Khung Trời Kỷ Niệm

Lê văn Phụng (66, Waseda)

Ðây là loạt bài đã đăng trên báo của gia đình Exryu Nam California năm 1998. Chia sẻ bằng harcopy từ anh Ðoàn Cảnh Ðức. Post lại trên ERCT với sự đồng ý của Anh Lê Văn Phụng.

MỒ CHÔN TUỔI TRẺ (Takadanobaba)

Takadanobaba hay Takadababa ? Toàn là chữ "a". Âm đọc sao lạ quá. Vậy Takadanobaba là gì ?

Đối với anh chị em sinh viên, nhất là những người đã từng ở cư xá Kokusai và những vùng phụ cận, cái tên Takadanobaba gọi tắt là Takada, rất là quen thuộc, quen đến độ mỗi khi nhắc đến, anh em liền liên tưởng đến những chuỗi ngày thật huy hoàng, sáng lạn của cuộc đời du học.

Sự thực Takadanobaba chỉ là tên của một ga xe điện như bao trăm ngàn ga xe điện khác tại Nhật Bản. Bên Nhật rất nhiều trạm xe điện và những khu phố mang trùng tên. Ví dụ như khu Ueno, Shinjuku, Shibuya v.v... Có ga Ueno, Shinjuku, Shibuya ... khu Takadanobaba cũng thế, có ga Takada, Kishaten Takada, Pachinko Takada ... Tuy nhiên,- Takada còn có thêm một sắc thái đặc biệt khác là gần đó có một đại học tư rất nổi tiếng của Nhật. Đại học Waseda. Waseda và Keio là hai đại học tư nổi tiếng nhất tại Tokyo. Sinh viên đậu vào một trong hai trường này, tốt nghiệp bảo đảm có việc làm tốt. Trường Waseda nổi tiếng về lý, công học bộ (Riko Gakubu) và chính trị-kinh tế (Sei-Kei Gakubu). Keio nổi tiếng nhất về y học bộ (I Gakubu). Sinh viên Việt Nam theo học hai trường này vào khoảng 20 người. Người Việt Nam đầu tiên tốt nghiệp Tiến sĩ tại Waseda là Thầy Thiên Ân. Thầy Thiên Ân đã từng cư ngụ tại cư xá Kokusai và là một trong những sinh viên tiên phong sang Nhật du học sau thế chiến thứ hai.

Với người Nhật, Takadanobaba chỉ là một ga xe điện nhỏ nằm trên đường vòng của tuyến đường Yamate chạy quanh thủ đô Tokyo. Với đa số sinh viên Việt Nam, trạm xe điện này cũng chẳng có gì lạ. Vậy tại sao một số anh em Kokusai gọi đó là : "Mồ chôn tuổi trẻ" ? Theo tôi, chỉ có những anh em thực sự hiểu được nỗi buồn tủi của những ngày vác bị ra đứng đường xin việc làm mới trả lời được câu hỏi trên.

Khoảng 1972 và những năm kế tiếp, đồng Yen Nhật bị mất giá vì vấn đề dầu hoả (Còn gọi là Dollar Shock hoặc Nixon Shock). Trị giá đồng Yen xuống còn 1/3 so với đồng Dollar Mỹ. Hối suất từ 360 Yen/Dollar xuống đến khoảng 220 Yen/Dollar. Nền kinh tế Nhật, nhất là xuất cảng gặp khủng hoảng trầm trọng vì giá thành cao. Gạt ra những vấn đề kinh tế liên quan đến Nhật, bài này chỉ đề cập đến thực trạng cuộc sống của anh em sinh viên tư phí vào thời điểm này. Vào buổi huy hoàng, 1 US Dollar = 360 Yen, giờ chỉ còn trên dưới 220 Yen. Tiền chuyển ngân từ 54,000 Yen/ Tháng xuống còn 33,000 Yen/Tháng. Vật giá lại lên cao nên cuộc sống sinh viên bắt đầu gặp những khó khăn, không còn thời kỳ vàng son "Nhất Showa, nhì Ryu" như xưa nữa. Với hơn 3 Man, nào phải chi tiền Aparto (3 chiếu hoặc 4 chiếu rưỡi cũng phải từ 8 đến 10 ngàn Yen mỗi tháng), tiền ăn uống, xe cộ, quần áo ... nên tháng nào cũng rỗng túi. Tiền lính thì tính liền. Những anh chị nào học trường tư lại còn phải lo tiền học, sách vở v.v... nên thường anh em hai. ba người thuê chung một phòng để tiết kiệm, không còn đi Taxi, ăn Rosu phung phí như xưa nữa.

