LÃNH THỔ HẢI NGOẠI

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Anh, Mỹ, Pháp, Tây Ban Nha , Bồ Đào Nha, Úc, New Zealand, Hà Lan, Đan Mạch và Na Uy là những quốc gia có lãnh thổ hải ngoại.

Anh có 16 lãnh thổ hải ngoại. Có những lãnh thổ chưa giành được độc lập hoặc đã bỏ phiếu để duy trì vị thế lãnh thổ thuộc Anh, có những lãnh thổ không có dân hoặc chỉ có giới quân sự và khoa học tạm cư.

Lãnh thổ hải ngoại của nước Anh

Gibralta là 1 trong 16 lãnh thổ hải ngoại của nước Anh, nằm ở bán đảo Iberia, là 1 căn cứ quân sự quan trọng của Hoàng gia Anh. Ngày 4/7 vừa qua, theo lời đề nghị của Mỹ, chính quyền của lãnh thổ này đã bắt giữ một chiếc tàu chở dầu lớn của Iran vì tình nghi tàu này chở dầu thô tới Syria, vi phạm lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu (EU).

Gibralta

Gibralta có 1 vị trí chiến lược vì nằm ở cửa ra vào của Địa Trung Hải , đã từng bị Tây Ban Nha chiếm đóng. Gibralta có 18 800 dân, 79% là người bản xứ, 13,2 % là người Anh, 2,1 % là người Tây Ban Nha, 1,6% là người Ma rốc. Tây Ban Nha đã nhường lãnh thổ này cho Anh vào năm 1713 do hiệp ước Utrecht để chấm dứt chiến tranh giữa một số quốc gia châu Âu (Tây Ban Nha, Anh, Pháp, Bồ Đào Nha, Savoy và Cộng hòa Hà Lan). Tây Ban Nha đã nhiều lần đòi lại lãnh thổ này nhưng kết quả của cuộc trưng cầu dân ý năm 2002 cho biết đại đa số người dân ở Gibralta không đồng ý.

Quần đảo Falkland

Falkland Islands là quần đảo mà Argentina cũng tuyên bố chủ quyền, nằm ở Nam Đại Tây Dương, có diện tích 12 173 cây số vuông, cách bờ biển Argentina chỉ có 483 km nhưng cách nước Anh tới 12 734 km, dân số chỉ có 3400 người. Ước đoán trữ lượng của khu vực lên tới 3,5 tỷ thùng dầu.

(Tham khảo : http://www.erct.com/2-ThoVan/NKTri/Tranh-chap-chu-quyen.htm)

Mỹ có 5 lãnh thổ hải ngoại chính có dân sinh sống : American Samoa (54 ngàn dân), đảo Guam (162 ngàn dân), Quần đảo Bắc Mariana (53,5 ngàn dân ), Puerto Rico(4 triệu dân) và Đảo US Virgin (107 ngàn dân). Và 7 đảo không có dân sinh sống.

Đảo Guam

Đảo Guam cũng như toàn phần Quần đảo Mariana và Quần đảo Caroline phụ thuộc Philippines. Tây Ban Nha chiếm đóng vào năm 1521 và bắt đầu cai trị vào năm 1668. Năm 1898, Tây Ban Nha và Hoa Kỳ xung chiến, kết quả là Tây Ban Nha nhượng đứt Philippines và Guam cho Hoa Kỳ. Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Đế quốc Nhật Bản tiến chiếm ngày 8/12/1941. Thổ dân Chamorro từ Quần đảo Bắc Mariana được Nhật đưa đến Guam làm thông dịch viên cho lực lượng chiếm đóng Nhật Bản. Do vì trước đó thời Chiến tranh thế giới thứ nhất Nhật đã tiếp thu Quần đảo Bắc Mariana năm 1914 từ Đức và đã từng cai trị. Trong khi đó dân Chamorro ở Guam thì bị liệt vào thành phần địch quân. Cũng vì sự kiện này mà sau chiến tranh, dân Chamorro ở Guam mang mối thù với thổ dân từ Bắc Mariana mặc dù cả hai đều là người Chamorro. Ngày 21/7/1944 Hoa Kỳ đẩy Nhật ra khỏi đảo, tái chiếm Đảo Guam và Quần đảo Bắc Mariana. Sau tháng 4/1975, Đảo Guam từng là nơi tạm trú của 111.919 người Việt tỵ nạn trước khi được phép vào định cư ở Hoa Kỳ.

