KIÊNG CỮ NGÀY TẾT

Cô Ba Tokai

California sau Tết dương lịch tại các chợ Á Đông bánh kẹo cây trái và nhiều loại hoa đầy hương sắc được bày bán ngay cả trên lề đường hay tại bãi đậu xe công cộng khiến cả khu phố rộn rịp hẳn lên. Cộng đồng người Mỹ gốc Việt-Hoa tấp nập mua sắm chuẩn bị đón Tết nguyên đán vào đầu tháng hai. Mỗi năm nhìn người người chuẩn bị đón xuân, nhắc tôi nhiều kỷ niệm thời niên thiếu. Những câu chuyện sau đây vây quanh cuộc sống của mẹ tôi, người sinh trưởng tại làng Bình Đăng cách Chợ Lớn khoảng hai mươi km về hướng đông nam, từ quốc lộ Lục Tỉnh phải đi ghe khoảng nửa tiếng, nhưng vào thời bấy giờ đường xá nhỏ hẹp giao thông thiếu phương tiện nên cảm thấy thật xa. Làng nầy rất nhỏ có độ ba mươi gia đình sinh sống, phần lớn cùng gia tộc hình như mọi người đều là bà con không gần thì xa. Người dân trong làng sinh sống bằng canh nông và lưới cá, có một nhánh sông nhỏ từ biển Gò Công chảy qua đây. Tôi không rõ người trong làng tin Phật hay Lão giáo, nhưng tôi biết họ theo tập tục thờ cúng tổ tiên, kiêng cữ hay dị đoan vào những ngày đầu năm. Họ tin rằng điều xấu xảy ra trong những ngày Tết sẽ mang vận không may suốt năm. Có lần tôi hỏi tại sao mẹ đáp “ Không biết, phong tục ông bà để lại thì mình cứ noi theo ”. Những điều kiêng cữ rất nhiều, tôi chỉ ghi vài mẫu chuyện có ấn tượng sâu sắt với tôi trong thời thơ ấu.

Chúng ta đều biết cây hướng dương (sunflower) có hoa to màu vàng rực rỡ, khi hoa tàn cho chúng ta nhiều hạt ép ra dầu rất tốt cho sức khỏe hay rang chín ăn thật ngon. Những năm thập niên 1950, tôi không thấy hoa hướng dương tại các chợ Nam Việt mãi đến thập niên 1960 chúng được bán nhiều, mọi người ưa thích mua bày biện trong nhà. Gia đình tôi vào dịp đầu năm thường trang trí bằng hoa Mai và Vạn Thọ, vì Mai cùng âm với may mắn và Vạn Thọ biểu hiệu trường sinh. Năm ấy tôi khoảng 15 tuổi, vào ngày 30 Tết người bạn của mẹ tôi tặng hai chậu hoa Hướng Dương rất đẹp. Sau khi bà bạn ra về, mẹ tôi bảo tôi mang hai chậu hoa ra vườn sau và dặn mọi người không được mang hai chậu hoa nầy vào nhà suốt những ngày đầu năm. Ngạc nhiên tôi hỏi lý do, mẹ đáp: “ Bông nầy người xứ mình kêu là bông Quỳ, đầu năm đầu tháng đem nó trưng trong nhà, muốn cả nhà quỳ suốt năm hay sao”. Thì ra mẹ tôi sợ tai ách (?) sẽ đến trong năm mới, vì tên hoa cùng nghĩa với chữ quỳ gối. Tiếc cho hai chậu hoa đẹp, đến gia đình tôi không đúng lúc nên không được mọi người chiêm ngưỡng.

Ngày nay chúng ta dùng dương lịch định ngày tháng năm, tuy nhiên nhiều năm trước khi người Âu Châu đến Việt Nam ta căn cứ vào âm lịch để biết thời gian. Cuốn lịch Tam Tông Miếu gần như là cẩm nang cho mọi gia đình khi muốn tìm hiểu giờ ngày tháng năm hung kiết. Cuốn lịch nầy không chỉ ghi giờ ngày tháng tốt xấu mà còn những việc nên hay không nên làm hằng ngày. Tết ấy tôi không nhớ rỏ năm nào, theo thường lệ mẹ tôi xem lịch để chọn giờ và phương hướng xuất hành đầu năm. Mẹ tôi đọc trong lịch Tam Tông Miếu ghi ngày mồng một Tết năm ấy là ngày “Sát Chủ”, đã trở thành ngày đặc biệt của gia đình tôi. Trước nửa đêm nhà tôi bế quan, đến phút giao mùa mẹ tôi cúng trong nhà với “cửa đóng then cài” thay gì mở rộng cửa đón giao thừa và đốt pháo đón xuân vào nhà. Sáng mồng một chúng tôi thức dậy mừng tuổi tổ tiên cha mẹ bị “giới nghiêm” đến 12 giờ khuya. Mỗi khi khách đến viếng, theo lời dặn trước , chúng tôi phải im lặng như mọi người đều vắng nhà. Suốt ngày mộng một năm ấy chúng tôi chỉ lắc bầu cua cá cộp hay chơi bài chờ đến nửa đêm mới được mở cửa ra ngoài. May là chỉ một ngày nếu cả ba ngày Tết chắc đã có cuộc bạo động phản đối xảy ra. Lý do là nếu cửa mở không thể từ chối khách viếng, vì khách đến đương nhiên chúng tôi là chủ nhân, do sự vô tình những người khách đã mang nạn “sát thân cho gia chủ”.

