Bồng bồng con nín con ơi
Dưới sông cá lội, trên trời chim bay
Ước gì mẹ có mười tay
Một tay bắt cá, tay này bẫy chim .....

(ca dao dân tộc Mường)

鴨　

Le le, vịt nước, bồng bồng
Em đi lấy chồng anh ở lại quê.
Le le, vịt nước, bồng bồng,
Con cua, con ghẹm, con cồng .. sáu con !
Thương chồng nấu cháo le le
Nấu canh mỏ quạ, nấu chè hạt sen

(ca dao miền Nam hồi trước)

Bảy con bồng bồng "bufflehead"

Mùa Đông Ohio năm nay kéo dài đến nổi tôi phải chán. Gần cuối tháng 3 Dương lịch rồi mà ông trời còn cho tuyết đổ. Nhưng vì là Trời nên tôi không dám lớn tiếng cứ cúi đầu chờ cho đến lúc ổng đổi ý. Tuy nói lạnh vậy chớ không phải cái gì cũng xấu. Nhờ lạnh nên đám vịt trời và le le từ miền Nam về đến ao hồ vùng tôi rồi cứ ở lì lại - vì họ không muốn tiếp tục đi lên miền Bắc còn lạnh hơn. Nhờ thế nhóm "dòm vịt" như bọn tôi có nhiều thì giờ hơn để khảo sát, còn các nhà điểu học thì thong thả hơn trong việc làm thống kê và đeo vòng (banding) ID cho họ.

Sáng hôm qua tôi ra công viên Prairie Oak cách nhà khoảng 20 km để tìm le le và vịt trời. Lúc đến trời vừa chạng vạng và sương muối vừa tan trên đường "trail" xung quanh hồ. Bảy con bồng bồng "Bufflehead" (Bucephala albeola ) trống còn say ngủ cùng với nhóm vịt "Ruddy" (le le; con trống có mỏ xanh) khoảng 3-40 con. Họ thả nổi như những trái banh lông "tennis" hay lục bình trên mặt nước. Buổi bình minh không có gió nên mặt hồ lặng như mặt kính làm phản chiếu hàng cây bên ven hồ rất mờ ảo.

Chiều 2 hôm trước lúc tôi đến đây chỉ có một con "bufflehead" trống. Có lẽ trên đường di trú từ miền dưới lên gia đình bị ly tán chăng? Tôi rất lo cho anh chàng nầy. Rất may đám vịt "ruddy" không kỳ thị cho anh ta xen vào nhóm để được an toàn - vì luật của vịt trời le le là "safety in number". Con "ruddy boss già" còn tử tế hơn nữa, đến kề bên con "bồng bồng" cô đơn như để trấn an:"chú em đừng… đừng lo, "ua"…"ua" đây sẽ bảo vệ chú em...". Thế rồi cả đàn le le vịt trời cùng nhau thả nổi và diễu hành trên mặt hồ trong khi con ó "dợn" trên trời chờ cơ hội kiếm ăn.

con bồng bồng cô đơn

hai con grebe

merganger

Đến gần trưa đám le le đầu nâu đầu đen "lesser scaup"(vịt bãi?) te te ra giữa hồ cùng với 1 con "merganser" mồ côi, 3 con "horned grebe" hay là "eared grebe" (vì loài mới lớn hay đầu mùa nên tôi chưa phân biệt được). Đây là tóp thợ lặn giỏi, họ là những người thích ăn "sushi". Gần 30 con "sâm cầm" (coot) mặc áo đen có mỏ trắng như ngà voi cùng với 3-4 cặp vịt màu "mallard" đi tuần hành bên ven hồ để mò rong rêu và cỏ rau. Đám nầy có size có cỡ gần bằng nhau nên thân thiện với nhau hơn so với đám bồng bồng le le con. Nhưng "vịt" cỡ nào cũng có tự ái của họ, cần gì phải "bự" mới sống được. Đây là xứ tự do mà cha...hải quan đâu có ló mặt tới đây để kiếm ăn.

lesser scaup in flight

Thực ra còn nhiều loài chim nước và vịt trời nữa. Cứ khoảng nửa hay một tiếng đồng hồ thì trên bầu trời xuất hiện một đàn vịt mới. Trông họ chuẩn bị "landing" (hạ cánh) thực là lý thú vì có con ngừng không kịp phải chổng đầu. Trong cái hồ phía Bắc cách đây khoảng 50 km có nhiều loại le le lạ như "blue-winged teal"( mòng két xanh), "wigeon", "woodduck"(họ vịt tàu), "redhead"(vịt đầu đỏ), v.v. Con "northern shoveller" (vịt thìa) có cánh và đầu xanh với mỏ giống như cái muỗng canh tàu rất "ngộ". Tuy nhiên nó chắc phải tự hào với cái mỏ của trời cho, chẳng khác gì thầy Sáu dzê của làng mình có cái mũi toang hoác được cô vợ bé khen là mũi anh dễ thở...

shoveller

Nói tí về con sâm cầm hay "coot"

"Coot" là loài vịt nước có số sinh tồn rất cao bên Mỹ. Họ thường sống trên sông hay hồ của miền Bắc xứ lạnh. Khi sông hồ đóng băng "coot" sẽ di trú về miền Nam. Ở Việt Nam ta "coot" được gọi là con "sâm cầm" - một loài lông vũ quí phái. Xưa kia Hồ Tây có rất nhiều sâm cầm và hoa sen. Dân Hà Nội có câu: "Dưa La, húng Láng, ngổ Đầm/ Cá rô Đầm Sét, sâm cầm Hồ Tây".

Trước đây, chim sâm cầm là sản vật để tiến vua. Sau nầy hết vua rồi ai bắt nó ăn không biết mà Hồ Tây dần dần không còn con nào nữa.

Tôi có một người bạn chụp ảnh sống ngoài đó nhiều năm than rằng: "ngày nay người từ hành tinh nào đến không biết họ bắt "chim" ăn và cắt hoa sen đem bán. Hồ Tây không còn gì để ngắm. Họa chăng là người ăn mày, móc túi hay buôn bán đạp đổ du khách. Họ gắt gỏng chửi bới với nhau hàng ngày....". Nghe xong lòng tôi quặn đau!

Hồi còn sống nhạc sĩ Trịnh công Sơn có đến thăm Hồ Tây, and có làm 1 bài ca khá hay:

Hồ Tây chiều thu
Mặt nước vàng lay
Bờ xa mời gọi
Màu sương thương nhớ
Bầy sâm cầm nhỏ
Vỗ cánh mặt trời ...

( Nhớ mùa thu Hà Nội - Trịnh công Sơn )

Tôi không rõ anh Sơn thấy con sâm cầm thật hay trong giấc mơ hồi trước giải phóng. Nếu không thì anh có phải là "người mù đi xem chim" như tôi có diễm phúc gặp một ngày nào đó năm trước chăng?

Theo tôi nghĩ đồng bào Hà Nội nên vào Cà Mau học tập thêm một tí. Trong đó "tụi moa" muốn ăn con gì thì nuôi con nấy. Không như ngoài nầy cái rứa gì "mấy bậu" cũng ăn đến tiệt chủng. Bây giờ ôn lại thơ văn lịch sử rồi làm sao khỏi thấy xót xa? - Naruhodo!

bốn con sâm cầm thơ giãn

coot/sâm cầm

night heron "Ninja"/diệc đêm

woodduck

còng cọc (cormorant)

loon (chim lặn gavia)

diệc sám (blue heron)

diệc xanh (green heron)

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả 
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng xin gởi về bahuynh@hotmail.com