Thiếu tiền xài lại phải lo thêm tiền học, sách vở nữa nên anh em bắt đầu tìm kiếm việc làm. Thời đó có một số Senpai may mắn làm việc cho đài NHK bên phần Việt ngữ như đọc những bản tin tiếng Việt, dịch thuật từ Nhật sang Việt ... làm việc này thì sử dụng đầu óc nhiều hơn sức lao động. Còn đại đa số anh em khác kém may mắn hơn nên phải tìm những việc nhiều lao động hơn. Tìm việc Arubaito không khó nhưng tìm ngày giờ thích hợp là cả một vấn đề vì tất cả anh em đều là sinh viên full time. Vào mùa thi cử hoặc đang học năm thứ tư phải lo bản "Ronbun" tốt nghiệp, thời giờ đâu mà Arubaito. Vậy thì làm sao kiếm thêm tiền mà việc học không bị ảnh hưởng. Bán hàng hoặc làm việc nhẹ thì ít lương (300 đến 400 Yen/Giờ). Nếu muốn lương nhiều phải làm nhiều, còn đâu giờ để học hành nữa.

Túng thì phải liều, anh em thường tìm những công việc lao động nặng nhọc mà lương cao, lại làm ít giờ và lãnh lương ngay (cùng ngày). Nhưng tìm đâu ra việc làm lý tưởng đó. Takada là giải pháp duy nhất lúc bấy giờ.

Đi làm Takada là làm gì ? Xin thưa đó là làm mọi việc, việc gì cũng làm và không được từ chối. Tiếng Nhật gọi là "Dokata". Địa điểm tìm việc làm : Công viên Takada. Dọc theo nhà ga Takadanobaba có một công viên nhỏ và đây là chỗ tụ tập của các tay tứ chiến giang hồ. Cao điểm là mỗi buổi sáng tinh sương 4, 5 giờ. Hàng chục, có khi đến hàng trăm người đứng rải rác theo công viên, vai mang balô, quần jean, giầy ống như chuẩn bị lâm trận. Một xe hơi hoặc một xe truck từ từ chạy tới, tài xế đưa tay lên : 5 ngón, 3 ngón, v.v... lập tức 5 người, 3 người nhảy vọt lên. Xe lại tiếp tục lăn bánh. Thế là xong một nhóm. Vài phút sau, xe khác lại tới và cứ thế cho tới 6, 7 giờ sáng ... Sau 7 giờ những ai còn lang thang bên công viên là những người thất nghiệp ngày hôm đó. Lên xe đi đâu, làm gì đố ai mà biết được.

Tôi nhớ kinh nghiệm Takada lần đầu như sau : Hôm đó trời Đông lạnh tê tái. Bốn giờ là phải thức dậy lên đường. Rời Kokusai trong bộ đồ trận, đến ga Takadanobaba lúc 4:30 sáng. Trời vẫn còn tối. Hồi hộp đứng chờ với mấy đứa bạn, toàn là dân Kobusai. Độ 30 phút sau, một xe vận tải nhỏ trờ tới, từ trên xe một anh Nhật vạm vỡ, đầu hớt bàn chải nhảy xuống như một hung thần, đưa 3 ngón tay lên ám chỉ cần 3 người. Bọn tôi vừa đúng 3 đứa, liếc mắt nhau ngầm đồng ý liền phóng lên xe như tên vọt, âm thầm không nói một tiếng vì sợ lộ tẩy. Lên xe xong mà tim tôi còn đánh lô tô vì không biết tương lai hôm đó đi về đâu. Thôi dù trong nhờ đục chịu vậy. Xe chạy khoảng 15 phút thì tới nơi. Thì ra nhà ga Ikebukuro. Làm gì ở đây ? Chẳng lẽ đợi đến 10 giờ Departo Seibu mở cửa vào ... Shopping. Còn đang chần chờ thì nghe tên hung thần Kantoku thét lên : "Omae, ike yo !". Tiếng "Omae" nghe mà phát tức nhưng bọn tôi vẫn phải lầm lỳ đi theo tên Kantoku Nhật vào ga hướng về xe điện ngầm, xuống đến từng thứ ba dưới mặt đất. Thì ra họ đang xây thêm một tuyến đường xe điện nữa ... Tôi thấy những cột sắt thật to, những đống xi măng, cát biển vung vải đầy cùng với những đống cây vụng nằm ngổn ngang như chờ đón bọn tôi. Cơn mưa lớn ngày hôm trước còn đọng lại những vũng nước bẩn lầy lội. Ba đứa tôi vừa đi vừa ... run. Trời Đông mà lại ở từng ba dưới hầm ga không mái che, cái lạnh như cắt da cắt thịt. Bọn tôi vừa lạnh vừa tủi nhưng vẫn cắn răng chờ xem họ bảo mình phải làm gì. Đến nơi tôi thấy một đám người khoảng hơn một chục đứng chờ phân công việc. Tôi thầm nghĩ chắc bọn họ cũng cùng chung số phận với bọn tôi.

