Mùi Hương Lan

 

Mục Lục                Lời giới thiệu (Thanh Trí Cao)                Lời nói đầu 1. Đông và Tây 2. Cóc và Thiền 3. Mùi hương lan 4. Coi bói đầu xuân 5. Ánh sáng cuối đường 6. Kim Cang và Thiền 7. Bay theo gió nghiệp 8. Trở về mái nhà xưa 9. Pháp Phật ở đâu ? 10. Căn nhà có chủ 11. Vọng tưởng mùa thu 12. Vũ điệu đêm hè 13. Vài suy nghĩ về giới hạnh 14. Tự tại trong Bát Nhã 15. Có phải là Bồ Tát 16. Bài học cuối cùng 17. Tiếng vọng từ Không 18. Mưa không ướt áo 19. Lão và Phật

 

Đọc Mùi Hương Lan của Ngọc Bảo Viên Linh Phát biểu về một cuốn sách cho để đúng với cuốn sách không phải là một điều dễ, và cho đúng với lòng mình lại càng khó hơn. Tuy vậy tôi đã đọc Mùi Hương Lan của Ngọc Bảo một cách thận trọng, bởi vì sau khi liếc qua một vài dòng, đọc được độ hai trang, thì trước hết thấy cuốn sách không có lỗi chính tả (thật ra khi đọc khoảng sáu bẩy chục trang, người để ý cũng thấy đâu hai lỗi, như ở trang 103, 106). Phải cẩn thận là vì không đọc trang nào thì thôi, đọc thì mới thấy tác giả viết rất kỹ càng, mà một tác giả viết kỹ càng, trước hết là một người suy nghĩ chín chắn. Người ta không thể không trận trọng trước một ngòi bút chín chắn. Nhưng tôi không nói về cả cuốn sách, vì cô viết kỹ như thế, tôi chỉ xin nói về hai bài trong 19 bài mà thôi. Nếu tôi nói sai là chỉ sai 2 trong 19, tránh trường hợp sai 19/19 thì khó coi lắm. Cũng xin không nói về những bài có tính cách luận thuyết về Phật pháp, hay Phật tính, dù chỉ từng đoạn. Đọc sách Phật, kinh Phật, con người độc giả không có cơ duyên khó gặp được điều hay, càng không giác ngộ được gì. Nói chuyện Phật nơi cửa Phật thì quả là điều tôi không dám. Truyện làm cho tôi lưu tâm nhất chính là truyện Bài Học Cuối Cùng, tác giả viết về gia đình của cô. Câu chuyện kể dài đến 15 trang giấy in chữ khổ mười, mà tìm mãi không thấy một chữ xưng “tôi”. Cái tôi biến mất trong văn chương Ngọc Bảo. Là người điểm sách cho tờ báo của mình, mỗi số báo một mục điểm sách, điểm từ sáu, bẩy, đến mười cuốn, qua 150 số báo đã điểm cả ngàn cuốn sách trong 12 năm nay, tôi có thể nói, có cả những nhà văn tên tuổi viết vừa sai chính tả, câu cú, mà nhiều khi chỉ trong năm sáu dòng, dòng nào cũng có chữ nói về tôi. Viết chuyện về gia đình mình mà tránh được chữ “tôi”, tránh xưng “tôi”, tác giả Mùi Hương Lan đã làm chủ cảm xúc, cân bằng tâm trí, gọi tên từng loại cây, loại hoa, và làm chủ ngòi bút của mình một cách xuất sắc. Truyện này là điển hình cho cuộc sống của một gia đình Việt Nam di cư từ Hải Phòng vào miền Trung, đời sống trong hai tỉnh lớn của miền Trung, Đà Nẵng và Nha Trang, rồi vào Saigon, rồi tan nát trong cảnh anh chị em người thì đi tù cộng sản, người thì vượt biển tìm tự do, một bà mẹ - bà mẹ Việt Nam điển hình - thuộc cấp cao trong xã hội, “một nữ nhi trong gia đình nho giáo nền nếp”, cuối cùng phải mở cánh cổng sắt thuộc khu sang trọng của Saigon, biến nhà mình thành nơi bán kem, bán nước đá để giúp gia đình sống còn, tồn tại qua giông bão 1975 mà tác giả gọi là cái