Từ lâu, … hoặc có lẽ là từ ngày được phái đến dạy ở trường học của hải quân. Ngẫu nhiên có lần hắn đã vào tiệm để mua một hộp quẹt. Tiệm có một cửa sổ trưng bày nhỏ, trong đó có để những bình rượu cam hiệu Curacao, những lon ca-cao, những hộp nho khô xung quanh mô hình chiến hạm Mikasa[1] treo cờ đại tướng. Trước cửa tiệm có bảng đỏ khoét chữ “thuốc lá” nên chắc có bán hộp quẹt. Hắn đưa mắt nhìn vô tiệm nói.

Gần cửa tiệm, sau bàn tính tiền cao nghệu có một người đàn ông trẻ mắt lé ngồi im lìm chán ngắt. Khi thấy mặt hắn, người đàn ông dựng bàn toán thẳng lên, trả lời với vẻ mặt thờ ơ không một nụ cười.

-Lấy cái nầy đi. Xui quá, không còn một cái hộp quẹt nào hết.

Cái được bảo lấy đi là một loại hộp quẹt thật nhỏ đóng kèm theo bao thuốc lá.

-Nếu ưng ý thì cứ lấy đi… Bắt ông mua làm chi một món đồ không cần thiết.

Lời lẽ của anh chàng mắt lé nầy đúng là thật ân cần. Nhưng giọng nói và sắc mặt lại hết sức nhạt nhẽo. Khó mà ngoan ngoản nhận lấy. Nói thế nhưng nếu ra khỏi tiệm thì lại thấy hơi tội nghiệp cho anh ta. Không còn cách nào hơn, Yasukichi đã để lên quầy tính tiền một đồng bạc cắc.

May thay vừa lúc đó có một thằng nhỏ, sau tấm bích chương quảng cáo nước xô-đa Kinsen [3] treo ở cửa ra vào, đưa đầu ra. Thằng nhỏ dáng điệu lơ mơ mặt đầy mụn.

Yasukichi cảm thấy vui vì thắng cuộc, đã mua một hộp quẹt to. Dĩ nhiên chỉ tốn có một cắc. Nhưng không có lúc nào hắn cảm thấy cái hộp quẹt đẹp bằng lúc nầy. Nhất là thương hiệu có hình thuyền buồm nổi trên sóng nước hình tam giác đẹp đến độ có thể chưng nó vào trong khung hình. Sau khi cẩn thận buông hộp quẹt xuống tận đáy túi quần, hắn hớn hở ra khỏi tiệm. …

Từ đó suốt nửa năm, trên đường từ trường về, Yasukichi thường ghé mua đồ trong tiệm nầy. Bây giờ dẫu có nhắm mắt lại hắn cũng có thể nhớ ra rõ ràng mọi vật trong tiệm. Vật treo lủng lẳng dưới cây xà ngang trên trần nhà đúng là xúc xích Kamakura. Kính màu trong khung cửa sổ trên cửa ra vào, rọi ánh sáng mặt trời xanh rờn lên trên mặt tường trét thạch cao. Vật để bừa bãi trên sàn nhà lót ván có lẽ là giấy quảng cáo sữa đặc. Có một cuốn lịch to treo dưới cái đồng hồ trên cột nhà ở mặt tiền. Ngoài ra trong cửa sổ trưng bày còn có chiến hạm Mikasa, giấy quảng cáo nước xô-đa Kinsen, có ghế, có điện thoại, có xe đạp, có rượu whisky Tô Cách Lan, có nho khô Mỹ, có xì gà Ma Ní, có giấy quấn Ai Cập, có cá mòi hấp khói, có thịt bò lúc lắc kho ngọt phơi khô, hầu như không có vật nào mà hắn không nhớ. Nhất là ở phía sau cái bàn tính tiền cao nghệu, có gương mặt dửng dưng của ông chủ nhìn quen đến phát chán. Không, không phải chỉ có nhìn quen đâu. Ông ta ho như thế nào, ông ta ra lịnh cho thằng nhỏ giúp việc như thế nào, ngay trong khi mua một hộp ca-cao, “Hiệu Droste của Hòa Lan đây., đừng lấy Fry, mua cái nầy đi” v.v … chuyện làm cho khách lưỡng lự biết bao… Mỗi một động tác của ông chủ nhà hắn đều biết hết. Biết như thế có gì xấu đâu. Nhưng đúng là chán ngắt. Đến tiệm nầy, lạ lùng thay, đôi lúc Yasukichi có cảm giác rằng mình đã làm nghề giáo thật lâu. (Thế nhưng như đã nói ở phần trước, hắn chỉ sống bằng nghề giáo chưa đầy một năm! ).