Puerto Rico

Puerto Rico là một vùng quốc hải thuộc chủ quyền của Hoa Kỳ nhưng chưa được hợp nhất vào Hoa Kỳ, nằm ở phía đông bắc vùng biển Caribbean, phía đông nước Cộng hòa Dominicana và phía tây Quần đảo Virgin, dân số của Puerto Rico ước tính khoảng gần 4 triệu người. Trước đây hòn đảo này là một thuộc địa của Tây Ban Nha và những người dân da đỏ Taino dần dần bị tiêu diệt và thay thế bởi người châu Âu da trắng và các nô lệ da đen đến từ châu Phi. Trong cuộc chiến tranh Mỹ-Tây Ban Nha 1898, Mỹ chiếm đảo Puerto Rico làm thuộc địa. Ngày nay Puerto Rico là một nhà nước cộng hòa tồn tại dưới hình thức lãnh thổ thịnh vượng chung và chưa được hợp nhất chính thức vào nước Mỹ. Người dân Puerto Rico có chính phủ riêng và có một ủy viên cư dân không có quyền biểu quyết (non-voting resident commissioner) tại Quốc hội Hoa Kỳ. Tất cả người Puerto Rico đều là công dân Hoa Kỳ, không được tham gia bầu cử tổng thống nhưng có quyền bầu cử hay tranh cử tại bất cứ tiểu bang nào của Hoa Kỳ mà họ đến cư ngụ.

Quần đảo Virgin : Hoa Kỳ nhận chủ quyền quần đảo vào ngày 3/3/1917 và lãnh thổ được đổi tên thành Quần đảo Virgin thuộc Mỹ (USVI :The United States Virgin Islands ). Dân cư sống trên quần đảo được cấp quyền công dân Hoa Kỳ năm 1927.

Pháp có 12 lãnh thổ hải ngoại : Guadeloupe (Caribbean), Martinique (Caribbean), French Guyana (South America), Mayotte (Indian Ocean), Réunion (Indian Ocean), Nouvelle-Calédonie( Pacific Ocean), French Polynesia(South Pacific Ocean),...Tổng dân số của các Tỉnh và Lãnh thổ Hải ngoại thuộc Pháp là 2.685.705 người.

Guadeloupe là một nhóm đảo Caribe thuộc quần đảo Leeward, tại Tiểu Antilles, dân số 400 584 người (2007), 75% da đen, 11% da trắng, 91% dân số theo đạo Công Giáo, 5% theo Tin Lạnh. Đơn vị tiền tệ ở là euro. Ngôn ngữ chính thức là tiếng Pháp, mặc dù nhiều cư dân của tỉnh nói tiếng Creole Antilles.

Guadeloupe là nơi chịu nhiều thiên tai như động đất, núi lửa phun trào hoặc lốc xoáy nhiệt đới. Ngoài các nông trường trồng mía, chuối, dưa, cà phê, vani, dứa, bơ, cam, chanh, carom ra , ngành du lịch là nguồn kinh tế duy nhất của đảo này.

Guadeloupe

Christopher Columbus là người châu Âu đầu tiên đặt chân lên quần đảo Guadeloupe vào tháng 11 năm 1493, Tây Ban Nha chiếm làm thuộc địa trong khoảng 130 năm. Đến năm 1635, Pháp đến giao tranh với Tây Ban Nha, Pháp chinh phục thuộc địa này. Sau đó, Pháp đã sử dụng nhiều nô lệ để biến nhiều đất đai thành những nông trường trồng mía đường và thuốc lá, và cũng chính nơi này họ tổ chức mua bán nô lệ. Từ năm 1759 đến 1763 Anh chiếm đóng Guadeloupe.

Vào ngày 10/2/1763, sau 7 năm giao chiến, Anh thắng Pháp, giữa Anh, Pháp, Tây Ban Nhà và Bồ đào Nha, có ký một Hiệp ước Paris 1763 nhằm trao đổi các thuộc địa với nhau. Anh bằng lòng trả Guadeloupe, Martinique, Saint Lucia, Gorée và các nhà máy Ấn Độ cho Pháp. Đổi lại, Pháp giao Canada, Dominica, Grenada, Saint Vincent và Grenadines, và Tobago cho Anh. Pháp cũng nhượng lại nửa phía đông Louisiana của Pháp cho Anh; đó là khu vực từ sông Mississippi đến dãy núi Appalachia.

