ĐẠO ĐỨC

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Lúc còn nhỏ cha mẹ thường khuyên chúng ta nên sống có đạo đức vì đó là giá trị của một con người. Nghe theo lời cha mẹ dạy,  cố gắng không làm việc xấu như lấy trộm đồ của người khác, ăn cắp tiền của cha mẹ, không nói dối, lễ phép với các cô bác và thầy cô ở trường học, luôn kính trên nhường dưới .

Khi lớn lên , chúng ta biết rằng Đạo là con đường , Đức là tính tốt . Đạo đức là những quy tắc chuẩn mực của gia đình và xã hội mà nhờ đó con người tự nguyện điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích chung. Người có đạo đức là người có cuộc sống chuẩn mực và có nét đẹp trong đời sống và tâm hồn.

Người có đạo đức phải là người có "Trách nhiệm" và "Nghĩa vụ" đối với lợi ích chung, đôi khi phải dẹp bỏ cái riêng của mình vì lợi ích chung. Không thể vì muốn có chiếc xe máy hay bộ quần áo sang trọng để đua đòi với bạn bè mà đòi hỏi cha mẹ phải cung cấp cho mình trong khi kinh tế gia đình không cho phép. Không thể giành phần ăn cho mình nhiều nhất trong khi còn nhiều em nhỏ ăn không đủ ăn và dĩ nhiên là không được dùng từ ngữ thô tục để chửi bới trong gia đình. Có trách nhiệm giữ gìn danh dự và hình ảnh tốt đẹp của gia đình. Hiểu rõ công sinh thành dưỡng dục của đấng sinh ra mình. Do đó, phải có nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ khi về già.

Người có đạo đức phải là người có "Lương tâm" , tức là biết tự đánh giá về hành vi và cách cư xử của mình đối với gia đình và xã hội , phải ý thúc việc nào nên làm và việc nào không nên làm , biết xấu hổ với bản thân. Không thể tự hào về chuyện lừa đảo để làm giàu và cũng không thể tự hào về chuyện ăn chơi xả láng,  ngoại tình của mình? . Bởi vì khi con người làm những điều xấu, độc ác thì lương tâm cắn rứt, khi làm điều tốt, cao thượng thì lương tâm thanh thản ?

Ngoài ra, người có đạo đức phải là người biết phân biệt "Thiện và Ác".  Cái Thiện là cái tốt đẹp biểu hiện lòng nhân ái của con người. Cái Ác là cái mà mọi người ghê tởm, khinh khi, cái cần phải gạt bỏ trong đời sống. Không thể tự tại làm hại và phá hoại hạnh phúc của người khác?  Những gì ngược lại với các đức tính chính của Đạo giáo, lòng từ bi, trung dung và khiêm tốn có thể được xem là ác.

Đạo làm người được đánh giá qua 15 đức tính như: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, trung, hiếu, để, liêm, sỉ, trinh, và tứ đức (công, ngôn, dung, hạnh). Trong đó, chữ sỉ được chú ý nhiều nhất. Sỉ là sự tự trọng, nếu lỡ làm việc gì sai thì phải nhận lỗi và biết phục thiện, có nghĩa là không tái phạm việc lỗi ấy nữa. Nếu không biết tự trọng tức là không biết xấu hổ. Trong đời sống xã hội, cũng có hạng người có lỗi, hoặc có tội nhưng vẫn cố ý, không ăn năn, hối cãi mà còn đổ trút việc xấu xa hoặc phi pháp cho người khác. Đó là loại gian ác vô liêm sỉ vậy.

Đạo đức có vai trò rất quan trọng trong việc ổn định gia đình và xã hội. Nếu mọi người con đều coi trọng và tuân theo các chuẩn mực đạo đức thì gia đình sẽ hạnh phúc , xã hội được yên bình. Còn ngược lại, nếu các chuẩn mực đạo đức bị coi thường thì gia đình ly tán , anh chị em gây gổ gia đình tan nát, xã hội rối loạn mất an ninh.

Montreal , ngày 12/09/2019

Ngô Khôn Trí