Vài dòng về bầu cử Tổng thống Mỹ

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Theo luật pháp quy định, cứ 4 năm 1 lần, sắp tới đây một cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ lần thứ 58 sẽ diễn ra vào ngày 8/11/2016 . Việc bầu cử tổng thống và phó tổng thống sẽ do Đại cử tri đoàn bầu chứ không phải do dân bầu trực tiếp. Các thành viên trong đại cử tri đoàn này được chọn ra từ mỗi tiểu bang theo thể thức mà cơ quan lập pháp ở đó quy định, đúng với tổng số Thượng nghị sĩ và Hạ nghị sĩ của bang. Tổng cộng có 2 phiếu bầu, 1 phiếu bầu tổng thống và 1 phiếu bầu phó tổng thống. Người nhận trên nửa số phiếu sẽ là người thắng cử.

Tổng số đại cử tri là 538 người (California là bang đông dân nhất có 55 đại cử tri). Do đó, người thắng cử phải giành được tối thiểu 270 phiếu bầu. Nếu không có ai đạt đủ số phiếu đắc cử Tổng thống thì Hạ viện sẽ đứng ra bầu , mỗi tiểu bang có 1 là phiếu bầu. Trong trường hợp bầu phó tổng thống thì Thượng viện sẽ đứng ra chọn 2 người có số phiếu cao nhất để chọn ra Phó Tổng thống và cần có ít nhất là 2/3 của tổng số nghị sĩ để bầu.

Hiện nay, 2 đảng lớn nhất đang tổ chức những cuộc bầu cử sơ bộ trong đảng để chọn người đại diện ra tranh chức tổng thống. Cách chọn đại diện của từng đảng và cách chọn đại biểu của từng tiểu bang có khác nhau. có nơi định số đại biểu theo hệ thống tỷ lệ, có nơi theo nguyên tắc “winner takes all” tức là người thắng cuộc sẽ được tất cả các đại biểu trong bang. Ứng viên chiến thắng sẽ chọn người làm chức phó tổng thống , thường là 1 trong số những người thua cuộc.

Đảng Cộng Hòa (Repuplicans Party):

Thường được gọi là GOP, có 55 triệu cử tri, để trở thành đại diện cần 1.237 đại biểu ủng hộ.

Ông Donald Trump hiện đang một mình dẫn đầu với 1134 đại biểu cử tri (delegates) ủng hộ, ông chỉ cần thêm 103 (1237-1134) đại biểu nữa là chính thức trở thành đại diện cho đảng Cộng Hòa ra tranh cử tổng thống, ông bỏ xa 3 đối thủ Ted Cruz (546), Marco Rubio (168) và John Kasich (153). Ông đã đánh bại tổng cộng 16 đối thủ mặc dù ông đã có những phát ngôn gây sốc nhưng lại đánh trúng tâm lý của người dân Mỹ ( bảo thủ ?). Tuy nhiên, chưa có sự thống nhất trong nội bộ đảng về việc ủng hộ ông.

Đảng Dân Chủ (Democratic Party) :

Có 72 triệu thành viên. Để trở thành đại diện cần 2382 đại biểu ủng hộ.

Bà Hilary Clinton hiện đang có 2240 đại biểu (1716 đại biểu cam kết và 524 siêu đại biểu) ủng hộ, bà cần thêm 143 đại biểu nữa để có đủ 2383, để trở thành đại diện cho đảng Dân Chủ ra tranh cử tổng thống. Trong khi đối thủ của bà là ông Sanders hiện chỉ có 1473 đại biểu (1433 đại biểu cam kết và 40 siêu đại biểu) ủng hộ, ông phải cần tới 1473 đại biệu nữa mới trở thành đại diện đảng. Tới thời điểm ngày hôm nay (12/5/2016), số phiếu phổ thông dành cho bà Clinton là 12.524.845 phiếu và cho ông Sanders là 9.426.517 phiếu.

Tuy nhiên số Siêu Đại Biểu (Superdelegates) hiện đang ủng hộ bà Clinton là 524 có thể thay đổi quyết định ủng hộ ai vào phút chót bởi vì họ là đại biểu “tự do” (unpledged delegates), họ không bị pháp luật ràng buộc phải bỏ phiếu cho ai sau các cuộc bầu cử sơ bộ tổng thống Hoa Kỳ. Quyết định của nhóm này cũng rất quan trọng. Chính vì thế Đảng Dân Chủ bị chỉ trích là tiến hành bầu cử sợ bộ theo kiểu cách không dân chủ.

Tổng cộng có 719 Siêu Đại Biểu , gồm có 47 thành viên Quốc Hội, 21 thống đốc tiểu bang, 438 viên chức dân cử đa dạng, các thành viên Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ, 20 các tổng thống, phó tổng thống, lãnh tụ đảng tạo Thượng viện , các chủ tịch Hạ Viện, các lãnh tụ thiểu số tại Hạ viện xưa và nay, 193 các cựu chủ tịch Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ.

Trong số 11 tiểu bang chưa đi bỏ phiếu thì cuộc bỏ phiếu ở tiểu bang California vào ngày 7 tháng 6 tới đây mang tính quyết định lớn vì có tất cả 476 đại diện.

Chế độ bầu cử qua đại cử tri (Elector) có thề gây ra rắc rối vì các đại cử tri có thể thay đổi ý kiến vào giờ phút cuối, không phản ánh đúng tinh thần dân chủ. Năm 2000, Ông George Bush chỉ đạt 50.495.211 phiếu phổ thông so với 51.003.894 phiếu phổ thông của ông Al Gore nhưng ông Bush nhận được 271 phiếu đại cử tri, trong khi ông Gore chỉ được 266 phiếu .

Bầu cử tổng thống ở Mỹ thật phức tạp (quy định chọn người đại diện của mỗi đảng, mỗi tiều bang khác nhau), kéo dài và tốn kém.Theo thăm dò của Reutres/Ipsos thực hiện trên toàn quốc thì tỷ lệ ủng hộ cho bà Clinton là 41% và cho ông Trump là 40%. Số người chưa quyết định chiếm 19%. Chắc chắn còn rất nhiều thay đổi sẽ xảy ra trong 6 tháng tới ?

Montréal ngày 12/5/2016

Ngô Khôn Trí