Cộng Nghiệp của đất nước Việt Nam, cho tới khi tất cả tới được bến bờ tự do. Tại đây chưa phải là hết. Phần hai của câu chuyện là về đời sống lưu vong của gia đình, nhất là ở San Diego. Tới phần chót tác giả mới nói nhiều về mình, lại chỉ nói về Bài Học Cuối Cùng cô học được từ cha mẹ, từ hai người mà “cuộc sống giản di, không mầu mè, không giả dối và mưu toan, luôn luôn làm những việc lương chính”. Bài học chót cô nói đến chính là “bài học của sự chết”. Tôi không viết về đoạn này, muốn để người đọc sau này tự tìm thấy khi đọc Mùi Hương Lan. Chỉ xin thêm: đọc Bài Học Cuối Cùng, để hiểu thêm về tác giả, nên đọc thêm bài Trở Về Mái Nhà Xưa, 13 trang. Truyện này thuật lại cuộc sống thời thiếu nữ của tác giả, khi ở Nhatrang, từ lúc học trường Bà Sơ Trắng, qua Bà Sơ Đen, tới khi đi xem phim Quan Âm Thị Kính ở rạp Minh Châu lúc gia đình ở Nhatrang, là tấm lòng, tâm hồn của cô chuyển hướng, tự ý đòi mẹ cho gia nhập sinh hoạt Gia Đình Phật Tử! Đọc truyện này rất vui, khi cô nói “buông… đạo Thiên Chúa, lập địa nguyện thành Phật” (chứ không phải buông dao thành Phật) như chuyện ông hàng thịt buông dao bỏ nghiệp sát sinh thuở xưa… Đó là những ghi nhận của tôi khi đọc hai truyện trong cuốn Mùi Hương Lan. Vì chỉ đọc hai truyện, tôi không biết gì hơn. Nhưng nếu phải nói một câu về ngòi bút của Ngọc Bảo, thì tôi may mắn được đọc sách của cô, để thấy rằng, trong những ngòi bút nữ giới ở hải ngoại, không phải chỉ có thế. Còn có một người mà khi viết, dù là sáng tác, vẫn dẫn chứng đầy đủ nguyên bản, không kể kiến thức của mình mà người đọc thấy kiến thức tác giả ở từng trang giấy, người đó là Ngọc Bảo. Viên Linh Thứ bẩy Jan 10- 2009   Ghi chút nỗi niềm ( Bài phát biểu của Mật Nghiêm Đặng Nguyên Phả nhân ngày ra mắt sách MÙI HƯƠNG LAN của Ngọc Bảo ngày 10 tháng 1- 2009 tại chùa Bảo Quang) Kính bạch Chư Tôn Đức Kính thưa toàn thể quý vị I- NHÂN DUYÊN CHẰNG CHỊT Hôm nay chúng tôi lên đây để phát biểu về cảm nghĩ của mình khi đọc qua tác phẩm “Mùi Hương Lan của nhà văn Ngọc Bảo là do nhiều nhân duyên lôi kéo: - Trước hết là chùa Bảo Quang, nơi có những sinh hoạt văn hóa đầy phẩm chất Việt Nam, đồng thời thầy trụ trì là nhà thơ Thanh Trí Cao, người đã quy y cho cô Ngọc Bảo. - Thứ hai là sự tế nhị lôi kéo của người bạn đạo Tâm Zen muốn tôi nói một chút gì về công trình của tác giả khi đã đọc qua để ủng hộ một nhà văn nữ. - Thứ ba là chính tác giả mà tôi đã được quen biết trong sinh hoạt Phật giáo gần chục năm nay. Cô đã nhiều lần đến phát biểu và tham dự các buổi pháp thoại tại Đạo tràng Hoa Nghiêm chùa Liên Hoa trước đây do tôi hướng dẫn. Rồi tiếp theo được đọc các bài của cô trên báo Trúc Lâm và nghe tiếng cô nói trên chương trình phát thanh Tiếng Từ Bi của chùa Liên Hoa, và đặc biệt học hỏi vài tác phẩm mà cô dịch chung với Ni sư Thuần Bạch khiến tôi rất là thán phục và lòng đã bảo lòng là cô này thuộc loại “Đàn Bà Dễ Có Mấy Tay” đây. Đó là ba lý do khiến hôm nay tôi có mặt ở hội trường này để nói vài lời tâm sự. II- NHÌN THEO CHỈ QUÁN Tôi nhận