Sầu Riêng là loại trái cây được trồng nhiều ở miền tây Nam Việt. Vị ngon ngọt béo nhưng hương tùy người thích thì thơm không thích rất khó ngửi, phần đông người miền nam rất thích ăn sầu riêng. Mẹ tôi có người chị lớn hơn hai tuổi, hai người rất thương nhau, chị em cùng sống với nhau từ lúc nhỏ, khi trưởng thành mỗi người có gia đình riêng nhà ở chỉ cách nhau một con đường. Hai người từ ấu thơ đến lúc trưởng thành chưa bao giờ sống xa nhau. Vào mồng một Tết năm 1975, một người thân quyến tặng mẹ tôi và dì mỗi người một trái sầu riêng, cả hai rất thích, ăn ngon lành vui vẻ. Biến cố 30 tháng 4 xảy đến tại miền nam nước Việt , khiến cả triệu người bỏ nước ra đi trong số nầy có gia đình dì tôi đến Mỹ định cư. Từ đó dì và mẹ tôi sống tại hai quốc gia dưới hai chế độ khác nhau, những năm đầu không liên lạc với nhau dù bằng thư. Cả hai rất buồn khi nghĩ đến nhau, càng nghĩ càng buồn và trách người đã tặng những trái sầu riêng vào dịp đầu năm. Chị em nghĩ rằng nếu không ăn hai trái sầu riêng chắc không đã xa nhau. Tội cho người thân quyến vì tốt bụng mà thành tội nhân oan uổng. Từ đấy hai gia đình không đem vào nhà cũng như không ăn trái sầu riêng trong dịp đầu năm. Chuyện nầy chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên nhưng đã khiến cho gia đình tôi kiêng cữ vì không muốn những chuyện tương tự xảy đến nữa.

Sầu riêng một mối vương vào
Chị em xa cách ai buồn hơn ai

Ngày nay sống xa quê hương tập tục kiêng cữ vào những ngày đầu năm giảm rất nhiều, tôi nhận thấy điều trên không đúng. Chẳng lẽ vì một chậu hoa trong nhà, một người khách đến thăm và một món ăn vào những ngày Tết mà gặp chuyện không may mang đến thiệt thân ? Có lẽ tổ tiên ta ngày xưa nhiều người cũng không tin là đúng, nhưng họ nghĩ rằng tin cũng chẳng hại gì, nếu không kiêng cữ khi việc không may xảy đến sẽ hối hận. Tôi tuy không cho là đúng nhưng vẫn không muốn những tập tục nầy mất hẳn nếu chúng không quá đáng. Vì những tập tục nầy rất thân thương, đó là đặc điểm của nước tôi, quê tôi, gia đình tôi và mẹ tôi. Chúng là đề tài kể lại cho con cháu nghe mỗi khi Tết đến, hy vọng sẽ truyền khẩu cho con cháu chúng về sau. Dù đi xa dù cư ngụ ở vùng đất nào trên trái đất, có thể chúng nghĩ quá vô lý, nhưng những câu chuyện nầy nhắc nhớ cội nguồn, tập tục và quê hương nơi tổ tiên chúng đã một thời sinh sống. Thực tế hơn, hiện tôi có đề tài cho bài viết nầy để các anh chị đọc giải trí trong những ngày đầu năm. Hy vọng sau khi đọc xong, các anh chị đừng như gia đình tôi không mua hoa hướng dương và không ăn trái sầu riêng trong dịp Tết.

Cô Ba Tokai

California, January 2004

* Bài viết nầy đã được đăng trên diễn đàn”Exryu Văn Nghệ” Tết Giáp Thân, 2004 - Revised: January 2013

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả 
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"