Daylily in Amish country

Trên rừng cây đã tô đậm một màu xanh. Lá không còn non mướt mềm mại như lúc giữa tháng 5. Khi chen vào bụi thỉnh thoảng bị gai đâm hay muỗi cắn. Rắn rít và "poison ivy" (cây sơn độc) làm cho người đi hiking phải để ý trong bước đi của mình. Nhưng khi nghĩ đến cái "khoan khoái kỳ diệu" lúc tìm được những bãi hoa dại trong "meadow" giữa rừng hay ngoài "prairie" (đồng cỏ hoang) đang nở rộ, người thích thiên nhiên không thể ngồi ờ nhà với máy lạnh suốt ngày để tránh nóng được nữa. Mùa nầy là mùa để giảm "mỡ" thừa tích lũy từ mùa đông....Vậy còn chờ gì nữa?

Xung quanh thành phố Columbus nơi tôi ở có rất nhiều thiên nhiên. Xưa kia bên Nhật gần Tokyo có một công viên gọi là "Shinrin Koen" (森林公園）tận ngoài tỉnh Saitama (đi xe điện phải mất hơn một tiếng đồng hồ). Columbus có hơn 10 cái như thế và thường chỉ cần lái xe đi gần 30 phút. Đến đây người ta thường có chổ để đi hiking, leo đồi hay trượt tuyết (vào mùa Đông). Nơi có sông hay hồ thì có bãi cát cho con nit xuốnng tắm hay người lớn đi câu. Tôi thì đến đây quanh năm để đi hiking lúc có tuyết, xem chim lúc hết tuyết, xem hoa dại đầu xuân và hè, và xem lá màu vào mùa thu.

Kèm theo đây là tập ảnh "Hoa dại mùa hè " (Summer wildflowers) chụp gần đây. Mời Click vào đây để xem.

Vài điều cần biết về "Hoa dại"

Do yếu tố sinh thái thiên nhiên hay do sự chọn lọc của con người đa số hoa dại thường mọc ở trên núi, ngoài rừng hay bên ven đường. Trong thành phố hoa dại thường bị nhổ hay xịt thuốc để tránh tranh giành với "Hoa nhà". Trên thực tế "hoa nhà" xưa kia cũng là "hoa dại" nhưng vì được con người yêu thích hay "lợi dụng" đem về trồng rồi bị "thuần hóa hay thuận hóa" (domestication) và "cải tạo" (hybridization and modification). Người Hòa Lan rất giỏi về nghề cải tạo Hoa Tulip (uất kim hương).

Hoa rừng có nhiều vẻ đẹp tùy theo cách nhìn. Có hoa trông rất "gớm" khi nhìn từ xa nhưng lúc được "closed up" qua ống kính máy ảnh thì lại "đẹp" lạ lùng. Loài hoa nầy gồm có "Sullivant milkweed", "yarrow", "Queen Anne's Lace". Nhưng cái đẹp của hoa dại thường đi theo cái tính "Quần sinh" (群生・sống tập thể) - Khi hoa nở cùng lúc tạo ra "bãi hoa" hay"biễn hoa". Vùng núi Miền Tây US, thí dụ như California thường có những bãi hoa "Coreopsis", "Lupine" và hoa "Poppy" (phù dung) rất đẹp. Vùng Midwest thì có nhiều bãi hoa "Day lily", "Coneflower" và "Black-eyed Susan" vào giữa và cuối hè.　

Trong sa mạc có những loài hoa dại chờ đến khi có mưa mới nở. Năm 2005 Dead Valley của California có bãi hoa nở sau gần 50 năm vắng bóng - nhờ có một trận mưa lũ. Đây là một hiện tượng rất kỳ diệu và người nào chứng kiến được cái ngẫu nhiên đó phải là người rất may mắn trên thế gian nầy!

Nếu trên đời nầy không có "Hoa dại" thì không có ong bướm sâu bọ. Nếu không có ong bướm sâu bọ thì không có chim chóc và ngũ cốc. Chim chóc được trời cho sinh ra như là "thiên địch "để control loài sâu bọ. Cây cỏ cần đến ong bướm để "pollination" (giao phấn hay thụ phấn). Như Rachel Carson có viết trong quyển sách "Silent Spring" (Mùa Xuân vắng tiếng (chim kêu)": khi vườn hoa sau nhà chẳng còn loài côn trùng vì ta diệt hết bằng thuôc giết bọ DDT (dichlorodiphenyltrichloroethane) , thì tiếng chim hót chẳng còn. Chim cần sâu bọ để sống và khi chim ăn sâu nhiễm thuốc DDT thì trứng chim đẻ sẽ mỏng ra và chim con không nở được.

