Bi 26  LẼ SỐNG L G?

(Điều 26 Cng việc của nghề nghiệp chiếm vị tr rất quan trọng trong cuộc đời nn việc cảm thấy lẽ sống trong cng việc ny l cha kha để mở cnh cửa vo cuộc đời hạnh phc v thnh cng của bạn) (1) 

MATSUSHITA Knosuke (*)

Dịch: Nguyễn Sơn Hng

*** 

Cng việc của nghề nghiệp chiếm vị tr rất quan trọng trong cuộc đời của bạn. Tm được lẽ sống trong cng việc nghề nghiệp hay khng l cha kha để mở cnh cửa vo cuộc đời hạnh phc của bạn.(2) 

Đ may mắn được ơn trn ban cho sống lm người ở thế gian ny nn c lẽ trong chng ta ai cũng muốn sống một cuộc đời m chng ta cảm thấy c lẽ sống. Ti nghĩ rằng nếu khng c lẽ sống m sống mỗi ngy như khng biết sống để lm g, khng biết l do để sống th nhất định khng thể ni l cuộc đời c hạnh phc.

Như vậy vấn đề l chng ta tm lẽ sống ở đu? Trong hiện thực c lẽ c nhiều dạng thức (hnh dạng, cch thức) (3) của lẽ sống. C thể c người cảm thấy cc th vui (hobbies) hoặc thể thao l lẽ sống. Hoặc c người cho rằng gia đnh l lẽ sống, hoặc c người lấy việc con ci trưởng thnh l lẽ sống. Lại cũng c người lấy việc tch trữ tiền bạc hoặc ăn uống mn ngon vật lạ lm lẽ sống lớn nhất của mnh.

Ti nghĩ rằng ci gọi l lẽ sống đa dạng, mỗi người c lẽ sống ring của mnh, v ti cũng nghĩ rằng lẽ sống của con người nn đa dạng.

Khi ti thử suy nghĩ xem xt cho đến nay lẽ sống của bản thn l g th ti nghĩ rằng lẽ sống của ti c nhiều thứ v đ thay đổi theo thời gian.

Lc 9 tuổi do tnh cảnh của gia đnh ti phải rời nh đi học th cng ở thnh phố Osaka v đ tch trữ nhiều kinh nghiệm của một thiếu nin dng để sai việc trong nhiều năm. Trong lc ban đầu của thời gian học th cng ti đ thường khc ướt đẫm gối v nhớ mẹ ở qu nh. Nhưng rồi ti dần dần quen với cng việc v khi đ ti ước mơ rằng một lc no đ ti sẽ trở thnh chủ nhiệm của cửa tiệm được chủ tiệm giao cho chỉ huy 5 hoặc 6 thiếu nin sai việc để lm ra được thnh quả g đ. Với ước mơ như vậy, ti đ tận sức đổ mồ hi lm việc từ sng sớm đến tối, qun mất cả thời gian tri qua.

Vo thời đ người đời hiếm khi đề cập đến lẽ sống, v bản thn ti cũng cn nhỏ nn cũng đ khng nghĩ đến hoặc c nhận thức g về lẽ sống. Nhưng by giờ nghĩ lại, ti đ để hết tm sức vo cng việc với cht t kỳ vọng như ni trn v đ cảm thấy cảm gic mn nguyện nn c thể ni đ l một dạng thức cảm thấy được lẽ sống.

Sau đ, khi ti lm việc cho cng ty Đn Điện ti đ phụ trch cng việc dẫn truyền dy điện, v ti đ cố gắng hết sức trau dồi tay nghề của một người thợ điện với mong muốn sao cho được mọi người tn trọng. Ti đ tch cực thực hiện nhiều cng trnh kh khăn, đi lc phải thức suốt đm di để hon thnh nhưng ti đ cảm thấy được niềm vui to lớn trong cng việc.

Kế đến, khi ti ra lm ring lc 22 tuổi, mặc d quy m cng việc nhỏ b, ti đ khởi lập sự nghiệp chế tạo cc sản phẩm xi điện. Lc bắt đầu cng việc ny, ti đ say m cng việc, ngoi cng việc khng cn để tm đến việc khc. Ngy no ti cũng thật sự tận tm tận sức vo ngy đ. Những ngy ma h, ti lm việc cho đến tối rồi đổ nước nng vo bồn đựng nước để ngm v tắm. Trong lc ngm mnh trong nước nng ti cảm thấy một thứ hương vị mn nguyện v tự khen mnh hm nay mnh đ giỏi lm việc".Vo   giờ pht ny ti vẫn cn nhớ được cảm gic của lc đ.

Rồi đến khi quy m của cng ty to lớn ln, ti lấy việc thng qua cng việc của cng ty để nng cao đời sống văn ha nhiều người để cống hiến, tham gia vo pht triển của x hội lm sứ mệnh, v ti cảm thấy việc cng với nhn vin của cng ty để đạt được sứ mệnh ny l lẽ sống cho đến nay.

