận dụng kẽ hở của quy định để tránh thuế và gian lận thuế. Các chính phủ đang nỗ lực đàm phán để đạt được thỏa thuận liên chính phủ nhằm cho phép chia sẻ thông tin về những tài khoản trốn thuế ở nước ngoài của giới tài phiệt.

Montreal ngày 16/12/2013

Ngô Khôn Trí, tổng hợp