Từ xưa con người đã dùng Hoa cỏ dại để trị bệnh và tiêu thụ cho sự dinh dưỡng. Trong sách cổ "Thần Nông Bổn Thảo Kinh" (神農本草経）đời Hậu Hán TQ (22-250) có ghi lại rất nhiều cây hoa dại làm thuốc. Khi nhìn cây hoa dại nếu ta biết thêm một tính năng hữu ích nào của nó thì càng tăng thêm phần lý thú. Gần đây qua sự chỉ dẫn của anh bạn thân (Trần quốc Cường) tôi cũng học hỏi được it nhiều hiểu biết về cây thuốc. Dưới đây xin liệt kể vài thí dụ.

- Dandelion (Taraxacum officinale): người Nhật gọi hoa nầy là "Tampopo" và người Tầu gọi nó là "蒲公英”(Bồ công anh) . Lá hoa nầy có thể dùng để chống C-type virus làm sưng phổi. Rể có nhiều đường có thể cho lên men làm rượu và trị bệnh bí đái, gan, cho nhiều sửa mẹ, v.v. Hoa (nếu không bị nhiễm thuốc sát trùng) dùng ăn với legume có nhiều sinh tố.

- Black-eyed Susan (Rudbeckia hirta): Hoa vàng giống như cúc, có tâm đen ở giữa cho nên người Tầu gọi nó là "Hắc tâm kim quang cúc" (黑心金光菊). Rể có thể giúp teo vết thương, lợi tiểu, trị nọc rắn, nhức đầu, diệt bệnh giun cho trẻ con và làm hết ngứa tai.

- Ox-Eyed Daisy (Chrysanthemum leucanthemum): họ cúc có cánh hoa màu trắng. Có thể làm giảm ho gà, suyễn và relax bắp thịt.

- Sullivant Milkwead (Asclepias sullivantii): hoa nầy thuộc chi "bông tai" (Asclepias) có nhiều loại giống nhau. Mật hoa ngọt nên thu hút nhiều ong bướm trong đó có bướm Monarch từ Mexico đến đẻ trứng. Mủ hay nhựa màu trắng có thể gây ngứa vì có alkaloid và cardenolides. Tơ của hạt cây nầy có thể dùng thế cho lông chim (vịt - down) và gòn xứ nhiệt đới. Có người dùng mủ để trị mụn cơm.

- Chicory (Cichorium intybus): Hoa màu xanh tím mọc theo ven đường. Lá có vị đắng nên được dùng trong thức ăn như khổ qua. Rễ được dùng thế cà phê ở các nước vùng Trung Đông và Ấn độ. Trong rễ có chất polysaccharide là inulin, có thể dùng như "dietary fiber". Chất dầu từ rễ có thể trừ giun trong ruột.

- Yarrow (Achillea millefolium/cỏ Thi - 蓍): Hoa có mùi thơm như vanilla. Người Nhật gọi là "nokokiri-sô" (nghĩa là cỏ hình lưỡi cưa). Dầu trong loài thực vật nầy có thể trị thương ngoài da như cầm máu, trầy da và bầm. Dầu cũng được dùng để trị bệnh trĩ, cúm, đau đầu và chống bịnh dị ứng. Côn trùng như ong "dò dẽ" (bắp cài - wasp) thường đến hút mật rồi bắt sâu trên hoa nầy về nuôi ấu trùng của mình. Những loài hoa cỏ khác khi có bệnh mà dời đến gần hoa nầy thì sẽ hết bệnh. Lá của loài nầy được dùng để nấu canh ăn cho mát. Người Trung Hoa rất quí cây nầy. Người ta bảo ăn thân cây "Thi" có thể tạo sự thăng bằng giữa "âm" với "dương" cho cơ thể, mắt sẽ sáng ra và tinh thần minh mẫn. Xung quanh mộ Khổng Tử có trồng hoa nầy. Họ có câu: "Nơi nào có hoa "Thi" thì cọp và sói không dám đến, cây độc cũng không mọc gần!".

Red yarrow

- Eastern Purple coneflower (Echinacea purpure): Đây là hoa vùng Bắc Mỹ nở giữa đến cuối hè. Người da đỏ tin rằng hoa nầy có thể trị bịnh nhức đầu, trừ độc do nhện và rắn cắn, chống nhiễm trùng. Hoa cũng được dùng làm trà để uống nhầm tăng sức đề kháng cho cơ thể, dùng để tri bệnh da như mụn, đau cổ, v.v.

Cảm tưởng xin gởi về bahuynh@hotmail.com