Sau khi lấy lại Guadeloupe, Pháp đã sử dụng khoảng 18.000 nô lệ để đẩy mạnh sản xuất đường, cà phê, bông và ca cao. Nhân xảy ra hỗn loạn do cuộc cách mạng Pháp năm 1789 mang lại, Anh đã tái xâm chiếm. Năm 1803, Hoàng đế Napoleon Bonaparte của Pháp đầu tiên phục hồi chính quyền tiền chế. Năm 1810, người Anh lại chiếm đảo rồi giao lại cho Thụy Điển vào năm 1813. Nhưng sau đó, theo Hiệp ước Paris năm 1814, Thụy Điển đã nhượng Guadeloupe lại cho Pháp. Năm 1816, Hiệp nghị Vienna thừa nhận Pháp kiểm soát Guadeloupe.

Hội nghị Vienna

(Hội nghị Vienna diễn ra tại Vienna từ tháng 11/1814 đến tháng 6/1815, giữa các cường quốc lúc bấy giờ là: Áo, Anh, Pháp, Nga , Phổ, Thụy Điển, Na Uy, với mục đích là tạo thế cân bằng và duy trì hòa bình, bằng cách trao đổi lãnh địa với nhau. Tây Ban Nha không ký hiệp định này nhưng công nhận nó vào năm 1817. Cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh Napoleon của Pháp bị đánh bại rồi đầu hàng vào tháng 5 năm 1814, kết thúc 20 năm chiến tranh liên miên. Đạo luật cuối cùng của Đại hội được ký 9 ngày trước khi ông ta bị đánh bại hoàn toàn tại Waterloo ngày 18 / 6/1815. Ban đầu, đại diện bốn cường quốc muốn loại bỏ Pháp ra khỏi bàn đàm phán, nhưng nhờ sự khéo léo của nhà thương thuyết tài ba Talleyrand. Rốt cuộc, Pháp mất tất cả những lãnh thổ mà họ chiếm được trong những năm gần đó, trong khi Áo, Phổ và Nga giành được nhiều vùng đất béo bở. Phổ giành được những thành bang nhỏ hơn ở miền tây, Pomerania thuộc Thụy Điển và 40% Vương quốc Saxony; Áo giành lại Venice và phần lớn miền bắc Ý. Nga chiếm được một phần của Ba Lan. Vương quốc Hà Lan mới được thành lập mấy tháng trước, bao gồm một số lãnh địa cũ của Áo mà năm 1830 trở thành Bỉ. Anh khẳng định quyền kiểm soát Cape Colony ở Nam Phi; Tobago; Tích Lan và nhiều thuộc địa ở Á châu và Phi châu. Thụy Sĩ duy trì thái độ trung lập. Lãnh địa Giáo hoàng trả lại cho Giáo hoàng )

Tây Ban Nha có các lãnh thổ hải ngoại như : Quần đảo Baleares (1,1 triệu dân , biển Địa Trung Hải), quần đảo Canaria (2,1 triệu dân, biển Đại Tây Dương ).

Quần đảo Canaria

Quần đảo Canaria là lãnh thổ xa nhất về phía nam của Tây Ban Nha, nằm trong Đại Tây Dương, cách Maroc chỉ có 100 kilômét và là nhóm đảo lớn nhất và đông dân nhất Macaronesia.Ngoài ra, quần đảo Canaria còn một số đảo/đảo nhỏ khác: La Graciosa, Alegranza, Isla de Lobos, Montaña Clara, Roque del Oeste và Roque del Este.

Bồ Đào Nha đã trả Macao cho Trung Quốc vào năm 1999, hiện chỉ giữ 2 vùng tự trị là quần đảo Azores (250 ngàn dân) và quần đảo Madeira (289 ngàn dân).

Azores

Vài lời kết thúc bài viết này :

Từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 20, các đế quốc châu Âu đi chiếm lãnh thổ ở các lục địa khác để thành lập thuộc địa cho riêng mình, họ tự tuyên bố chủ quyền và bổ nhiệm toàn quyền cai trị những thuộc địa này.