Tên Kantoku Nhật tập hợp bọn tôi lại và đưa mỗi đứa một nón sắt an toàn, một cái xuổng để xúc đất. Thế là bọn tôi lên đường làm nhiệm vụ ... Ba đứa tôi nhập với khoảng 4, 5 anh chàng Nhật khác thành một nhóm đi về phía những đống cây vụn. Bắt đầu là việc dọn dẹp sạch sẽ những đống cây đầy đinh nhọn này. Nếu lỡ đạp dính, bị cây rớt hay thương tích thì rán chịu vì nơi đây "No Insurance" "No Worker's Compensation", chẳng có luật lao động gì hết.

Buổi sáng hôm đó, bọn tôi thanh toán xong những đống cây vụn để dành chỗ cho những xe chở cát và xi măng tới. Hằng loạt xe tút xuống những đống cát khổng lồ và hạ những bệ xi măng lớn. Đếm sơ sơ cũng vài ba trăm bao xi măng cỡ 25 kí lô. Bọn tôi thấy mà ớn lạnh cả người vì biết trước sau gì cũng phải thanh toán hai thứ ác ôn này. Quả thật buổi chiều cả bọn hì hục vừa đẩy cát, vừa vác xi măng vào tận bên trong để hôm sau thầy thợ tô tường. Mồ hôi cộng nước ngọt (Coca Cola) chan hoà. Thầm nghĩ công trình đóng góp sức lao động của bọn tôi cũng không ít. Hì hục đến khoảng 4 giờ thì thanh toán xong đống cát và mấy trăm bao xi măng, lúc đó tên Kantoku Nhật mới để cho bọn tôi yên. Làm việc với Nhật trâu bò là chỗ đó.

Sau 4 giờ, bọn tôi lục đục vác cuốc xuổng về chỗ cũ ban sáng và hân hoan chờ lãnh lương. Cầm 4, 5 ngàn Yen trong tay sao mà sướng thế. Mọi mệt nhọc đều tan biến nhường chỗ cho những cảm giác khó diễn tả được.

Lần đầu trong đời đi Takada là thế đó. Có lẽ hôm đó thấy bọn tôi làm được việc nên tên Kantoku Nhật (Mà anh em gọi là hung thần) la cà lại nói chuyện và đề nghị làm luôn. Hai bên đồng ý như sau : Ngày nào họ cần bao nhiêu thì bọn tôi cung cấp nhân số bấy nhiêu, 5, 7, 10 người đều OK hết. Công nhân được chiêu mộ từ Kokusai, bao nhiêu lại chẳng có. Bọn tôi giao cho anh Tô Anh Châu làm "Kantoku Việt Nam" để lo việc mộ tập công nhân và giữ sổ sách, phân công ngày làm v.v... Từ đó về sau anh em làm việc thuận buồm xuôi gió vì quen việc, quen mấy tên Kantoku và quen luôn cả xếp lớn của hãng thầu này nữa (Quen Oyabun mà). Anh em khỏi phải dậy sớm vác bị ra ga Takada nữa.

Thành tích Takada của nhóm chúng tôi nếu kể ra phải mất thêm vài ba chục trang giấy nữa cũng chưa hết chuyện vì nó kéo dài đến mấy năm trời cho đến tháng tư 1975 mới chấm dứt. Nếu tính con số thì có khoảng trên dưới 25 anh em đã thay phiên nhau đóng góp mồ hôi và sức lao động cho công trường xe điện ngầm tại ga Ikebukuro. Một vài nhân vật nổi tiếng như anh Lê Hữu Phước biệt hiệu Phước Mập (Đại học Meisei) nổi tiếng là người đạp nhiều đinh nhất. Anh Tô Anh Châu nổi tiếng làm nhiều nhất. Anh Ngôn, Minh đen, Sinh lùn nổi tiếng làm "Trâu bò" nhất ... Nhưng người nổi tiếng làm Takada nhất phải kể đến anh Ngô Toại Trung (Waseda). Anh Trung ở lầu tư Daisangokan, rất ít nói và ít chơi với anh em vì là Sempai cỡ lớn nhưng làm Takada là số một. Chiều chiều thấy anh vác bị về thì biết ngày hôm đó anh đi đâu rồi. Anh Phước, anh Trung hiện giờ ở miền bắc Cali cùng một số anh em Takada khác như anh Nguyễn Trọng Cảnh, Nguyễn Thái Trung Sơn, Nguyễn Ngọc Mẫn, Nguyễn Hữu Nghiêm v.v...

Đại khái công việc Takada là thế. Hôm nào may mắn thì được việc nhẹ như vá lưới sân golf, lượm rác xe điện hoặc dọn dẹp những công trường xây cất, bữa nào xui xẻo thì vác xi măng, xúc cát, bẻ sắt v.v... Ôi việc gì cũng phải làm, chỉ biết "Yes" chứ không được "No".

Bây giờ ngồi nghĩ lại chuyện xưa, chuyện Takadanobaba, tôi chợt nhớ đến một anh Sempai đã nói với tôi đêm đầu đến Nhật : "Cuộc đời chó ghẻ từ đây". Thật là thấm thía.

San Jose

Xuân 1998

Lê Văn Phụng