Vài nhận định về việc Formosa nhận lỗi.

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Hiện tượng cá chết hàng loạt xảy ra tại vùng biển ở xã thuộc Kỳ Anh (Hà Tĩnh) vào ngày 6/4/2016. 4 ngày sau đó, hiện tượng tiếp diễn tại vùng biển xã Quảng Đông (huyện Quảng Trạch, Quảng Bình). 10 ngày sau đó tiếp tục xuất hiện ở vùng biển Quảng Trị và lan rộng vào đến Thừa Thiên – Huế.

16 ngày sau, vào ngày 22/4, đoàn công tác liên ngành do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì đã trực tiếp vào làm việc, kiểm tra, lấy mẫu để phân tích .

85 ngày sau (gần 3 tháng sau), vào chiều ngày 30/6, Formosa thừa nhận gây ra sự cố môi trường biển, khiến cá chết tại 4 tỉnh miền Trung. (Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa thiên Huế)

Giống như những lần vi phạm trước đây ở Texas, Mỹ, Thái Lan, Campuchia và Đài Loan , lãnh đạo ban giám đốc Formosa đã cúi đầu xin lỗi và hứa sẽ không tái phạm ra, Ngoài ra, Formosa còn cam kết sẽ :

-Bồi thường thiệt hại cho dân và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, bồi thường phục hồi môi trường với tổng số tiền là 500 triệu USD.

-Phối hợp bộ ngành Việt Nam và các tỉnh miền Trung xây dựng giải pháp đồng bộ để phòng chống ô nhiễm, không xảy ra sự cố môi trường .

Formosa đã không thành thật ngay từ đầu, đã từ chối trách nhiệm mặc dù biết rõ nguyên nhân của sự việc. Công ty đã nhập về 384 tấn (45 loại) hóa chất cực độc để xử lý chất thải, súc xả đường ống và đã xả ra biển ở xã Kỳ Anh và một thợ lặn tử vong sau khi lặn vùng nước bị ô nhiễm tại khu vực này.

Số tiền để bồi thường thiệt hại cho 4 tỉnh: Hà Tĩnh (1,242,700 dân), Quãng Bình (863,400 dân), Quãng Trị (612,500 dân), Thừa thiên Huế (1,123,000 dân ). Tổng cộng có 3,842,400 dân. nếu chia đều cho tổng dân số thì trung bình mỗi người dân nhận được 130 USD cho 3 tháng, tức khoảng 44 USD cho 1 tháng. Cho dù 1/3 dân số của tỉnh sống bằng nghề chài hoặc những ngành nghề có liên quan đến biển đi nữa thì con số bồi thường này cũng còn quá thấp nếu tính luôn những ngày tháng sắp đến đây. Nếu so với những ưu đãi được miễn thuế thu nhập trong 4 năm đầu và ½ thuế trong 9 năm kế tiếp thì con số này càng quá nhỏ? (Công suất nhà máy là 22,5 triệu tấn gang thép /năm).

Ngoài những chi phí như chi phí điều tra, quét dọn, xử lý cá chết, những chi phí thất thu của mỗi hộ từ khi xảy ra vụ cá chết hàng loạt cho đến khi đánh bắt lại được số lượng như trước đây và bán hải sản được như xưa (vì người mua lo ngại) , mất khách du lịch tắm biển, chi phí trả nợ phát sinh đối với các chủ tàu đánh cá, chủ trang trại nuôi cá,…và những tác động tiêu cực trong cuộc sống gia đình vì bị xáo trộn, những căn bệnh ung thư tiềm ẩn rất lớn , không dễ tính ra bằng tiền được.

Nếu như Formosa biết cách xây dựng giải pháp đề phòng ô nhiễm, không xảy ra sự cố môi trường thì Formosa đã được phép lập công ty làm gang thép này ờ Đài Loan rồi ?. Công ty này nằm trong top 10 công ty gây ô nhiễm nhất tại Đài Loan.

Trách nhiệm không chỉ ở Formosa mà còn phải truy trách nhiệm cơ quan nào của nhà nước đã thiếu nghiên cứu, đã ký hợp đồng cho thuê mặt bằng 70 năm, cho phép Formosa xây dựng nhà máy làm gang thép này với nhiều ưu đãi quá đáng như miễn thuế thu nhập trong 4 năm, giảm thuế 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo, miễn thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị, miễn thuế tài nguyên,,…và việc thiếu trách nhiệm giám sát, kiểm tra cách xử lý chất thải của cơ quan chức năng và việc hô hào ăn cá , tắm biển của các quan chức vô trách nhiệm muốn bao che cho Formosa cũng cần phải được nêu ra để làm thành một mô hình mẫu cho những đề án khác có ảnh hưởng đến môi trường trong tương lai ?.

Montreal, 1/7/2016

Ngô Khôn Trí