Nhưng những thay đổi chi phối vạn vật cuối cùng cũng đã không chừa cái tiệm nầy. Một buổi sáng đầu hè, Yasukichi đã vào tiệm nầy để mua thuốc lá. Mọi vật trong tiệm vẫn như thường lệ. Vẫn có những tấm quảng cáo sữa đặc để bừa bãi trên sàn nhà có rãi nước. Nhưng, thay vì ông chủ mắt lé, có một người đàn bà bới tóc kiểu Âu ngồi phía sau bàn tính tiền. Cao lắm cũng chỉ khoảng mười chín tuổi. Gương mặt nhìn thẳng giống như mặt mèo. Giống như con mèo trắng không có một sợi lông khác màu, mãi mãi hé mắt trong ánh sáng mặt trời. Yasukichi ngạc nhiên đến gần bàn tính tiền.

Người đàn bà thẹn thùng trả lời. Thế mà lại đưa ra những gói thuốc không phải là Asahi. Cả hai đều là thuốc lá hiệu Mikasa có vẽ cờ hình mặt trời mọc ở phía sau. Bất ngờ Yasukichi đưa mắt từ gói thuốc sang nhìn mặt người đàn bà. Đồng thời hắn lại tưởng tượng những sợi râu mèo dài ở dưới cái mũi của người đàn bà.

Con mèo … không, người đàn bà đỏ mặt. Chuyển biến khoảnh khắc trong tình cảm nầy chính hiệu là thứ của đàn bà con gái. Nhưng lại không phải là những người con gái thời bây giờ mà là những người con gái mà nhóm văn học Ken-yusha[4] thích mô tả, đã biến mất từ năm sáu năm về trước. Yasukichi vừa lục lạo tìm tiền lẻ vừa nghĩ đến truyện “Takekurabe”[5], đến khăn bọc mở ra thành hình đuôi yến, đến hoa diên vĩ, đến vùng đất Ryogoku, đến họa sĩ Kaburagi Kyoka, … và mọi thứ khác. Dĩ nhiên người đàn bà trong khoảng thời gian đó cứ đưa mắt nhìn xuống dưới bàn tính tiền và đang ráng sức tìm kiếm thuốc hút Asahi.

Chợt từ bên trong ông chủ mắt lé của chúng ta hiện ra. Chỉ cần nhìn gói thuốc Mikasa một lần, đại khái ông ta đã biết chuyện gì đã xảy ra. Hôm nay vẫn như thường lệ, vẫn với gương mặt khó chịu, ông ta đưa tay xuống dưới bàn tính tiền nhanh nhẹn lấy hai gói Asahi đưa cho Yasukichi. Nhưng trong ánh mắt, tuy hết sức là ít, có cái gì động đậy giống như là nụ cười.

Nếu cho là con mắt của người đàn bà là mắt mèo thì tiếng thì thào trong họng đúng là giọng mèo khò khè làm đỏm. Ông chủ thay vì trả lời, chỉ nhẹ gật đầu. Người đàn bà liền đưa một hộp quẹt nhỏ lên trên bàn tính tiền. Rồi … lại cười với vẻ thẹn thùng.

Chuyện phải xin lỗi không phải chỉ là chuyện không đưa thuốc Asahi mà cứ đưa thuốc Mikasa đâu. Yasukichi vừa so sánh nhìn hai người, không biết từ lúc nào hắn cảm thấy mình đã mĩm cười.

