Thông tin về một người đàn anh

Đặng Lương Mô

Người đàn anh đó là Lương Đình Của, hay Lương Định Của, hay Lương Định Quốc, điển hình của lưu học sinh tại Nhật Bản sau phong trào Đông Du.

Gần đây, trên trang mạng Exryu Cuối Tuần, chúng ta thấy có giới thiệu mấy bài nói về người đàn anh nói trên. Tuy nhiên, nếu đọc kỹ, chúng ta hẳn thấy có vài chi tiết không được thống nhất giữa những bài viết đó. Sự việc chưa cũ đến nỗi không có tư liệu để kiểm chứng, nhất là khi người đàn anh đó sang Nhật đã là niên hiệu Showa（昭和）, tức là lúc Nhật Bản đã trở thành một cường quốc thế giới thời đó, thì không lẽ những tư liệu liên quan đã mất rồi sao?

Chi tiết thứ nhất là tên người đàn anh đó.

Tờ Thông tin Khoa học Công nghệ (Magazine of Technological Science) Đồng Nai (http://www.dost-dongnai.gov.vn/e9chuyenmuc.asp?cat=2&itm=27&idd=812) viết tên đó là Lương Đình (dấu huyền) Của. Nhưng trong bài viết của báo Thanh Niên　(http://www3.thanhnien.com.vn/Doisong/2007/3/8/184110.tno), bà quả phụ Nakamura Nobuko khẳng định là Lương Định (dấu nặng) Của. Các bản đồ có bán tại các tiệm sách ở TP HCM thì có tờ viết Lương Định (dấu nặng) Của, có tờ viết Lương Đình (dấu huyền) Của.

Chi tiết thứ hai là trường đại học mà người đàn anh đó xuất thân. Cũng theo bài viết trên tờ báo Thông tin Khoa học Công nghệ đã nêu trên, thì quá trình học hành cho đến lúc lấy được bằng tiến sỹ, rồi lấy vợ của ông, là như sau:

“Cha mẹ mất sớm, Lương Đình (dấu huyền) Của được người bác ruột nuôi cho ăn học tử tế. Năm 17 tuổi, ông đỗ tú tài. Sau đó, ông đi du học ở Hồng Kông, đậu thứ 2 tại Trường đại học y khoa. Học đến năm thứ 3, ông không thích nghề y sang Trung Quốc học đại học kinh tế Thượng Hải, lúc mới 20 tuổi . Sau khi đỗ Tú Tài tiếng Anh, ông thi vào Trường đại học tổng hợp Kiustu, còn gọi là Trường đại  học Phukuôka ở về phía Nam Nhật Bản, quê hương của bà Nobuko Nakamura, tức là vợ của ông sau này. Có tài liệu nói rằng, Lương Đình Của được học bổng của Hội Pháp – Nhật hữu nghị ở Đông Dương cho sang Nhật Bản học. Tại đây, ông vừa học chuyên môn, vừa học tiếng Nhật, vừa lao động sản xuất trên các cánh đồng Nhật Bản, vừa nghiên cứu trong các phòng thí nghiệm hiện đại, ông đã tốt nghiệp vào loại ưu và được chuyển lên học cao học. Một giáo sư Nhật Bản đã nhận Lương Đình Của vào làm trợ lý tại phòng thí nghiệm di truyền (còn có tên gọi là “Dục chủng học” (nuôi cấy giống)). Từ đây, ông đã có điều kiện để tiếp tục nghiên cứu khoa học. Và cũng tại đây, ông gặp cô sinh viên Nhật Bản Nobuko Nakamura, con gái út của thầy giáo dạy ông. Nobuko kém hơn ông hai tuổi, đã tốt nghiệp đại học, là trợ lý khoa nông học Trường đại học Phukuôka. Một thời gian sau đó, Lương Đình Của bảo vệ thành công luận án tiến sĩ nông học và được nhận làm giáo sư Trường đại học Phukuôka. Tại đây, Nobuko Nakamura và Lương đình Của làm lễ kết hôn.”

Trước hết, tên Kiutsu khó có thể đoán được tiếng Nhật viết ra sao. Có lẽ là Kyushu chăng? Nhưng Đại học Kyushu （九州大学、福岡市東区箱崎６－１０－１）và Đại học Fukuoka（福岡大学、福岡市城南区七隈８－１９－１） là 2 thực thể hoàn toàn khác nhau, không thể nói rằng “Đại học Kyushu hay còn gọi là Đại học Fukuoka” được!

Trong khi đó thì trong bài viết của báo Thanh Niên, đã dẫn ở trên, bà Nakamura nói:

“Trước khi chiến tranh thế giới thứ II kết thúc, tôi là sinh viên ĐH quốc lập Kyushyu (Nhật Bản). Chồng tôi (tên là Lương Định Của chứ không phải là Lương Đình Của như một số người hay viết nhầm) là một trong số lưu học sinh thuộc các nước Đông Nam Á học ngành trồng trọt tại trường này và chúng tôi quen nhau ở đó. Sau khi tốt nghiệp, do muốn học cao hơn nữa, chồng tôi chuyển đến ĐH Kyoto nghiên cứu về di truyền học tế bào. Năm 1945, kết thúc chiến tranh, được sự đồng ý của gia đình, chúng tôi tổ chức đám cưới.”

