HỒI KÝ : MỘT CHUYẾN VƯỢT BIÊN

Cô Ba Tokai

[Hình ảnh: Stano Novak]
Thành phố Bratislava ngày nay và sông Danube

July 10, 2007

Gia đình tôi đang trên chuyến tàu điện từ Vienne đi Tiệp Khắc, không khí buổi sáng trong lành dụi mát, cảnh vật thay đổi nhanh chóng hai bên đường. Nhiều cánh đồng hoa hướng dương đang nở rộ, những cánh hoa vàng hực đang nhìn vầng hồng phô sắc. Xa hơn những ngôi nhà ngói đỏ, hiện nổi bật trong thảm cỏ xanh tươi chạy đến cuối chân trời, được điểm tô bởi đàn cừu trắng rải rác đang ăn cỏ trong buổi sáng đẹp trời. Tàu đến nhà ga Kittsee là trạm cuối của lãnh thô? Áo quốc, chuyến tàu chậm rồi ngừng lại. Sân ga vắng người đây là tỉnh nhỏ nằm cạnh biên giới, một số hành khách xuống tàu số khác khệ nệ hành lý bước lên. Người xuống đã rời nhà ga, người vừa lên tàu đã tìm được chỗ ngồi, nhưng tàu chưa chuyển bánh..

Vài phút sau một nhóm biên cảnh xuất hiện ở sân ga, những nhân viên nầy thuộc đội cảnh biên Tiệp Khắc, tất cả cao lớn người oai nghiêm trong bộ đồng phục chỉnh tề màu xanh lá cây xậm. Cuối toa xe hai người bước vào yêu cầu tất cả hành khách cho coi thẻ thông hành. Họ đi đến từng người xem xét, cách tôi hai hàng ghế một thanh niên không biết lý do gì đã bị điệu xuống tàu dẩn độ vào văn phòng cảnh sát nhà ga. Đến trước tôi họ nhìn hình trong thẻ thông hành nhìn tôi, vơ và đứa con gái rồi thông qua. Khoảng mười lăm phút sau chiếc tàu tiếp tục lên đường, từ đầu chuyến du hành bằng tàu điện ở Âu Châu đây là lần đầu chúng tôi bị kiểm soát khi qua biên giới.Ngày nay việc đi lại giữa các nước Âu Châu dể dàng, điều nầy gợi lại cuộc hành trình sáu mươi năm trước, khi tôi theo cha mẹ vượt biên giới. Bỗng nhiên những hình ảnh gian lao nguy hiểm đã trải qua, lần lượt hiện về trong trí tôi như một khúc phim của dĩ vãng.

Mùa thu 1945

Trong thời Thế Chiến thứ II Liêng Bang Tiệp Khắc (1) phần lớn bị tàn phá vì bom đạn, đàn ông lực lưỡng đều phải gia nhập quân đội ra chiến trường nên đất đai bỏ hoang không người khai thác trồng trọt. Toàn quốc rơi vào tình trạng kinh tế kiệt quệ, trẻ con không sữa uống, người dân thiếu lương thực. Vệ sinh không được kiểm soát nên ngoài nạn đói bệnh sốt rét, thương hàn, dịch ta?...hoành hành đã cướp đi nhiều sinh mạng. Gia đình tôi gồm cha mẹ, chị cả, anh lớn và tôi. Ba chị anh em lớn lên ở thành phố Bratislava của tiểu bang Slovakia, nằm cạnh biên giới Áo quốc cách thủ đô Vienne khoảng sáu mươi km. Là người gốc Do Thái, luôn chạy trốn sự lùng bắt của đội tuần thám Đức Quốc, chúng tôi phải lánh nạn khi biết đội quân nầy sắp đến khám xét khu vực đang cư trú. Điều bất hạnh là người chị cả của tôi đã qua đời sau trận dội bom khi vừa mười bảy tuổi, không lâu sau vị hôn phu của chị cũng bị bắt đã chết trong trại giam. Đến khi quân đôi. Đức đầu hàng hơn sáu triệu người gốc Do Thái bị sát hại. Sau khi chiến tranh kết thúc nhà cửa được sửa chữa, người sống còn tìm cách mưu sinh. Những chiến sĩ trở về từ tiền tuyến đã tạo thêm sự bất thăng bằng giữa công nhân và việc làm. Cha tôi may mắn tìm được công việc ở tiệm sửa chữa giày cũ trong thành phố, với số lương ít ỏi không đủ nuôi sống gia đình.