được tác phẩm “Mùi Hương Lan” ba ngày trước lễ Giáng Sinh, sau khi tác giả điện thoại mời tham dự buổi ra mắt sách, hỏi thăm sức khỏe và nếu được thì yêu cầu phát biểu vài lời, rồi lấy địa chỉ của tôi để gởi sách biếu. Trước thịnh tình đó khiến tôi dù đang dưỡng bịnh sau khi mổ nhiếp hộ tuyến cũng không nỡ lòng từ chối sự yêu cầu. Khi có tác phẩm trên tay, tôi lật ngay mục lục để xem bố cục, nội dung và đọc ngay “Lời giới thiệu” của thầy Quảng Thanh, lời mở đầu của Tác giả, sau mới vào vườn xem hoa. Tôi không đọc theo thứ tự của cuốn sách do người viết sắp đặt, mà coi trước nhưng bài nào đầu đề hấp dẫn đối với tôi, để tìm ý qua lời và tìm tác giả qua tư duy diễn đạt. Tôi thấy tuyển tập này ghi lại những nét tư duy, những niềm tâm sự của tác giả vào mỗi độ thời gian, mỗi khoảng không gian trong cuộc sống, có những hoài niệm, những ý tưởng chợt đến, những quán chiếu về sự tình, nhưng vượt lên trên tất cả là “nhìn đời qua đạo” của một hành giả đi vào đời. III- THẤY MỘNG GIẢI MÊ Bài đầu tiên mà tôi tìm đọc là “Phật Pháp ở đâu?” trang 113 ghi lại cảm nghĩ của tác giả khi xem một cuốn phim tài liệu của một khoa học gia người Nhật nói về đời sống các sinh vật, kể cả con người. Mở đầu từ một shopping mall của Mỹ, rồi đi khắp năm châu bốn bể, theo lời tác giả. Đặc biệt là trong cảnh thương xá lớn đó, đầy sự náo nhiệt và bận rộn của những người mua sắm, lại có cảnh các vị Lạt Ma Tây Tạng đang bình thản thiết lập một Mandala bằng cát nhiều mầu về thế giới Tịnh Độ của Đức Phật A Di Đà. Đây là một sự xen kẽ giữa Đời và Đạo, giữa thế tục và tâm linh. Sau khi đưa người xem đi khắp cả với những phân tích khoa học về đời sống để nói lên cái hiện tượng tương quan của sự sinh tồn, biến dịch và hoại diệt, rồi sau cùng lại trở về thương xá ồn ào, náo nhiệt để thấy các vị sư Tây Tạng xóa Mandala biểu tượng của cảnh giới A Di Đà. Ai là người tìm hiểu về Mật Tông mới thấu được ý nghĩa của vũ trụ và nhân sinh, tâm và vật, hiện tượng và bản chất cuộc đời thế tục và cảnh giới tâm linh, cuối cùng vẫn là “giải mê trong mộng” qua Mandala nhiệm mầu. Tác giả đã dùng phần sau của bài này để nói về Pháp, về Tánh Không, về tâm và pháp với những kiến thức cần biết để thực hành, để nhập pháp và thấy Phật. Bài viết như tải Đạo, như hé mở con đường, nhưng mỗi hành giả đi đến đâu thì tự biết. Bài kế tiếp tôi đọc là “Tự Tại trong Bát Nhã”, đó là bài tác giả viết cho Đạo tràng Hoa Nghiêm để trình bầy cùng thính chúng, trong đó có tôi. Chỉ xin ghi lại bài thơ của Ryusai mà tác giả dịch như sau: Không là tên của Tánh Không Là tên gọi cái không thể nắm bắt Tên của đất trời và của núi sông Cũng còn được gọi là Thực Tướng Trong mầu xanh của những hàng thông Những bụi cây um tùm quấn quít Chẳng có gì đến, không gì đi Trong mầu đỏ thắm của sắc hoa Và mầu trắng tinh của bông tuyết Chẳng có gì sinh, không gì diệt. Đó là những lời sâu sắc nhất để tả về Bát Nhã. IV - TÂM SỰ MANG MANG Tôi ngưng đọc những bài về Phật pháp và quay qua tìm xem những hoài niệm và tâm tư của tác giả