|
Bắt đầu những năm 60, Saigon và các tỉnh lỵ miền Nam đã cho nhập
nhiều phim ngoại quốc từ thế giới tự do, trong đó có phim Mỹ, Nhật,
Pháp và Ấn Độ là đáng kể nhất, sau đó là phim Hồng kông. Vào thời đó
những phim Nhật thuộc loại "chambara" do Mifune Toshiro (三船敏郎) đóng,
"Zatoichi" do Katsu Shintaro (勝新太郎) đóng hay loại "romance" tân thời
do Ishihara Yujiro (石原裕次郎), Kobayashi Akira (小林旭) và Shishidojo
(宍戸錠) đóng vai tạo ảnh hưởng rất lớn trong giới trẻ ở miền Nam. Khi
tôi xách gói sang Nhật du dọc, trong lòng cũng có lúc ước mong sẽ
gặp được những thần tượng màn bạc của mình....
Ai là Zatoichi?
Zatoichi (座頭市, Zatōichi) là một nhân vật giả tưởng trong tiểu
thuyết, trên màn bạc và máy truyền hình của Nhật. Đây là một gã làm
nghề tẩm quất nhưng lại rất thiện nghệ về kiếm thuật do Shimozawa
Kan (子母澤寛) dựng lên trong trong tiểu thuyết vào thời Edo.
"Zato" (座頭・tọa đầu) vốn là chức vị thấp nhất theo giai cấp "Todoza"
(当道座) của người mù trong xã hội NB thời xưa và "Ichi" (市・thị) là tên
người. Vì thế có cách gọi khác là "Zato no ichi", nghĩa là gã "Ichi"
của chức "Zato". Bậc thang giai cấp từ trên xuống dưới của Todoza là:
Kenkyo (検校・kiểm hiệu), Betto (別当・biệt đương), Koto (勾当・câu đương) và
Zato (座頭・tọa đầu).
Zatoichi không phải là gương mẫu cho nề nếp đạo đức thường ngày.
Người không toàn vẹn vì đôi mắt không nhìn thấy ánh sáng, lại có
cuộc sống bê tha hay ra vào nơi sòng bạc, chung đụng với "Yakuza"(du
đảng). Như "Ichi" tự nhận: "ta chỉ là rác rến của cuộc đời (1) -
nhưng không vì thế để cho đời nầy sa đạ thêm!".
Chuyện "Zatoichi" được giới bình dân hâm mộ từ thời Edo, sau được
hãng phim lăng xê và chính tài tử Katsu Shintaro (勝新太郎) triển khai,
trở thành một giai phẩm nghệ thuật cho màn bạc Nhật Bản và Thế Giới.
Phim đầu tiên do Daiei Studios (nay là Kadokawa Pictures) sáng
tác vào năm 1962 với tựa đề là "Zatōichi monogatari" (座頭市物語) - là
phim trắng đen do Misumi Kenji (三隅研次) làm giám đốc. Phim kế cũng
mang cùng tên gọi là "Zoku Zatōichi monogatari" (続座頭市物語 - "zoku" có
nghĩa là tiếp theo). Cho đến năm 1989 có tất cả là 26 phim (kỷ lục
thời đó) (2) với tựa đề liên quan xung quanh "Zatoichi".
Giữa năm 1972-74, Katsu Productions (chủ là Katsu Shintaro) chế
tác phim Jidaigeki (時代劇/classic drama) "Zatoichi" cho chiếu trên TV
qua đài Fuji với tất cả là 112 episodes.
Nhân vật phim Zatoichi
Người mới gặp Ichi ngỡ rằng gã ta là một người hành khất, nếu
không thì là ông sư hay người tù ngoài đảo "Sado" (佐渡) mới được thả
về. Zatoichi chống gậy để mò đường đi có lúc vấp ngã. Trẻ con trong
làng thường gạt anh ta bẳng cách dẫn qua đường có hầm hố nhưng
Zatoichi vẫn giả đò làm theo rồi té nhào để làm vui cho bọn trẻ.
Trong cây gậy "tsue"của Zatoichi có giấu một thanh ẩn đao ít người
biết. Trong giới giang hồ võ hiệp họ gọi là "shikomizue" (3).
