Thu vàng trên sông Merced

Yosemite là một vườn quốc gia (national park – sẽ viết tắt là NP) nằm trong tiểu bang California, được thành lập từ năm 1890 và là một trong những vườn đẹp nhất của Mỹ và Thế giới. Năm 1984 vườn được UNESCO cho vào danh sách Di sản Thế giới. Mỗi năm có khoảng 4 triệu du khách đến viếng vườn nầy.

Để viếng Yosemite NP bằng xe hơi từ vùng Bay của California, i.e., San Francisco, San Jose và Oakland, ta có thể dùng các đường cao tốc chạy về hướng Đông của t.b., thời gian lái xe mất khoảng 3.5 đến 4 tiếng. Mùa cuối thu hay đông đường trên vùng cao của Yosemite thường có tuyết, đôi khi không cho xe qua. Muốn được an toàn xe phải mang theo “sên” (chain) hay giây cáp (cable) – có thể mua hay mướn ở các tiệm auto parts. Một cách đi thoải mái hơn là dùng shuttle bus của hãng YARTS (Yosemite Area Regional Transportation System) ở các thành phố gần Yosemite. Xe sẽ chở ta vào NP, trên đường bỏ và lấy thêm khách ở các hotel dọc theo lộ trình, và cho mang theo cả xe đạp (xin tham khảo website của YARTS).

Phần chính của Yosemite NP nằm trong một thung lũng (Y. Valley) xung quanh bao bọc bởi núi cao. Hai trái núi tạo ra ấn tượng mạnh cho người đến viếng Yosemite là El Capitan và Half Dome – đây là núi đá hoa cương một mảnh (granite monolith) có hình dáng khác thường. Chữ “El Capitan” có nghĩa là “ông đội trưởng” hay “sếp” trong tiếng Tây Ban Nha còn chữ “Half Dome” có nghĩa là “nửa vòm” vì trái núi nầy bị sụp đi hết phân nửa. Khi nhìn ngang đối với tôi nó trông giống như tượng Đức Bà Quang Âm. Đây là nơi thu hút du khách nhiều nhất, ngoài việc ngắm và chụp hình, người trẻ còn có trò thể thao là trèo lên vách đá thẳng đứng thấy mà sợ. Để xem 2 quả núi trên “Tunnel View” và “Glacier Point” là 2 địa điểm tốt nhất.

Tunnel View

Tunnel View là một trạm ngừng để xem cảnh – i.e., “scenic overlook" nằm trên đường Wawona. Nơi đây cảnh vật được trình bày theo chiều ngang của tầm mắt, một bên là El Capitan, một bên là Half Dome. Còn Glacier Point là nơi cho ta nhìn xuống thung lũng từ trên cao. Nhờ đó nếu cộng thêm chút óc để khảo sát một cách khoa học ta sẽ đồng ý ngay với John Muir – người cha đẻ của Yosemite NP – là băng hà đã cạo gọt vùng đất núi nầy để tạo thành thung lũng như ta thấy ngày nay.

Rất nhiều nhiếp ảnh gia nhà nghề chụp cảnh Tunnel View trong đó có ông Lương Quang Tuấn – một người Pháp gốc Việt hiện đang sống trong vùng San Jose. Hình Tunnel View của ông Tuấn chụp được chọn làm trang bìa của quyển sách “The National Parks – America’s Best Idea” do Dayton Duncan và Ken Burns biên soạn -và là sách tham khảo đi theo cuốn phim cùng tên do đài PBS chế tác khoảng năm 2009.

Half Dome nhìn từ Omsted Point

Để đi lại trong NP ta có thể dùng Shuttle bus miễn phí như trong Rocky Mountain NP(1) và Zion NP (2). Đây là cách đi chơi vừa tiện lợi vừa đỡ mất thì giờ tìm chỗ đậu xe, giúp làm giảm công hại. Xe shuttle chạy theo vòng loop đánh số 1 đến 20 trong thung lũng và ngừng lại những nơi có cảnh đặc biệt như thác nước, hồ, Half Dome, El Capitan, nơi có quán ăn, bãi cấm trại, hotel, v.v. Trong tháng tuyết chưa rơi shuttle bus có bán vé đi một chiều từ Yosemite Valley Lodge đến Glacier Point để cho dân leo núi từ đó “hạ san” xuống thung lũng (4.8 miles mỗi chiều). Đây là cách đi chơi rất lành mạnh. Giữa tháng 6 đến đầu tháng 9 shuttle cũng có phục vụ tương tự cho khách leo núi giữa Omsted Point và đèo Tioga trên vùng Tuolumne Meadows.

Omsted Point có lối vào trên đường dẫn đến đèo Tioga – là một cao điểm nằm phía Bắc và 1300 m trên thung lũng Yosemite, từ đó ta có thể nhìn thấy hồ Tenaya và mặt Bắc của Half Dome thay vì Nam của Glacier Point. Tôi thích ghé vào nơi đây vì ít du khách và có cảnh đẹp lạ lùng hơn Glacier Point. Tuy nhiên ta phải đi hiking trên đường đá khoảng nửa cây số, đôi khi gặp thú rừng. Cây cối thưa hơn phía dưới, những cây “cedar” và “manzanita” thường có dáng như cây “bonsai” cổ rất đẹp mắt.

Đường Tioga chạy ngang nhiều vùng địa lý và sinh thái - từ Foot Hill (549-900 m), Lower Montane (900-1800), Upper Montane (1800-2450 m), Sub-Alpine (2450-2900 m) và Alpine (2900-3900 m). Đây là nơi trình bài cảnh thiên nhiên khác nhau như thảo nguyên, hồ nước trong xanh, rừng cây, sông, suối, thác ghềnh, núi đá hoa cương trên một con đường. Gần Tuolumne Meadows có bãi đá cho ta leo lên chơi, trên đó chắc có vài cây cedar và thông bristlecone mọc rễ trước khi Chúa Giê-su giáng sinh.