Lẽ sống như đ trnh by ở trn của ti nhất định từ đầu đến cuối khng phải một thứ m nhiều thứ v biến đổi theo thời gian. Nhưng ti nghĩ rằng phải chăng như vậy cũng tốt.

Trong thế gian ny, c người để tm sức vo một cng việc suốt cả cuộc đời v tiếp tục tm lẽ sống của mnh trong đ. Nhiều người như cc nh tn gio, cc nghệ sĩ hoặc nghệ thuật gia c thể ni thuộc trường hợp ny. Ti nghĩ đy cũng l một dạng thức rất tuyệt vời. Tuy nhin, điều ny khng c nghĩa l tất cả mọi người đều phải như vậy. Vo một thời kỳ no đ tm ra một lẽ sống, xong rồi lại tm ra một lẽ sống khc, ti nghĩ rằng việc ny cũng c nghĩa.

Tuy nhin, một điều m ti muốn thử suy nghĩ xem xt ở đy l về lẽ sống trong cng việc của nghề nghiệp chng ta. Khng cần phải ni, trong cuộc đời của chng ta, cng việc nghề nghiệp chiếm một vị tr rất quan trọng ở cả 2 mặt thời gian v kinh tế. Do đ, mặc d ni rằng lẽ sống c thể đa dạng nhiều thứ nhưng c thể nghĩ rằng việc chng ta c cảm thấy lẽ sống trong cng việc nghề nghiệp của chng ta hay khng, ty theo trường hợp, c một nghĩa lớn đến mức độ chi phối hạnh phc hay bất hạnh trong cuộc đời của chng ta.

Do đ việc vui sướng với th vui hoặc lấy gia đnh lm trọng đều lm cho nội dung sinh hoạt của chng ta c nhiều sắc thi ở nhiều mặt, mỗi việc c nghĩa su đậm ring v quan trọng nhưng ti cảm thấy rằng điểm trung tm hoặc cội rễ nền tảng của việc ny l chng ta cần phải cảm thấy lẽ sống v niềm vui ở trong cng việc của nghề nghiệp. Dĩ nhin ti khng nghĩ rằng chỉ c cng việc của nghề nghiệp mới nn l lẽ sống nhưng ti nghĩ rằng để cho chng ta cảm thấy đời người chng ta hạnh phc, phong ph v mn nguyện th phải chăng điều được x hội mong muốn l, t nhất cng việc của nghề nghiệp cũng l một trong những lẽ sống to lớn của chng ta. 

Nguyễn Sơn Hng

8/2/2023 

(*) Nguồn: MATSUSHITA Knosuke: NHN SINH TM ĐẮC THIỆP (人生心得帖), Viện Nghin Cứu PHP xuất bản 1984 khổ A5, xuất bản 2001 khổ A6. 

Nhận xt của người dịch

1. Trong bi Ci gọi l lẽ sống trong sch Nhn Sinh Đm Nghĩa ( kiến về đời người) của cng tc giả c thm 2 điều sau, người dịch giới thiệu thm ở đy để qu độc giả c thể tham khảo thm.

  (1) Điều kiện của lẽ sống. Như tc giả đ đề cập trong bi viết trn, lẽ sống con người nn đa dạng v mỗi người c quyền tự do chọn lẽ sống cho mnh. Tuy nhin trong bi viết Ci gọi l lẽ sống tc giả c ni thm Tuy nhin ti khng nghĩ rằng đối với lẽ sống của bản thn, khng thể chỉ một mnh bản thn của mnh vui vẻ v thỏa mn l đủ. Tc giả cho rằng lẽ sống đ phải được người khc thừa nhận hoặc lương thức của x hội chấp nhận. Ni cụ thể cho dễ hiểu hơn, lẽ sống khng thể no l trộm cắp, lừa gạt, giết người v.v...Những trường hợp cụ thể ny dễ hiểu nhưng chng ta cũng nn lưu c những trường hợp rất kh phn đon đng sai!

  (2) Thời đại ngy nay hạnh phc hơn thời xưa. Quả thật ngy nay chng ta được nhiều tự do hơn thời xưa, th dụ, khng cn việc "Con vua th lại lm vua, con si ở cha lại qut l đa". Ngy nay chng ta c thể chọn lựa cng việc, nghề nghiệp m chng ta yu thch. 

2. Trong bi ny mặc d tc giả khng trực tiếp giải thch r lẽ sống l g nhưng chng ta c thể hiểu nghĩa lẽ sống tc giả muốn ni: l do để sống, niềm vui để sống, gi trị để sống. Tiếng Nhật của lẽ sống l ikigai (生き甲斐). iki生き nghĩa l sống, kai甲斐 nghĩa l hiệu quả tốt hoặc cảm gic thỏa mn c được do đ lm một việc g đ. Như vậy nghĩa của ikigai l sống vui hoặc sống c nghĩa hoặc sống c gi trị.