Thường kiếm đạo Nhật không có múa may như Tàu, chỉ cần một vài
động tác tập trung tinh thần rồi chém như sét đánh là xong. Người mù
nầy làm sao đánh lại được với người thường, trong đó có những
"Samurai" giỏi của thế gian? Âu đây là cái bí quyết của Zotoichi và
chính vì thế gã được người đời thán phục và tặng cho cái biệt danh
là "Người hiệp sĩ mù nghe gió kiếm".
Thường thời Zatoichi làm nghề "anma" (按摩 - tẩm quất đấm bóp) để
sinh nhai. Từ xưa đây là một nghề giành riêng cho người mù ở
Nhật.Thử hỏi anh ta còn cách chọn lựa nào khác? Nhưng người đàn ông
nầy không vì thế để cho cuộc đời mình mai một. Gã sống rất hào hoa
vì có thêm nghề đánh lộn thuê. Với biệt tài về "chohan" (丁半・đinh bán
- đổ bầu cua xí ngầu lắc) Zatoichi trở thành một anh chị "bakuto"
(博徒・bác đồ - tay cờ bạc) có thớ.
Tai Zatoichi thính như ra-đa. Anh ta có thể nghe tiếng động rất
nhẹ và đoán đúng được mặt nào của hột "saikoro" (xí ngầu lắc) đang
lật trên hay dưới. Anh ta có thể biết ai đang đứng gần mình qua mùi
dù là người đẹp hay kẻ gian. Zatoichi chẳng để cho ai lừa đảo mình.
Còn muốn ra tay ăn hiếp anh ta chăng? - "jôdan ja nee?!" (muốn đùa
đấy?!). Tài đô vật của gã ta có thể đánh ngã 5-7 người cùng một lúc.
Muốn dùng đến đao kiếm chớ? - Chỉ có kẻ ngu xuẩn mới dám phiêu lưu
nghĩ đến điều đó - một khi Zatoichi rút kiếm ra thì phải có kẻ bỏ
mạng!
Theo ta nghĩ thế giới của người mù có lẽ phải rất ưu sầu bi đát.
Nhưng qua Zatoichi ta thấy có một sự thu hút bí ẩn lạ kỳ trong trong
bóng tối của người "mekura" (盲・kẻ mù). Cuôc đời anh ta sẽ để lại một
truyền thuyết lâu dài... Đối với tôi câu:"Kurayami nara kocchi no
mon da" (暗闇ならこっちのもんだ/ thế giới đen tối chính là thế giới của ta rồi)
khi Zatoichi dập tắt đèn lồng của đối phối trong màn đêm trước khi
giao chiến thật là bất hủ.
"Katsu" là "Zatoichi" hay "Zatoichi"
là "Katsu"?
Như nói phần trên, phim Zatoichi có rất nhiều. Đây là những phim
action của Á châu rất thịnh hành 3-4 mươi năm trước. Vốn là con của
một nghệ sĩ "kabuki" (歌舞伎・ca vũ kỹ), Katsu Shintaro sinh ra có thiên
tài về ca kịch và đóng phim rất giỏi, tự mình làm giám đốc hãng phim
về sau và thường là người ca những bài "shudaika"(主題歌・theme song)
cho phim mình. Katsu Shintaro trở thành thần tượng của giới bình dân
NB thời đó.
Phim đầu tiên là phim trắng đen "Zatoichi monogatari" (座頭市物語).
Khi xem khán giả phải bái phục tài diễn xuất của Katsu. Lúc ống lens
closed-up vào mặt Zatoichi trước khi lâm chiến, đôi lúc tôi sởn tóc
gáy khi nhìn những cử động của bắp thịt và dây thần kinh đang hoạt
động trên mặt anh ta. Nhiều nhà bình luận phim phải công nhận "nếu
không có Katsu thì chắc không có legend của "Zatoichi". Đây là một
tác phẩm nâng cao vị trí đóng phim của Katsu Shintaro lên hàng đại
tài tử như Mifune Toshiro ở Nhật cũng như trên thế giới. Người thích
xem phim Nhật trong khoảng 1960-70 chắc phải có lần xem qua Katsu
Shintaro trong vai người mù Zatoichi. Ngay như tổng thống Fidel
Castro của Cuba cũng là "fan" của Zatoichi (hay nhạc sĩ Trịnh công
Sơn của chúng ta cũng thế!).
Hiện nay (2012) tự điển bách khoa điện tử "Wikipedia" có hơn 10
ngôn ngữ với chủ đề "Zatoichi" và "Katsu Shintaro".
Parodies
Ngày nay có vài hãng phim trên thế giới làm phim mô phỏng theo
Zatoichi gọi là Parodies.