Còn một chi tiết phụ khác nhau giữa 2 tờ báo đã trích dẫn ở trên, là người lưu học sinh đàn anh này đã cưới người phụ nữ tên là Nakamura Nobuko năm 1945 sau khi chiến tranh chấm dứt, chứ không phải sau khi ông được học vị tiến sỹ nông học ở Đại học Quốc gia Kyoto.

Như đã viết ở phần mào đầu, vì có sự khác nhau giữa nhiều nguồn tin như trên, tôi nghĩ với tư cách là những lưu học sinh Nhật Bản đàn em, chúng ta có bổn phận phần nào làm sáng tỏ những chi tiết trên.

Sau khi tìm hiểu với chính Đại học Quốc gia Kyushu (tức là Đại học Đế quốc Kyushu cũ) qua phương tiện truyền thông hiện đại, tôi đã có trong tay một tư liệu xét ra chính xác hơn cả, do Giáo sư Ogata Kazuo (緒方一夫) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Nông học Nhiệt đới（熱帯農学研究センター）, Đại học Quốc gia Kyushu viết (xem files đính kèm dưới đây) về 2 người tiến sỹ nông học xuất thân ĐHQG Kyushu này. Đó là Lương Định Của (Quốc) và Võ Tòng Xuân (đương kim Hiệu trưởng Đại học An Giang).

Tài liệu : (九州大学広報誌)

1.         Tên người lưu học sinh đàn anh, viết chữ Hán, là Lương Định Quốc梁定国. Một cách ngẫu nhiên thôi, chữ Quốc đọc âm tiếng Hoa là Của? Tên chữ Hán này ắt phải do chính ông viết ra, chứ người Nhật không thể nào gán (当て字) cho ông tên chữ Hán như vậy được. Vậy nay căn cứ vào tư liệu của ĐHQG Kyushu, chúng ta nên viết tên ông là Lương Định Của (Quốc) hay Lương Định Quốc (Của). Nhân tên chữ Hán, những tờ bản đồ TP HCM có chú thêm tên đường phố bằng chữ Hán, thì thấy viết tên Của là估, chắc là ate-ji (当て字) kiểu Hoa ngữ.

2.         Ông đã du học ở Hương Cảng (y học) rồi Thượng Hải (kinh tế) trước khi được học bổng（南方特別留学生）của chính phủ Nhật Bản, sang Nhật năm 1942, được nhập ngang（hennyuu 編入）vào năm thứ ba (chứ không phải thi vào như tờ Thông tin Khoa học Công nghệ đã đăng), Bộ Nông học, Đại học Đế quốc Kyushu（九州帝国大学農学部), có lẽ nhờ được nhìn nhận đã học hết phần đại cương ở Hương Cảng và Thượng Hải rồi.

3.         Năm 1945, ông tốt nghiệp ĐH Đế quốc Kyushu, coi như là đợt cuối cùng của chế độ đại học cũ （旧制大学）của Nhật Bản.

4.         Cũng năm 1945, sau khi Chiến tranh Thế giới II kết thúc, ông lấy bà Nakamura Nobuko（中村信子）. Quan hệ giữa hai người bắt đầu từ khi cả hai còn học tại Đại học Đế quốc Kyushu và họ lấy nhau trước khi đổi chỗ ở sang Kyoto, chứ không phải họ đã biết nhau tại Đại học Quốc Gia Kyoto, như tờ Thông tin Khoa học Công nghệ, Đồng Nai, đã “làm văn!” Xin ghi chú thêm ở đây về danh xưng các đại học cũ của Nhật Bản. Trước khi cuộc Chiến tranh Thế giới II chấm dứt, Nhật Bản có 9 (chín) trường đại học nhà nước gọi là Đại học Đế quốc (Imperial University). Đó là các ĐH Đế quốc Tokyo, Kyoto, Tohoku, Kyushu, Hokkaido, Keijo (Seoul), Đài Bắc, Osaka và Nagoya, theo thứ tự thiết lập. Sau Thế chiến II, Triều Tiên và Đài Loan không còn là thuộc địa của Nhật Bản nữa, nên 2 trường ở Seoul và Đài Bắc không còn là đại học Nhật Bản, mà đã trở thành những đại học hàng đầu của Hàn Quốc và Đài Loan. Sau chiến tranh, các Đại học Đế quốc đã được cải danh là Đại học Quốc gia (National University).

5.         Rồi ông chuyển sang ĐHQG Kyoto, ở đó ông được cấp bằng Tiến sỹ Nông học 農学博士 (không rõ năm nào). Thật ra có thể tìm hiểu thêm chi tiết này tại ĐHQG Kyoto, nhưng xét rằng điều này không cần thiết lắm, nên tôi đã bỏ qua. Bạn nào hiện đang ở Nhật Bản, nếu điền thêm được chi tiết này thì càng tốt.

6.         Ông về nước, cùng với vợ con, năm 1952.

7.         Năm 1966, ông được phong Anh hùng Lao động.

8.         Năm 1975, ông mất ở tuổi 55.

(Đặng Lương Mô)