Bình minh

Trong Yosemite NP có con sông mang tên “Merced” rất đẹp. Sông lấy nước tan từ tuyết trên núi và thác đem về hạ lưu để giải khát cho thung lũng San Joaquin khô cằn. Hai bên bờ sông cây cỏ xanh tươi rất tương phản với vùng lân cận - trong địa lý học gọi là “Riperian zone”. Nơi đây thu hút chim cò, cá, thú về cư ngụ. Sông Merced có cả cá Chinook Salmon về đẻ trứng.

Yosemite NP còn có nhiều thắng cảnh để cho ta xem. Nếu đi về hướng Nam trên đường Wawona ta sẽ đến “Mariposa Grove” – đây là rừng cây “Giant Sequoias”, trong đó có ông khổng lồ “Grizzly Giant” cao đến 63.7 m, với khối lượng là 963 m³. Giant Sequoias là loài sinh vật to nhất trên trái đất, thường được gọi là "Sierra redwood" vì chỉ được tìm thấy ở vùng Sierra mà thôi. Coastal redwood hay California redwood là một loài cây khác, thường sống dọc theo bờ biển Thái Bình Dương vùng Bắc California như trong Big Basin Redwood State Park hay Muir Woods National Monument, ngay cả trong thành phố San Jose. Ở bên Nhật có loài cây cùng họ là cây Sugi (cây Sam/Cryptomeria) thường được trồng ở gần thần cung hoặc chùa. Bên cạnh những cây Giant Sequoias còn có nhiều cao thủ của giới thực vật trong đó có Douglas Fir (max. 100 m), Ponderosa Pine (max. 80 m) và Tsuga (max. 60 m).

Giant Sequoias

Ngoài cửa Tây Bắc của Yosemite NP có một thắng cảnh “xưa” ít có người đến viếng – Đó là Hetch Hetchy. Đây là một thung lũng rất hùng vĩ, có người cho rằng nó còn đẹp hơn “Yosemite Valley”. Năm 1923 chính phủ Hoa Kỳ xây cái đập thủy điện khổng lồ nơi đây lấy tên là O’Shaughnessy để trữ nước cung cấp cho thành phố San Francisco đang “khát” sau trận hỏa hoạn lớn. Thế là thung lũng thần tiên bị chìm đắm dưới cái hồ phẳng lặng vô tình. Ngày nay tôi đến đây như để tìm lại một di tích trong huyền sử!

Hetch Hetchy trước khi có đập nước – tranh của Albert Bierstadt

Cái lý thú khi đi du lịch của tôi là xem cảnh, chụp hình và tìm hiểu lịch sử của nơi mình đến, và nếu được quan sát thêm về khoa học thực vật, địa chất và địa lý.

“Yosemite” vốn là từ do người da trắng dịch cho “Yohhe’meti” hay “Yos se’meti” của dân “Miwok” sống trong vùng Ahwahnee và có nghĩa là “kẻ sát nhân”. “Ahwahnee” là từ dịch trạy của “Awooni” hay “Owwoni”. “Awo”/“Owwo” là cái miệng còn “ni” là rộng vì thung lũng trông giống như cái miệng rộng của con gấu đang ngáp. Người sống trong Yosemite tự gọi họ là “Ah-wah-nee-chee”. Sau khi vàng được phát hiện trong vùng Sierra người da trắng đổ về đây để khai thác và gây ra sự xung đột với dân bản xứ rồi chiếm đoạt đất đai của họ. Thổ dân từng sống trong vùng Ahwahnee bị đuổi về sống trong các khu bảo quản bên lưu vực sông San Joaquin – i.e., Fresno River Farm Reservation ngày nay.

Vào mùa Thu những cây “aspen”, “black oak”, “black cottonwood”, “dogwood”, “willow” đổi màu lá ra màu vàng nâu ảm đạm tạo ra nét u sầu cho rừng núi nhất là lúc về chiều. Trong thung lũng lúc nào cũng có một mùi nồng nặc phảng phất trong không khí - Đó là mùi lá khô. Dưới lớp lá những hạt “acorn” (quả đầu) của cây “black oak” nằm chờ tuyết xuống phủ.

Mùa Thu là mùa rất bận rộn cho con “chipmunk” (sóc rằn), sóc, chuột, chim gõ kiến. Đây là nhóm biết lo xa. Từ sáng đến chiều họ tìm chỗ để giấu cất những hạt “acorn” tìm được dưới mặt đất, trên cây, trong hang. Đây là nguồn lương thực quí báu giúp cho họ sống qua đến mùa Xuân năm tới. Tuy đẹp nhưng Yosemite rất khắc nghiệt. Mùa Xuân chỉ đến cho kẻ biết lo xa...

Naruhodo!

HVB - Mùa cuối Thu 2017

Mời xem thêm 2 tập slideshows qua links dưới đây (click lên link, sau khi Google Photo hiện ra, click vào 3 chấm đứng trên đầu, chọn option slideshow):

https://photos.app.goo.gl/L0roZmKdNP1eMaNc2

https://goo.gl/photos/BiVL6m7Aa9Jix3YU7

Chú thích:

(1) http://www.erct.com/2-ThoVan/HVanBa/Rocky/Rocky-Mountain.htm

(2) https://www.erct.com/2-ThoVan/HVanBa/Zion-Park.htm