Năm 1990, hãng TriStar Picture của Mỹ chế phỏng theo phim thứ 17
của Zatoichi series qua tựa đề "Blind Fury" do Rutger Hauer đóng vai
chính. Năm 2003 Kitano Takeshi (北野武) cho ra một phim Zatoichi mới do
chính ông ta làm đạo diễn kiêm tài tử. Sau đó Aikawa Shō (哀川 翔) đóng
phim khác do Miike Takashi (三池 崇史) làm giám đốc.
So sánh phim "Zatoichi" với phim "Yojimbo
"Yojimbo" là một phim do Mifune Toshiro đóng vai, tuy cũng là
loại phim "chambara" nhưng nó mang đến một sắc thái mới cho màng bạc
Nhật. Người ta có thể thấy sự gần gũi của nó với phim "Per un pungno
di dollari (a fistful of dollars) - loại spaghetty western của thời
đó. Tự nó đứng một mình trên màn bạc.
"Zatoichi" là phim giải trí cho giới bình dân, nó gợi lại khung
cảnh sống của thời Edo. Cũng như nhiều phim "jidaigeki" khác - thí
dụ như Momotaro Samurai, Mito Komon - được tiếp tục trình diễn mỗi
tuần trên TV. Vì thế nó có dịp thẩm thấu vào đời sống hàng ngày của
người Nhật. Trẻ em thường bắt chước Katsu trong cách đi mò mẫm của
người mù. Tuy "Zatoichi" chỉ là câu chuyện hấp dẫn khi đọc hay cuốn
phim hào hứng khi xem, xong rồi thì chẳng có học được điều gì hay để
sống - nhưng lạ là "rồi ai cũng muốn xem tiếp". Về nghệ thuật phim "Zatoichi"
quả đáp ứng được sự đón chờ của người thích xem phim. Chính vì thế
loạt phim Zatoichi đã được tiếp tục cho ra mắt người hâm mộ gần 30
năm.
Zatoichi no monomane (trẻ em bắt chước "Zatoichi")
Như một con ngựa giỏi thường hay có chứng, Katsu là một con người
không phải lúc nào cũng sống theo mô phạm đạo đức hàng ngày. Ông có
lần xung đột với giám đốc phim Kurozawa Akira khi được mời hợp tác,
nó đưa đến sự rạn nứt giữa 2 người. Khi phim "Zatoichi" được bán
chạy Katsu thường tạo phim rất hối hả, nhiều lúc không cần kịch bản.
Con trai Katsu trở nên ngông cuồng trong khi đóng một phim của bố
rồi dùng kiếm "katana" thật (thay gì kiếm giả) chém chết một tài tử
phụ. Sự kiện đưa Katsu xuống dốc về tinh thần. Ông đâm ra bê tha,
rượu chè, có lúc dùng ma túy. Danh từ "Katsu" bị thiên hạ tránh lần,
phim làm ra không được nhiều người xem. Người Nhật không muốn con em
họ bắt chước "Katsu" hay "Zatoichi" nữa.
Ngày 21 tháng 6 năm 1997, sau mấy năm trị bịnh ung thư yết hầu,
Katsu Shintaro ra đi theo Zatoichi lúc được 65 tuổi.
Lần nầy Katsu-Zatoichi đi vào một thế giới đen tối vĩnh viễn
chẳng còn cơ hội trở về với thế gian để làm tiếp một cuốn phim "zoku"
(続・continues) nào khác. Đúng như Katsu nói: 暗闇ならこっちのもんだ (Thế giới
đen tối chính là thế giới của ta rồi). Naruhodo!
HVB - một ngày cuối tháng Giêng năm 2013
Chú thích:
(1) "ningen no kuzu"( 人間のくず) theo cách nói thường ngày của giới
anh chị Yakuza.
(2) Về sau loạt phim "Otoko wa tsurai yo" (男はつらいよ -"Làm đàn ông
khổ lăm...") do Atsum Kiyoshii (渥美清) đóng vai "Tora-san" (寅さん・anh "Dần")
với số 48 là nhiều bộ nhất.
(3)"Shikomizue (仕込み杖) là cây gậy (杖/tzue) có ẩn con dao phía
trong. Đây là một loại vũ khí bất hợp pháp (concealed weapon!) thời
Edo. Trong thời đó chỉ có chức võ sĩ (Samurai) mới được quyền mang
kiếm.
|