Sau khi Dan Buettener đề cập ikigai l một trong những nguyn nhn gip người Nhật ở Okinawa sống trường thọ, từ ikigai v blue zones (vng dn cư sống trường thọ) được giới u Mỹ quan tm đến nhiều (4) sau thập nin năm 2000.

Năm 2017 Hctor Garca v Francesc Miralles đ xuất bản Ikigai: The Japanese Secret to a Long and Happy Life (tạm dịch, Ikigai: B mật của trường thọ của người Nhật).

Người viết chưa đọc tc phẩm Ikigai ni trn nhưng khi nhn vo Hnh 1 của tc phẩm được trch dẫn ở pha dưới về điều kiện phải thỏa 4 điều kiện: yu thch, sở trường, được th lao, x hội c nhu cầu. Thong nhn qua thấy c vẻ nghim khắc nhưng suy nghĩ kỹ lại thấy hợp l. Vấn đề cng việc nghề nghiệp m Matsushhita Knosuke đ đề cập trong bi viết bao hm 2 điều kiện sau cng. V một khi đối với nghề nghiệp chng ta c yu thch ở chừng mực no đ chng ta mới c thể tiếp tục lu di. Một khi tiếp tục được lu di, d khng c ti năng đặc biệt chng ta c thể thuần thục cng việc ở mức độ no đ, nn c thể ni thỏa mn điều kiện sở trường.

Tuy nhin nn lưu rằng đối với những người về hưu, điều kiện được th lao khng cn l cần đến nữa v lm việc với tinh thần tự nguyện cng nng cao cường độ của lẽ sống.

   Trong sch The Blue Zones, Second Edition: 9 Lessons for Living Longer From the People Who've Lived the Longest (xuất bản năm 2012), Dan Buettner đ đề xuất 9 điều để sống thọ m ng đ rt ra từ 5 vng c nhiều người sống thọ nhất trn thế giới: (1) tiếp tục vận động thch đng, (2) ăn khoảng 80% bụng, (3) ăn thực phẩm c từ thực vật, (4) uống rượu vang đỏ với lượng vừa phải, (5) c mục tiu cụ thể, (6) sống với nhịp điệu chậm khng gấp rt, (7) c lng tn ngưỡng, (8) ưu tin gia đnh, (9) c quan hệ tốt với người chung quanh trong cộng đồng. 

3. Người viết rất ngạc nhin khng c từ điển tiếng Việt no (từ Huỳnh Tịnh Của, Hội Khai Tr Tiến Đức, L Văn Đức, đến Viện Ngn Ngữ Học) c giải nghĩa của từ lẽ sống! Chỉ c Từ Điển Tiếng Việt của Viện Ngn Ngữ Học (xuất bản năm 2003) c ghi trong th dụ của nghĩa thứ hai của từ lẽ: Điều được coi l l do giải thch, l nguyn nhn của sự việc. Tuy nhin trong Từ Điển Tiếng Việt Phổ Thng của Viện xuất bản năm 2013 th dụ lẽ sống khng cn ghi.

Tra trn Internet tiếng Việt thấy rất t trang giới thiệu, chỉ c 2 trang web hướng dẫn tm việc lm giải nghĩa l nghĩa của cuộc sống!

   Phải chăng người Việt chng ta cần nn suy nghĩ học hỏi thm nhiều về lẽ sống? Việc ny khng những gip chng ta vừa c cuộc sống vui vẻ hạnh phc, vừa c nghĩa m cn gip sống lu hơn chăng? 

Nguyễn Sơn Hng

Viết xong ngy 8/6/2023

 

Ghi ch

(1) Tựa bi dịch theo nguyn bản. Tựa phụ trong ( ) do người dịch đặt thm để qu độc giả dễ nhớ v tổng kết cc điều trọng yếu m tc giả đề xuất để chng ta c cuộc sống tốt đẹp hơn.

(2)  Đại của bi viết. Trong nguyn tc, đại được viết ở đầu của mỗi bi.

(3)  Chữ nhỏ viết trong ( ) để giải thch nghĩa hoặc từ đồng nghĩa.

(4)  Source: 生き甲斐 - Wikipedia

 

Hnh 1 Khi niệm của Ikigai trong Ikigai: The Japanese Secret to a Long and Happy Life của Garca & Miralles (2017)

Bốn vng trn, vng trn: lĩnh vực chng ta yu thch; vng tri: lĩnh vực chng ta c sở trường; vng dưới: lĩnh vực chng ta c thể được trả th lao; vng phải: lĩnh vực c nhu cầu x hội. Lĩnh vực chung của vng trn v vng tri: nhiệt tnh (say m); chung của vng tri v vng dưới: chuyn nghiệp; vng dưới v vng phải: nghề nghiệp; vng phải v vng trn: sứ mệnh. Lĩnh vực chung của yu thch+ sở trường+ c thể được th lao+ nhu cầu x hội=ikikai=lẽ sống.