Sau đó, lúc nào đến đây hắn cũng thấy có người đàn bà ngồi ở phía sau bàn tính tiền. Thật ra bây giờ người đàn bà không còn bới tóc kiểu Âu như lúc ban đầu nữa. Tóc bới đổi sang kiểu búi tròn to, có bịt băng đỏ đúng kiểu gái có chồng. Nhưng thái độ đối với khách vẫn ngây thơ kì lạ. Đối đáp không trôi chảy. Lẫn lộn hàng nọ sang hàng kia. Thêm vào đó, đôi khi lại đỏ mặt. Hoàn toàn không có vẻ là bà chủ tiệm một chút nào cả. Yasukichi lần lần bắt đầu cảm thấy thích người đàn bà nầy. Nói vậy không có nghĩa là đã yêu thương gì đâu. Chỉ vì chớm cảm thấy sự vương vấn nhẹ nhàng ở chỗ không có chỗ nào có vẻ sành đời.

Vào một buổi chiều nắng gắt cuối hè, trên đường từ trường về, Yasukichi đã ghé vào tiệm để mua ca-cao. Hôm nay người đàn bà vẫn ngồi ở phía sau quầy tính tiền, hình như đang đọc một cái gì đó, có lẽ là tạp chí “Câu lạc bộ Kodan”[6]. Yasukichi đã hỏi thằng bé giúp việc mặt đầy mụn rằng có ca-cao hiệu Van Houten[7] không.

Thằng bé đưa ca-cao hiệu Fry ra. Yasukichi nhìn quanh tiệm. Ở giữa những hộp trái cây có một hộp Droste dán thương hiệu hình một tu nữ Âu châu lẫn lộn bên trong.

Thằng bé chỉ nhìn sang hướng đó một chút, vẫn với gương mặt lơ mơ, nói.

-Dạ, nhưng chỉ có cái nầy thôi ạ. … Bà chủ ơi, ca-cao chỉ có cái nầy phải không?

Yasukichi quay mặt nhìn người đàn bà. Người đàn bà với cặp mắt hơi nhỏ một chút, có gương mặt màu xanh đẹp. Thật ra cũng không có gì lạ. Điều đó hoàn toàn do tác dụng của ánh sáng mặt trời vào buổi chiều rọi xuyên qua tấm kính màu trong khung cửa trên cửa ra vào. Người đàn bà vẫn để tạp chí dưới khuỷu tay, trả lời với giọng đầy do dự như mọi khi.

-Nói thật nha, ca-cao hiệu Fry đôi lúc có sâu ngo ngoe bên trong đấy.

Yasukichi nói với vẻ nghiêm trang. Nhưng thật ra chẳng có lần nào hắn thấy có sâu ngo ngoe trong ca-cao cả. Hắn tin rằng chỉ cần nói một điều gì đó chắc chắn sẽ có hiệu quả trong việc xác định có ca-cao Van Houten hay không.

Người đàn bà có vẻ hơi hoảng, chồm mình lên trên quầy tính tiền.

-Ở chỗ đó cũng có, kìa. À, trong cái kệ ở phía sau đó cũng có.

Người đàn bà lật đật xỏ đôi guốc azuma[8], vô tiệm tìm kiếm với vẻ lo lắng. Thằng bé với vẻ lơ ngơ đành phải liếc mắt nhìn vô đống đồ hộp. Sau khi châm thuốc hút, để thôi thúc bọn họ, Yasukichi đã nói tiếp theo.

-Cho bọn trẻ uống sữa có sâu, tụi nó bị đau bụng đấy. (Hắn đang mướn một căn phòng ở chỗ nghỉ mát và sống một mình ở đó). Không, không chỉ có bọn trẻ không đâu. Nhà tôi đã có lần gặp khổ. (Dĩ nhiên hắn không có vợ). Dẫu sao đi nữa, thận trọng thì tốt hơn. …

Bỗng nhiên Yasukichi ngậm miệng lại. Người đàn bà vừa dùng khăn choàng bụng lau tay vừa ra vẻ lúng túng nhìn hắn.

