World Heritage Site

Sau hai ngày thăm viếng Huế chúng tôi lấy đường sắt vào Đà Nẵng rồi từ đó vận chuyển về Hội An bằng "shuttle bus". Khoảng cách giữa Huế - Đà Nẵng là 102 km. Chúng tôi chọn thiết lộ vì nó sẽ chạy ngang đèo Hải Vân để có dịp nhìn cái đẹp của quê hương như niềm mơ ước. Rất tiếc toa xe chúng tôi ngồi - soft seat/hạng nhất- cửa sổ kính lâu ngày không được lau chùi nên làm mất hứng chụp ảnh.

faifoo map.jpg

Old Map of Hoi-An

Thiết lộ Huế - Đà Nẵng là một phần của tuyến đường sắt xuyên Việt gọi là Bắc Nam hay Thống Nhất. Thời tiền chiến có nhiều tiểu thuyết kể những chuyện tình lâm ly, cuộc chia tay đau lòng của người ra đi kẻ ở lại trên những ga của tuyến đường nầy. Trong cuộc chiến tranh Nam Bắc, nó bị cắt làm hai. Rồi có nhiều đoạn bị bom đạn thả từ trên trời, có khúc bị đặt mìn nỗ từ dưới đất. Đi du lịch bằng đường sắt ở xứ VN ta xưa kia phải là can đảm lắm. Bây giờ thì thống nhất rồi. Đi từ Bắc vào Nam ta không lo bị "giật mình".

Nhà ga Đà Nẵng khá đẹp, phía trước có chưng một đầu máy xe lửa chạy hơi nước ngày xưa. Từ Đà Nẵng vào Hội An xe bus chạy ngang Ngũ Hành Sơn, con đường cao tốc khá ngoạn mục. Nơi đây có cái tháp chùa trên núi. Người ngoại quốc gọi nó là "Marble mountain. Ngũ Hành Sơn có 5 trái núi : Kim, Mộc, Thủy, Hỏa Thổ. Vùng nầy là sản địa của cẩm thạch và đá vôi.

Đến Hội An chúng tôi check-in với Hotel Green Heaven xong ra phố ăn trưa và đi dạo.

Thành phố Hội rất gọn, sạch sẽ, ít xe gắng máy hơn Huế hay các T.P. trong Nam và Bắc cùng cỡ. Đến đây đa số du khách tập trung về phố cổ nằm trên tả ngạn của con sông Hoài hay Thu Bồn (秋盆). Trong phố cổ cấm xe hơi và xe gắng máy nên ta chỉ đi bộ. Đây đúng như sự ước muốn của tôi cho phố cổ Hà Nội.

Cái ấn tượng khi bước chân đến phố cổ Hội An lần đầu tiên là màu sắc của nhà cửa kiến vật. Nhìn đâu cũng hồng nước vôi "colonial" hay vàng "om" nắng chiều trên đồng lúa. Còn không thì là màu meo mốc rong rêu của thời gian như "sabi" "wabi" của Nhật Bản.

Người từ xa đến viếng cảm thấy như bị thu hút vào một giấc mơ đi ngược dòng thời gian. Nó khiến cho "già" nhớ lại hình ảnh của phố Bến Tre thuở xưa trước khi chợ bị đốt. Ai có muốn quên thế sự bận rộn, buồn phiền của cõi đời vật chất tạm bợ hãy đến đây một lần rồi sẽ được giải thoát.

Hội (會) là "gặp nhau", An (安) là "yên lành". Hợp ngữ Hội An là nơi tụ cư của con người từ nhiều lớp, nhiều nguồn, nhiều dân tộc một cách an bình - C'est le point de paix. Ngày xưa thuyền nhân Nhật, Hoa, Bồ, Siêm...ghé qua nơi nầy để tránh bão tố hay chuẩn bị cho những cuộc hàng hải trên biển Đông nhiều tháng. Họ thường lui tới các lữ quán có treo "akachochin" (赤提灯 - đèn lồng đỏ) về đêm. Các tố nữ đất Hội đã mang đến niềm an ủi cho những chàng thủy thủ xa xứ. Ngày nay bóng váng thanh lâu còn hiện diện trên phố cổ cho du khách ghé tham quang.

Xưa kia đây là đất của Chiêm Thành. Thương nhân Minh hương và Nhật Bản đã từng có mặt nơi nầy mấy thế kỷ trước. Họ tin rằng con rồng Á Châu nằm dưới đất Hội. Xa xưa hơn nữa vào đầu công nguyên, "Lâm Áp phố " (林邑浦 - old Hoi An) từng là thương cảng hàng đầu của biển Nam Hoa. Người Bồ Đào Nha có lúc gọi nó là "Faifo" - có lẽ nhại theo âm "Hải phố " (海浦-Haifo) hay "Hoài phố" chăng? Hãng mậu dịch Đông Ấn Hà Lan (Dutch East India Company) cũng có "trading post" (chi nhánh) tại Hội An.

