PHÚC ÔNG TRĂM TRUYỆN : Truyện số 52

 GIỮ KÍN TÂM ĐỘC LẬP TRONG TÂM TA (1)

FUKUZAWA Yukichi (*)

Dịch : Nguyễn Sơn Hùng

***            

Sống độc lập là trước hết tránh nhờ vả người khác, tự ḿnh chịu trách nhiệm mọi việc và sống tự lực, ngay cả quan hệ giữa cha mẹ và con cái cũng phải có ranh giới rơ ràng. Kế đến, nói và làm như ta nghĩ. Ư nghĩa của sống độc lập là như vậy. 

Sau khi đă được cơ sở vật chất để sống độc lập, không nên làm một cái ǵ dù nhỏ để bản tâm ta phải xấu hổ, hay bẻ cong tiết tháo mà khuất phục kẻ khác. Đối với việc quan trọng không bẻ cong khí tiết là lẽ đương nhiên, nhưng ngay cả đối với mỗi lời nói, mỗi hành động thông thường mà xử lư không thận trọng để phải hối hận về sau cũng là trái với bản ư của sống độc lập. Thêm vào đó, không cần phải để ư đến khen chê của người khác. Viện cớ v́ thói đời hoặc cho rằng chỉ là cách giải quyết tạm thời mà đi trái thay v́ phải đi phải, thay v́ phải sang đông lại đi tây, đó là trái với cứu cánh thực sự của sống độc lập.  

Có người nói sống như vậy là rất nhàm chán, không có sắc thái, không thể ḥa đồng thật sự với người đời. Nhưng thực tế không phải như người ta nói. Thật ra từ đầu, sống độc lập nói ở đây không phải dùng để trang trí bề ngoài, ở thân xác nhưng ôm kín nó tận đáy ḷng. Nó là chủ trương sống của ta. 

Do đó, cái tâm của người sống độc lập rộng lớn như biển cả, bao dung tất cả mọi thứ. Đối với người không đ̣i hỏi nhiều, và cho rằng “người là người, ta là ta”. Một khi người khác không ngăn trở việc sống độc lập của ta th́ việc giao tiếp ôn ḥa với người không phải là khó. 

Để diễn giải chủ ư nói trên, về cách xử thế có thể lấy thí dụ của Liễu Hạ Huệ, người nước Lỗ thời Xuân Thu, làm quan tận sức chứ không màng chức quan ǵ. Hoặc thí dụ của Bá Di, Thúc Tề đời Ân-Chu, từ đầu đến cuối sống thanh bạch, một mực giữ nghĩa tiết. 

Dù chỉ một chút độc lập cũng quan trọng hơn cả tánh mạng. Nếu mọi người cản trở cái độc lập của ta, bắt buộc ta cũng xem tất cả như địch. Dù bạn thân cũng nên tuyệt giao, mất t́nh cốt nhục cũng phải chịu. Để bảo vệ cái độc lập cần không do dự chống kháng lại các cản trở này. Tuy nhiên, trong thực tế rất ít có trường hợp quyết liệt đến mức độ như vậy. 

Ở thời đại xă hội phong kiến ngày xưa, lư do vơ sĩ (samurai) đeo 2 kiếm bên hông là để cho mọi người biết rằng nếu có ai vô lễ, họ sẽ chém bỏ không khoan dung. Dù mọi người trong thiên hạ do việc này xem họ là địch. Trong thực tế đă hiếm xảy ra chuyện. Hàng trăm ngàn vơ sĩ đă sống yên ổn hàng trăm năm nay đă chứng minh được điều đó. 

thời đại hội phong kiến ngày xưa, người ti tiện nhiều, kẻ hèn nhát không phải ít. Nhưng nếu họ không lễ với , sẽ không đụng chạm đến họ. Cả hai bên vẫn giao lưu qua lại với nhau tự do. Người chân thực tự xem ḿnh tự phát nghĩ rằng ḿnh phải bảo vệ tinh thần đạo. Sự việc chỉ vậy thôi. Do đó, nếu phương cách sống độc lập, người sống độc lập ngày nay chắc chắn thể sống yên ổn như thời xưa. 

Nguyễn Sơn Hùng

Tháng 6/2017 

(*) Nguồn: Truyện số 52 trong quyển “Phúc Ông Trăm Truyện” của Fukuzawa Yukichi, 1901, Thời Sự Tân Báo Xă phát hành. 

Chú thích:

(1)   Nguyên văn Độc lập trong tâm ta”, nhưng người biên dịch nghĩ rằngGiữ kín tâm độc lập trong tâm taphù hợp với nội dung hơn.