Người đàn bà đưa mắt láo liên, cố giữ nụ cười trên môi. Mồ hôi đượm lại trên mũi trông thật khôi hài. Trong một khoảnh khắc mắt của Yasukichi gặp phải ánh mắt của người đàn bà, bỗng nhiên Yasukichi cảm thấy như bị ma nhập. Người đàn bà nầy, nói là cây mắc cỡ thì mới đúng. Chỉ cần kích thích một chút, nhất định sẽ có phản ứng đúng như hắn nghĩ. Hơn nữa chuyện kích thích lại rất đơn giản. Nhìn chòng chọc vô mặt cũng được. Hoặc là lấy ngón tay đụng nhẹ cũng được. Nhất định người đàn bà sẽ thâu nhận ám thị của Yasukichi từ những kích thích đó. Những ám thị nhận được sẽ được xử lý như thế nào dĩ nhiên đó là chuyện chưa biết. Nếu may ra không có chống đối, …, ừ, nuôi mèo cũng được đấy chứ. Nhưng, vì một người đàn bà giống như con mèo mà phải bán linh hồn cho ma, đúng là chuyện cần phải nghĩ một chút đấy. Yasukichi đã đuổi ma đang nhập ra ngoài cùng với điếu thuốc đang hút. Gặp chuyện bất ngờ, với đà lộn ngược, con ma đã bay vào trong lỗ mũi thằng bé. Chắc vì thằng bé nhanh nhẹn rút cổ nên nó đã liên tiếp nhảy mũi.

-Không có thì đành vậy. Không còn cách nào cả. Thôi đưa cho tôi một hộp Droste đi.

Từ đó trở đi, hắn đã nhiều lần thương lượng như thế đó với người đàn bà nầy. Nhưng kí ức về việc bị ma nhập chẳng có gì ngoài việc cảm thấy hạnh phúc. Đâu, có lần trong một diễn biến bất ngờ hắn còn cảm thấy như có thiên thần hiện ra.

Vào một buổi chiều cuối thu, nhân lúc mua thuốc lá, Yasukichi đã mượn điện thoại ở tiệm nầy. Ông chủ tiệm đang loay hoay thụt ống bơm chuẩn bị sửa xe đạp ở chỗ có nắng trước nhà. Hôm đó hình như thằng bé đang đi ra ngoài mua đồ. Người đàn bà vẫn ở trước quầy tính tiền như mọi khi, hình như đang sắp xếp hàng hóa mới đến. Đôi lúc nhìn cảnh tượng của một cái tiệm như thế nầy cũng được đấy. Có chỗ giống như tranh dân gian Hòa Lan, đầy tràn hạnh phúc êm đềm. Yasukichi đứng liền phía sau người đàn bà, đặt ống nghe trên tai. Hắn nghĩ ngợi đến một tấm ảnh giữ kĩ, chụp bức tranh của De Hooghe[9].

Thế nhưng điện thoại mãi cũng không nối được đến đầu giây bên kia. Không những thế, không biết tại sao, điện thoại viên lại cứ im bặt sau một hai lần lập đi lập lại câu hỏi “Số mấy?” . Yasukichi đã rung chuông gọi nhiều lần. Nhưng trong ống nghe đặt trên tai chỉ có tiếng lụp bụp. Đến nước nầy thì làm sao nghĩ ngợi đến tranh De Hooghe được. Trước hết Yasukichi rút từ trong túi ra quyển sách “Để hiểu nhanh về chũ nghĩa xã hội” của Spargo[10]. May thay kế điện thoại có một cái hộp có nắp nghiêng như bàn đọc sách. Hắn để sách lên hộp, đưa mắt rà chữ in trong sách, tay chậm rãi ngoan cố rung chuông gọi. Đó là một chiến thuật của hắn đối với những điện thoại viên thờ ơ công việc. Không nhớ là lúc nào khi vào được điện thoại công cộng ở trung ương Owaricho Ginza[11], hắn cũng vẫn rung chuông, rốt cuộc hắn đã hoàn toàn đọc hết cả truyện ngắn “Sabashi Jingoro”[12]. Hôm nay cũng vậy, hắn nhất định sẽ không ngừng tay chuông cho đến khi điện thoại viên ra nhận.

Sau khi cãi lộn với điện thoại viên đủ điều, hai mươi phút sau hắn mới điện thoại xong. Để cám ơn, Yasukichi đã quay mình sang quầy tính tiền ở phía sau. Nhưng ở đó không có ai cả. Không biết từ lúc nào, người đàn bà đã đứng trước cửa nói chuyện gì đó với ông chồng. Ông chồng còn đang loay hoay sửa xe đạp trong ánh nắng chiều thu. Yasukichi vừa muốn bước sang hướng đó. Nhưng bất ngờ hắn đã chựng chân lại. Người đàn bà lưng quay về phía hắn đã hỏi ông chồng như thế nầy.