trong bài “Trở Về Mái Nhà Xưa” trang 100. Tôi thích nhất hai đoạn thơ phổ nhạc do Francoise Hardy hát, trang trải tình cảm mà tác giả ghi lại, giúp tôi ôn mớ tiếng Pháp đã cùn, như sau: Quand je me tourne vers mes souvenirs Je revois la maison où j’ai grandi Il me revient des tas des choses Je vois des roses dans le jardin Tác giả đã dịch như sau : Khi hồi tưởng những kỷ niệm qua Tôi thấy ngày xưa lớn lên trong ngôi nhà Thấy bao điều trăm nhớ ngàn thương Thấy vườn hoa thắm những đóa hồng Và tiếp theo : Mais tout doit finir pourtant dans la vie Et j’ai du partir, les larmes aux yeux… Quand j’ai quitté ce coin de mon enfance Je savais déjà que j’y laissais mon cœur Tác giả dich : Nhưng rồi tất cả đều chấm dứt trong cuộc đời Và tôi phải ra đi, lệ tràn trên mi…. Khi xa rời nơi chốn ấy của tuổi thơ Tôi đã biết rằng, lòng tôi không phai mờ Đây là tất cả những u uất hoài niệm của tác giả về thời thơ ấu, về ngày xưa cũ, đã nói lên niềm tâm sự mang mang của tác giả khi nghĩ đến đời sống đã trải qua. V - CON ĐƯỜNG ĐÃ MỞ Những tâm sự đầy vơi vừa kể trên chỉ là những nét chấm phá của bức tranh đời hay là những ấn tượng trong cuộc hành trình của tác giả. Nhưng kể từ khi nương tựa Phật, quy y tại Bảo Quang thì dường như tâm thức chuyển mình, tác giả đang đi vào một con đường mới. Tôi đọc bài « Có Phải Là Bồ Tát » để thấy tinh thần dấn thân vào đời, vào cuộc sống khi « Đạo Đời là một » trong ý nghĩa « Đạo chẳng thể lìa Đời mà giác ngộ ». Hình ảnh của chú Ngộ Minh trong truyện là một đồng tử sống rất hồn nhiên, đến để phá chấp, để làm quân bình nếp sống đóng khung của thiền viện Hằng Thiên, làm nổi lên cái « bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền » của nhà Thiền. Nhưng khi Ngộ Minh đi rồi hỏi trong thiền viện mấy người đổi thay ? Viện chủ sao vẫn cần tìm dấu tích ? Ngộ Minh là kẻ đói thì ăn, mệt thì ngủ « không bị thanh quy trói buộc, tự nhiên như nhiên, nên khác mọi người, rồi trở thành nổi bật, trở thành hiện tượng. Khi đến trước mặt Vua cũng không thay đổi, không sợ sệt. Ngay giữa triều đình mất mạng như chơi mà dám « tuyệt đường ngôn ngữ » lẳng lặng ra đi vào chốn nhân gian cát bụi ! Đó là mở ra con đường và Ngộ Minh trở thành « Diệu Minh » « vào Đời sống Đạo » quên mình vì người, làm lợi ích chúng sinh. Khi hành giả biết sống vì mọi người thì danh xưng Bồ Tát cũng chỉ là giả danh mà thôi ! VI – HÃY CÙNG NHAU ĐI Bài sau cùng tôi đọc là bài « Lão và Phật » mang nhiều ấn tượng và khiến tôi tâm đắc nhất. Tôi có cảm tưởng như cùng đi vào chốn bao la, vào thời gian vô tận và không gian vô biên, vào chỗ vô thường mà thấy hằng thường khi đầu sào tiến thêm một bước. Nói chuyện đầu sào thêm một bước khiến tôi nhớ đến bài thi kệ : Đầu sào trăm thước đứng vững chân Tuy ngộ nhưng chưa rõ lý chân Đầu sào trăm thước thêm một bước Mười phương thế giới hiện toàn thân của Thiền sư Cảnh Sầm, mà tôi rất thích về tinh thần phóng khoáng. Tôi xin kể tinh thần khoáng đại của Ngài. Một sáng khi Ngài đi thiền hành về, thầy thủ tọa hỏi : - Ngài