Phố Hội là nơi Phật giáo, Ki Tô giáo truyền bá vào Đàng Trong. Văn minh Việt, Chàm, Hoa, Nhật, Ấn, Âu đã gặp nhau rồi hòa tan ra một màu. Trên mảnh đất "trầm hương" ta sẽ thấy cái lạ, đẹp và buồn thanh nhã. Người Hội không kỳ thị không phân chia giai cấp và không cực đoan.

Ngày hôm đó trời mát tôi đi dọc ngang phố cổ đến lúc chiều tà. Không như phố cổ Hà Nội, nơi đây dân Hội biết cách giữ gìn cái "cũ" cho sạch cho thanh. Âu đây là kết quả của sự du nhập văn hóa một cách đa nguyên. Cửa tiệm Hội thường mở toanh ra không có người giữ như Nhật Bản, đến xem có mua hay không người bán cũng mĩm cười không giận như người Hoa. Người ta không to tiếng, chửi bới với nhau trên đường, xã rác ngoài phố... Nó gợi lại cái hình ảnh hiền hòa của người Huế xứ Thần Kinh tôi vừa mới làm quen. Quả như tôi nghe ai nói: "Khách nước ngoài du lịch Việt Nam hầu như đều đến Hội An ít nhất một lần, có những người còn trụ lại hàng tháng để tận hưởng cuộc sống yên bình nơi đây"( MN).

Lai Viễn Kiều

Xưa kia Hải Phố chia ra hai khu hai bên con rạch nhỏ, bên nầy là thương phố Nhật bên kia là Hoa, nối liền bằng cái cầu "Lai Viễn" (来遠橋) rất đẹp mắt ngày nay gọi là "Chùa Cầu Nhật"（日本橋). Cũng như Chợ Lớn hay các China Town trên thế giới, đến đây ta thấy rất nhiều dấu tích của Minh hương như chùa Quang Công, Hội Quán Triều Châu, Phúc Kiến, Hải Nam, lễ hội vía Tài Thần....Ảnh hưởng của Nhật Bản ngày nay bị pha loãng bởi thời gian sau khi Chúa Edo (江戸・giang hộ) ra lệnh phong quốc hơn ba thế kỷ trước. Tuy nhiên cái "wabi" của Nhật vẫn còn vương vấn đâu đây, hay trong máu huyết người Hội. Con gái Hội có cái "yasahisa" (diệu dàng) của "Nihonjin no Ojosan" (con gái Nhật). Đến "Hội" tôi cảm thấy như mình đang đi lạc trong một "ko-Edo".

Hôm tôi đến có một đoàn sư Phật Giáo Tiểu Thừa người Thái hay Tích Lan đến tham quan. Họ mặc áo cà sa màu vàng nghệ thật nổi bậc. Màu áo Sãi ngẫu nhiên lại rất hài hòa với màu nước vôi vàng trên tường. Nó tạo cho người nhìn một ấn tượng như đây là miền đất Phật. Du khách ngoại quốc đều chạy theo chụp hình.

Trong phố cổ có một nhà sách xưa (Phương Nam?) với nhiều kệ gỗ được đóng rất nghệ thuật. Người chủ nhân trẻ thấy tôi đưa máy hình lên chụp liền lễ phép mời tôi vào trong tham quan và cho chụp tự do. Bên trong nó gợi lại hình ảnh nhà sách Khai Trí trên đại lộ Trần Hưng Đạo - Sài Gòn thương yêu ngày xưa. Thời đó mỗi quyển sách là một món hàng quí giá, nó giúp mỡ mang sự hiểu biết của con người. Trong những năm học đại học tôi hay ghé vào đây để đọc sách "lậu" nhưng chủ nhân không bao giờ giận hay xua đuổi. Nghe nói sau 75 người chủ có lòng quảng đại đối với người trẻ bị kết án lạ là "biệt kích văn nghệ", kho sách 60 tấn của ông cũng bị Tần Thủy Hoàng cho lệnh đốt hết. Chuyện xưa rồi không biết có thật hay không. Người ta đồn sau khi mất chủ nhân của nhà sách được chúa rước lên Thiên Đường còn kẻ xử ông thì bây giờ đang ngồi dưới địa ngục. Thôi nên bắt chước người Hội bỏ qua hết cho "An" đời.

Thong dong trên phố cổ rất thú vị. Các cửa hiệu còn lại nhiều chữ Nho trong đó chắc phải có cửa hiệu của người Nhật và Hoa xưa kia. Trong chùa cầu có tượng con chó và khỉ bằng đất hai bên. Người ta đoán có lẽ là cầu được khởi xây năm thân và xong năm tức.

Gần đây trên Vietnam.net có đăng tin là vé vào tham quan phố cổ đã tăng lên nhiều làm cho du khách quốc nội và ngoại bức xúc. Đây là luật mới hay luật rừng do UBND thành phố đề ra. Phố Hội trở nên vắng vẻ và đem đến sự suy thoái cho dịch vụ du lịch địa phương. Tôi đã đọc thấy nhiều lời lên án của người ngoài qua các blog tiếng Anh. Lo đây rồi người ta sẽ yêu cầu rút lại cái title "World Heritage Site" (Di sản Thế Giới) cho phố Hội.