-Hồi nãy đấy anh, có ông khách hỏi có cà phê Zenmai[13] (cây ráng) không? Cà phê Zenmai có không anh?

Giọng nói của ông chồng đối với vợ cũng khó chịu như đối với khách.

-Cà phê Genmai? À, cà phê sấy từ gạo lức đấy à…. Em nghĩ sao lạ quá. Zenmai chỉ có ở tiệm rau mà?

Yasukichi nhìn dáng lưng của hai người. Cùng lúc đó hắn đã cảm thấy thiên thần lại đến nữa rồi. Thiên thần đã bay lên chỗ treo xúc xích ở trần nhà, từ trên ban phước đến cho hai người, họ có biết gì đâu. Có chăng, chỉ có gương mặt hơi nhăn của họ trong mùi cá mòi hấp khói. Bỗng Yasukichi nhớ ra mình đã quên mua cá mòi hấp khói. Hình hài cá mòi chất đống đáng thương trước mũi hắn.

Người đàn bà liền quay lại. Quay lại đúng vào lúc hiểu ra được cây Zenmai chỉ có ở tiệm rau. Chắc chắn người đàn bà đã biết dĩ nhiên câu chuyện đó đã lọt vào tai của hắn. Cái mặt giống như mặt mèo vừa mới nhướng mắt lên đã đỏ rần vì mắc cỡ. Như đã nói ở phần trước, từ trước đến nay Yasukichi cũng thường hay thấy người đàn bà đỏ mặt. Nhưng chưa có lần nào đỏ bằng lần nầy.

Trước sau chỉ có lúc nầy, Yasukichi đã trả lời hết sức đứng đắn đáng khen.

Khoảng hai tháng sau ngày xảy ra chuyện đó, có lẽ vào dịp tết năm sau. Người đàn bà đã biến mất đi đâu không biết. Không phải chỉ trong ba hoặc năm ngày. Vào tiệm mua đồ lúc nào cũng chỉ thấy có một mình ông chủ mắt lé ngồi trong tiệm có để một lò sưởi cũ, với vẻ chán phè. Yasukichi cảm thấy thiêu thiếu một chút gì đó. Hắn đã tưởng tượng đủ điều cho lý do không thấy người đàn bà. Nhưng hắn không có đủ hứng đến hỏi ông chồng khó chịu “bà chủ đâu rồi”. Thật ra ông chồng, đối với người đàn bà hay mắc cỡ đó, dĩ nhiên ngoài việc nói “lấy cái đó đưa đây” không có nói gì khác, ngay như việc chào hỏi lẫn nhau.

Sau đó không lâu, một ngày, rồi hai ngày, những tia nắng ấm áp bắt đầu chiếu xuống trên những con đường mùa đông khô khan buồn tẻ. Thế nhưng vẫn không thấy bóng dáng của người đàn bà. Không khí đượm vẻ tiêu điều chung quanh ông chủ tiệm. Không biết từ lúc nào, dần dần Yasukichi cũng quên mất chuyện người đàn bà không có ở trong tiệm.

Thế rồi, vào một đêm cuối tháng hai, Yasukichi mãi mới sớm chấm dứt được buổi diễn giảng bằng tiếng Anh ở trong trường, ra về trong gió nam hâm hẩm. Tuy không cần phải mua một món gì đặc biệt nhưng Yasukichi chợt đi ngang qua trước tiệm. Rượu Âu và đồ hộp v.v… được trưng bày lộng lẩy trong ánh đèn điện. Dĩ nhiên không có gì lạ. Nhưng bất ngờ để ý thì thấy có một người đàn bà ngồi ở trước tiệm, hai tay ôm một đứa trẻ sơ sinh, không ngớt gợi chuyện với nó. Từ tiệm bước ra đường, dưới ánh đèn đường to rộng, Yasukichi biết ngay lập tức người mẹ trẻ đó là ai.