đi đâu về đó ? Đáp : - Du xuân trên đỉnh núi Thủ toạ hỏi : - Đến những nơi nào ? Ngài đáp : - Lần theo vết cỏ non đi Nghe tiếng hoa rơi gọi trở về Thủ tọa cười : - Giống mùa xuân quá. Ngài đáp : - Cũng giống « sương thu đọng giọt sầu ». Câu trả lời này nói lên rằng trong cái thế giới « trùng trùng duyên khởi » này xuân thu chỉ là hiện tượng. Cỏ, hoa, sương đọng là những nét đẹp tự nhiên mà thôi, xin đừng thành kiến, mà hãy sống thường nhiên, tự tại. Bài này cũng là bài kết, đóng lại tác phẩm. Nó ghi thời điểm mới nhất, tháng 8-2008 và cũng đánh dấu mức nông sâu về tiến trình tư duy của tác giả. Tôi không muốn bàn nhiều, không phân tích, phê bình bài này. Xin để cho độc giả vào vườn xem hoa, rồi nhận định. Với tôi thì « Hương Lan » đã tỏa rồi sẽ bay xa. VII - KẾT LUẬN Tôi xin dừng lại nơi đây, sau khi vừa thoáng nhìn qua, chỉ điểm 5 bài trong gần hai chục. Xếp sách lại rồi, tôi bắt đầu ngắm nó, nhìn bìa trước, lật bìa sau để thêm tâm cảm. Với trang bìa trước : nhìn ba bông lan đỏ cùng hai nụ trắng trong một nền đen, khiến tôi liên tưởng tới trong đêm dài sinh tử hay trong vô minh đen tối mà hoa tâm vẫn nở, tỏa ngát hương thơm. Bỗng tôi chợt hứng mà làm bốn câu thơ « Nhìn hình gợi ý » như sau : Trong đêm vô minh dầy đặc Có một cành lan vừa nở Hương thơm vô tình tỏa ngát Ô kìa … đời thật hay mơ! Lật bìa sau, tác giả ghi lại bốn câu thơ của thi hào Lý Bạch, có sự so sánh giữa Lan và Tùng. Với Lan thì mỏng manh mà tỏa hương thơm ngát, còn Tùng thì đứng sừng sững xanh tươi giữa đất trời. Hình ảnh đẹp, thật tự nhiên. Nhưng nếu tôi là họa sĩ hay thi sĩ thì tôi sẽ thêm một con bướm đẹp đậu trên cành lan để cho sống động và thêm nhánh cây tầm gửi trên thân Tùng già để ẩn mình nghe gió, ăn sương, nói lên sự cộng tồn trong cuộc sống luôn trôi chẩy… Để chấm dứt bài phát biểu hôm nay, chúng tôi xin thành kính cám ơn Chư Tôn Đức cùng toàn thể quý vị đã lắng nghe những lời thô thiển vừa qua. Riêng để cám ơn tác giả đã đóng góp cho văn hóa Việt Nam hải ngoại một tác phẩm hay bằng bài thơ với đầu đề là “Hỏi Ai” như sau: Hỏi ai mở ngỏ con đường Vượt qua sông núi đầy sương phủ mờ Hỏi ai chưa dứt mộng mơ Nửa đời, nửa đạo bơ vơ một mình Hỏi ai tìm chuyện tử sinh Loay hoay nhìn lại thấy mình ở trong Hỏi ai nợ trả chưa xong Vẫn còn nghiệp dẫn long đong bên trời Hỏi bao giờ dứt cuộc chơi Để lìa sinh tử, vào nơi an bình. Trên đây chỉ là vài nét tâm tình “tự biên, tự diễn” của chúng tôi. Kính xin Chư Tôn Đức và quý vị thính giả bỏ qua những vụng về, thiếu sót, dù chúng tôi đã hết lòng bầy tỏ. Câu kết luận cuối cùng của chúng tôi, sau một thoáng nhìn tuyển tập “Mùi Hương Lan” một loại sách nói “Đạo trong Đời”, tôi xin có một nhận xét rất riêng tư và đặc biệt, đó là: “Cái hay nhất của tác giả Ngọc Bảo là biết tự nói về mình, hơn là để cho những người khác nói!” Xin thành kính cảm tạ Chư Tôn Đức, chân thành cảm ơn quý vị thính giả và xin chia xẻ niềm vui cùng tác giả. Xin kính chào toàn thể cử tọa. California ngày 25 tháng 12- 2008 lúc 9:00 AM MẬT NGHIÊM