Phong tục lì-xì

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Vào ngày Tết Nguyên Đán, người Việt Nam mình có phong tục lì-xì, người lớn cho người trẻ phong bì có tiền, để mừng tuổi. Tiền ấy được gọi là tiền lì-xì.

Đầu tiên trẻ em phải mừng tuổi ông bà, cha mẹ, kính chúc luôn được dồi dào sức khỏe, hạnh phúc, sống lâu trăm tuổi,….Sau đó ông bà, cha mẹ sẽ mừng tuổi lại cho con cháu, mong con cháu chăm ngoan, học giỏi, thành công,… và cho lì-xì.

Khi khách đến thăm hỏi vào những ngày Tết, họ cũng không quên lì xì cho con cháu của gia chủ kèm theo lời chúc phúc đầu năm.

Không biết phong tục lì xì này có từ bao giờ, nhưng phong tục này đã trở thành một phần đặc sắc của hương vị ngày Tết của Việt Nam mình.

Có giả thuyết cho rằng chữ “lì-xì” có nguồn gốc từ tiếng Hoa là từ 利市(lợi thị) phát âm là Lì Shì (Lợi thị) mà người Việt mình đọc “trại” ra thành Lì xì. Lợi (利)là lợi nhuận, thị (市)là chợ, thị trường, Lợi thị có nghĩa là một nguồn lợi có được nhờ kinh doanh và dịch vụ. Vì là do người khác mang đến cho mình nên nó có ý nghĩa khác là đồng tiền may mắn. Ở Trung Quốc, tục lì-xì này không chỉ có trong dịp Tết Nguyên Đán mà còn trong nhiều dịp khác như lễ cưới hỏi, mừng sinh con “mẹ tròn con vuông”, cũng không chỉ dành riêng cho trẻ em.

Hiểu theo đúng nghĩa thì nó không phải là một nguồn lợi mà Lì xì có nghĩa là mừng tuổi cho trẻ em trong ngày đầu năm mới. Đối với người nhỏ hơn hoặc đồng trang lứa với mình thì gọi là “lì-xì”, nhưng đối với người lớn hơn mình về tuổi tác và địa vị xã hội thì nên dùng từ “mừng tuổi” sẽ đúng hơn và tỏ sự kính trọng hơn. Chính vì vậy số tiền có trong bào li-xì chỉ mang tính tượng trưng, là thứ tiền đem lại điều lành, điều tốt cho người nhận vào dịp đầu xuân. Tuy nhiên, theo phong tục cổ truyền:

-Bao lì xì nên để số tiền chẵn để tượng trưng cho ý nghĩa tốt lành (nhiều người thích số chẵn như : 8, 88, 168…)

-Dùng tiền mới và phong bao mới để nói lên sự khởi đầu tươi mới, không dùng bao lì-xì cũ.

-Không nên mở bao lì-xì trước mặt người tặng. Đối với văn hóa Á Đông, việc mở món quà trước người tặng là thiếu lịch sự.

Cho tiền lì-xì cần phải có những loại phong bao được in ấn đẹp mắt, màu đỏ hoặc màu vàng sáng bóng. Người Trung Quốc chỉ dùng màu đỏ (hồng bao). Sau đó đổi tiền mới rồi gấp đôi hoặc gấp ba lại hoặc để nguyên tờ tiền phẳng và cho vào phong bao (tùy theo bao lớn hay nhỏ). Trước khi lì xì cho trẻ em cần phải đợi câu chúc của bé trước. Điều này rất quan trọng vì nó mang tính giáo dục và tập ăn nói mạnh dạn cho thế hệ trẻ.

Câu chúc không bắt buộc phải theo 1 khuôn khổ nào cả nhưng nó thể hiện sự kính trọng, biết ơn của người nhỏ tuổi dành cho người lớn. Sau khi được chúc xong, người lớn đưa phong bao và chúc lại. Đối với trẻ em bậc cha mẹ thường chúc học giỏi, cố gắng, chăm chỉ, nghe lời ba mẹ, ông bà, thầy cô, sau đó bé sẽ có một lời cảm ơn để đáp lại. Đây là một phong tục mang tính giáo dục được xem như một nghệ thuật sống đẹp của người Việt Nam nói riêng và của người Á châu nói chung.

Montreal, ngày 7/2/2016

Tổng hợp

Ngô Khôn Trí