Người đàn bà đi đi lại lại trước tiệm âu yếm vuốt ve đứa bé sơ sinh một cách thích thú. Trên đà lúc lắc đứa trẻ, ngẫu nhiên mắt của người đàn bà đã gặp phải mắt của Yasukichi. Ngay tức khắc, Yasukichi đã tưởng tượng ra dáng vẻ do dự của cặp mắt của người đàn bà. Tiếp đến, ngay trong đêm, hắn cũng tưởng tượng ra gương mặt đỏ rần của người đàn bà. Nhưng người đàn bà vẫn dửng dưng. Cặp mắt lẳng lặng mĩm cười, gương mặt không hề lộ vẻ mắc cỡ. Không những thế, sau một phút ngạc nhiên, người đàn bà nâng đứa trẻ lên, đưa mắt xuống nhìn đứa trẻ, trước mặt người khác mà vẫn lập đi lập lại không một chút mắc cỡ.

Đi ngang qua người đàn bà, vô ý Yasukichi đã bật cười. Người đàn bà không còn là người đàn bà của ngày nào. Một bà mẹ gan lì. Một trong đám những bà mẹ đáng sợ xưa nay, ban đầu cũng chỉ vì con, nhưng cuối cùng đã dám gây ra nhiều tội ác tày trời. Dĩ nhiên sự biến đổi này tốt cho người đàn bà nên chúc lành thế nào cũng đáng. Có cái mới đây còn là cô vợ trẻ trung như thiếu nữ, nhìn lại đã thành bà mẹ chai dạn cỡ đó thì ... Yasukichi vẫn tiếp tục đi. Hắn thẩn thờ đưa mắt nhìn bầu trời trên dãy nhà. Trong ngọn gió nam thổi trên bầu trời có vầng trăng tròn mùa xuân lấp ló tỏa sáng.

[1] Mikasa: Đại tướng hải quân Togo đã dùng chiến hạm này để chỉ huy hạm đội Nhật Bản, đánh bại hạm đội Baltique của Nga hoàng trong trận hải chiến ở vùng biển Nhật Bản năm 1905.

[2] Bao thuốc Asahi: thuốc lá hiệu Asahi có giá bán rẻ nhất vào thời đó.

^[3]Xô-đa Kinsen: Xô-đa đầu tiên do người Nhật chế tạo.

[4] Ken-yusha: nhóm văn học do Ozaki Koyo, Yamada Bimyo thành lập vào năm 1885, có nhiều truyện diễn tả tâm tình phụ nữ trong giới hoa liễu được nhiều đọc giả phụ nữ yêu thích.

[5] Takekurabe: tác phẩm nổi tiếng của Higuchi Ichiyo, viết vào năm 1895 tả mối tình lãng mạn giữa một thiếu niên với một thiếu nữ trong lầu xanh.

[6] Câu lạc bộ Kodan: tạp chí bình dân có số đầu phát hành vào tháng 11 năm 1911.

[7] Van Houten: Ca-cao thượng hạng của Hòa Lan

[8] guốc azuma: loại guốc có dán cói trên mặt, dành cho phụ nữ.

[9] De Hooghe: họa sĩ người Hòa Lan (1629-?) có tranh vẽ cảnh sinh hoạt hằng ngày của dân chúng.

[10] Spargo: John Spargo (1876-1966) người Mỹ theo chủ nghĩa xã hội dân chủ.

[11] Ginza Owaricho: ngã tư nhộn nhịp nhất ở phố Ginza, trung tâm Tokyo.

[12] Sabashi Jingoro: truyện ngắn lịch sử do Mori Ogai viết, đăng ở tạp chí Chuo Koron.

[13] Zenmai: tiếng Nhật, có nghĩa là cây ráng, một loại rau.

Sinh quán: Quơn long, quận Chợ gạo, tỉnh Định Tường (tỉnh Tiền Giang nay). Tiểu học Chợ gạo, Trung học Nguyễn đình Chiểu (Mỹ tho) (1959-1966). Sang Nhật năm 1967, Đại học Tohoku, Cao học Công nghệ Thông tín. Hiện là Kỹ sư thiết kế hảng Sony EMCS Nhật bản. Sở thích: Săn lùng (&Tìm hiểu) Rau dại (Sansai) và Nấm (Kinoko) Nhật bản. Nghiệp dư: Dịch thuật dữ liệu văn hóa và văn học Nhật bản sang tiếng Việt. E-mail: lnthao@erct.com

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của dịch giả
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

ERCT nhận từ tác giả ngày 9 tháng 8 năm 2006 - lên mạng ngày 12/8/2006