Tiệm xưa rất đẹp và sạch

Đến Hội An ai cũng muốn đi thăm phố cổ về đêm. Xưa kia ngày rầm dân làng có tục thả hoa đăng trên sông Thu Bồn. Đây có lẽ xuất xứ từ lễ hoa đăng Tiết Trung Thu của TQ hay O-Bon của Nhật Bản phía sau là ảnh hưởng của đạo Phật trong mùa Vu Lan. Ngày nay mùa du khách đến nhiều lễ hội như thế được diễn ra mỗi đêm.

Chính ban đêm ta mới thấy người dân Hội sống thật, họ ra phố dạo chơi rất thong dong. Mỗi nhà đều có thắp đèn lồng trong khi con nít chạy rong chơi đây đó rất hồn nhiên - một quang cảnh khó tìm thấy ở đại đô thị như Hà Nội hay Sài Gòn ngày nay. Trên vỉa hè thỉnh thoảng có người bán chè dạo và mấy ông Sãi tôi gặp ghé ngồi ăn, mọi sự trong niềm hỷ xã. Các cửa hiệu phố Hội không dùng "Neon" chóp nhoáng như Sài Gòn. Mỗi bóng đèn được bọc trong lớp giấy hay vải màu một cách rất ưu ái nghệ thuật. Khi thắp lên ánh sáng được lọc qua màn sẽ tạo cho ta một "funiki" (không khí) như dưới đêm trăng sáng thật là thơ mộng . Tôi thấy người ngoại quốc nhìn mê mẫn đèn lồng khi đi dạo cũng như lúc ngồi trong quán ăn kiểu "café terrace".

Trên bến sông dẫn vào phố cổ các "uriko" (売り子- người bán dạo) hoa đăng bày bán từ lúc xế chiều, trong đó có các em gái mới lên 9 lên 10. Nhìn gương mặt ta thấy cái ngây thơ của con cháu mình còn đó. Lúc tôi đi ngang qua hai ba em xông ra mời mua. Vì tôi bụng đang đói nên hứa là "để bác đi ăn cơm xong rồi trở lại sẽ mua cho cháu. Trời tối thả đẹp hơn...". Em bé nũng nĩu "bác hứa với con đi...." tôi gật đầu. Cháu ta mĩm cười không có vẻ gì giận dỗi, có lẽ họ đã nghe khách hứa như thế nầy nhiều lần rồi. Tội nghiệp cho tuổi thơ phải khổ cực giúp gia đình và học bài học nhân tình không phải lúc nào cũng thành thật quá sớm. Ăn cơm tối xong tôi đã trở lại bến sông để tìm và rất hối hận vì không gặp lại họ lần nữa. Tôi ước rằng hoa đăng của mấy cháu bán hết sớm để về nhà học bài cho ngày mai....

Giữa phố về đêm có ca kịch văn nghệ. Các anh kép địa phương biết ca đủ loại ca ba miền. Đương nhiên khi anh ta xuống giọng mùi vọng cổ Bạc Liêu là tôi khoái nhất. Đêm hôm đó có cô đào rất xinh. Trước khi lên sân khấu trình diễn cô ta trang điểm son phấn bên đường đông đúc người, bên cạnh có một em bé chừng 5-6 tuổi đứng nhìn mãi miết. Có lẽ trong lòng em mơ ước khi lớn lên ta cũng sẽ được đẹp như chị.

Nhà cổ Phùng Hưng trên đường Nguyễn Thị Minh Khai được cất 230 năm trước. Đây là căn nhà có lối kiến trúc đẹp nhất của Hội An. Nhà có cột to bằng gỗ lim, mái "tứ hải " Nhật Bản, ban công cửa chớp Trung Quốc, mái hai hướng ở gian trước và gian sau Việt Nam. Bên trong có rất nhiều đồ "antique" Nhật và Tàu. Bộ phận đỡ mái được chạm khắc hình cá chép - là biểu tượng cho sự may mắn và thịnh vượng. Cá chép đối với người Hoa là sự may mắn, đối với người Nhật là quyền lực và đối với người Việt Nam là sự thịnh vượng. Ta có thể vào trong xem tường tận với chút tiền vào cửa.

Nhà cổ Phùng Hưng - con chó, kẻ bán dạo, tố nữ chờ khách đến viếng

Dạo phố cổ đến gần nửa đêm tôi về lại Hotel. Đêm đó ngủ thật ngon rồi nằm mơ thấy quê hương mình đẹp. Cuộc hành trình của tôi khởi đầu từ miền Bắc. Càng vào Nam càng thấy có nhiều chỗ rất phấn khởi về quang cảnh cũng như con người. Như tôi có bảo trước đây: "Quê hương có chỗ tốt chỗ xấu. Có thấy được hay không cũng tùy nơi tùy mùa. Ước gì ta giữ được cái tốt ở mọi nơi mọi mùa. Như thế thì người ngoài dù có xấu miệng đến mấy cũng không chê dân VN ta và xứ VN ta được".

Naruhodo! - Một ngày mưa đầu hè 2014

Mời xem toàn tập ảnh Hội An qua link: Hội An