Đối với mẫu quốc, họ tuyên bố là để "khai hóa văn minh" nhưng thực chất là muốn mở rộng uy quyền, chiếm đoạt đất đai và bóc lột sức lao động để khai thác tài nguyên. Thuộc địa còn là nơi để giam giữ các tù nhân phạm tội nặng và cũng là nơi ẩn trú cho những người bị ngược đãi ở mẫu quốc.

Vì thế, cấu trúc chính quyền, kinh tế, xã hội của nước bị chiếm đóng bị thay đổi hoàn toàn. Tôn giáo, phong tục tập quán bị mai một, ngay cả ngôn ngữ và cách suy nghĩ về cuộc sống của người dân cũng khác đi. Có những nơi lãnh thổ bị chia cắt, tình đoàn kết dân tộc bị sứt mẻ.

Kể từ cuối thế kỷ 20, nhiều phong trao đấu tranh giành độc lập thành công dẫn đến hệ thống thuộc địa của Chủ nghĩa thực dân sụp đổ. Thế nhưng, một vài đế quốc vì luyến tiếc với địa vị và tài sản đã đầu tư trước kia nên vẫn còn can thiệp vào nội bộ nước thuộc địa, nhất là những nơi mà tài sản của họ bị quốc hữu hóa. Ở những quần đảo ít dân số, họ đưa dân của mình vào sinh sống để gây ảnh hưởng đến kết quả của việc trưng cầu dân ý về quyết định chọn thể chế chính trị. Một số quốc gia vẫn tiếp tục duy trì lãnh thổ hải ngoại do bởi vị trí chiến lược quan trọng hay trữ lượng tài nguyên to lớn của lãnh thổ đó chưa được khai thác hết.

Để bào chữa cho chính sách thực dân của mình, các đế quốc cho rằng chính họ những người văn minh đã "khai sáng" cho các thuộc địa. Thế nhưng, ngày này, các nước thuộc địa vẫn còn nghèo do mất mát tài nguyên và chưa ổn định do chia rẽ nội bộ phát sinh từ chính sách thực dân của các đế quốc trước đó. Nhiều xung đột giữa các quốc gia hiện nay phần lớn có nguồn gốc phát sinh từ việc phân chia thuộc địa của các cường quốc trước đây.

Khoảng 28 triệu nô lệ châu Phi đã bị đưa đến châu Mỹ, hàng chục triệu người da đỏ đã chết trong quá trình mở rộng lãnh thổ Bắc Mỹ của người châu Âu. Thực dân Anh đã bòn rút khoảng 45.000 tỷ USD (theo thời giá năm 2017) của Ấn Độ trong giai đoạn 1765 đến 1938, lớn gấp 17 lần GDP của nước Anh năm 2017. Tổng tài sản mà các đế quốc bòn rút từ các thuộc địa có thể lên đến cả tỷ tỷ đô la. Không những thế, chính sách thực dân đã làm thay đổi văn hóa và nhân sinh quan của người dân thuộc địa.

Ngày nay phần lớn tại các nước thuộc địa vẫn còn đang nghèo. Không lấy làm ngạc nhiên khi thấy có rất nhiều người phương Tây có hiểu biết tham gia vào các hoạt động từ thiện để giúp đỡ các nước nghèo khó. Nếu như chính phủ của các cường quốc hiện nay trích ra 1 phần ngân sách để viện trợ không điều kiện cho các thuộc địa trước đây của mình. Và nếu như các nước thuộc địa mở lòng tha thứ cho những tội ác trước đây vì "Tha thứ là sự trả thù vinh quang" ?

Có được như vậy thì thế giới này sẽ đẹp đẽ biết bao?

Trung Quốc là một cường quốc vừa trỗi dậy và cũng là đất nước đã từng bị các nước phương Tây (Anh, Đức, Nga, Pháp, Bồ Đào Nha) và cả Nhật Bản xâu xé lãnh thổ. Mong rằng nhà cầm quyền Trung Quốc hiện nay sẽ không du nhập chính sách thực dân của các nước phương Tây trước đây.

Montreal, ngày 12/7/2019

Ngô Khôn Trí