Mùa hè 1946

Vì tình trạng kinh tế khó khăn của quốc gia, nhiều người đã có ý nghĩ bỏ nơi sanh trưởng tìm vùng đất mới. Sinh ở đây, với tuổi quá năm mươi không muốn rời xứ sở, nhưng vì sự sinh tồn và tương lai các con, sau nhiều tháng phân vân cha tôi đã quyết định "ra đi". Đây là quyết định làm thay đổi vận mệnh cả gia đình, để thực hiện việc nầy điều tiên quyết là tài chánh. Cha mẹ tôi chỉ là công nhân nên họ đã làm bất cứ mọi việc để có thể kiếm thêm tiền. Ngoài việc ở tiệm cha tôi đã nhận sửa giầy cho bạn bè và láng giềng vào ban đêm tại nhà. Mẹ tôi từ khi kết hôn chỉ biết việc nội trợ, phải đi kiếm tiền bằng cách mua bán những vật gia dụng và quần áo cũ. Đôi khi mẹ tôi đi đến thành phố khác mua hàng vài hôm mới về. Lúc bấy giờ anh tôi được mười hai tuổi và tôi lên mười nên đã phụ giúp cha mẹ những gì chúng tôi có thể làm.

Ngoài việc kiếm tiền cha mẹ tôi đã tìm cách liên lạc nhiều người để hoạch định cho chuyến đi. Đi đâu, bằng cách nào ? Chúng tôi chưa biết, chỉ rời Tiệp Khắc sang một quốc gia nào đó, có việc làm để sinh sống là đủ. Ở Âu Châu thời bấy giờ đi lại từ nước nầy sang nước khác cần có lý do chính đáng nếu không, không được cấp giấy thông hành hợp lệ, trừ những người giàu và nhân vật cao cấp của chánh phủ. Trong thời chiến tranh, có một tổ chức giúp đỡ và che chở cho những người trốn tránh quân Đức, cha tôi đã liên lạc với nhóm nầy nhờ họ giúp vượt biên giới bất hợp pháp.

January 6, 1948

Sau hơn một năm làm việc cha mẹ đã dành dụm một số tiền khá đủ trang trải lệ phí di chuyển và tạm sống vài tháng ở xứ lạ. Trong khi gia đình chúng tôi chưa định ngày "ra đi" thì tình hình chánh tri toàn quốc thay đổi. Quốc gia nầy từ sau Thế Chiến thứ II đã dần dần ra khỏi ảnh hưởng của Đức quốc và nghiêng về khối Liên Bang Sô Viết. Tin cho biết chúng tôi phải ra đi, nếu không sẽ gặp khó khăn khi liêng bang Tiệp Khắc chuyển sang chế đô. Cộng Sản.

Hôm ấy như thường lệ cha tôi đi làm, khoảng hai tiếng sau ông trở về cho biết chúng tôi phải đi ngay. Vì đã chuẩn bị từ trước nên sau một tiếng thu dọn nhanh chóng chúng tôi rời nhà. Hành lý của cha tôi là một chiếc vali nhỏ, của mẹ chỉ một cái xách tay và hai anh em tôi mỗi người một cai balo nhỏ trên lưng. Trời hôm ấy u ám như tiễn chân chúng tôi vào chuyến đi định mệnh. Tàu hỏa rời khỏi nhà ga tôi quay lại nhìn chào giả từ thành phố, giòng sông Danube thân yêu và người chị xấu số đang nằm trong lòng đất.

Ngày qua giả từ đất mẹ mà đi
Để nghe tình non tình nước đôi bề
Nước chia hai đường nước chưa về
Xót thương cho người.lở câu thề
Trên đường từ ly hỏi lòng mình lưu luyến gì ( 2 )

Đêm đó có người đón chúng tôi ở nhà ga của thủ đô Prague. Đây là thành phố lớn nhất Tiệp Khắc, nằm về phía bắc cạnh giòng sông Vitava trong tiểu bang Bohemia. Prague là trung tâm chánh trị, kinh tế và văn hóa của liêng bang với nhiều công trình kiến trúc độc đáo. Mấy ngày ở thành phố nầy chúng tôi đã được trao cho giấy tờ giả và gặp hai người đồng hành, người anh khoảng hai mươi lăm và cô em gái độ hai mươi tuổi. Nhóm chúng tôi tất cả sáu người ở tạm tại một trung tâm từ thiện chờ người đến hướng dẫn lên đường.

January 9,1948

Sáng sớm chúng tôi được một xe chở hàng rước, độ xế trưa đưa đến căn nhà nhỏ ở thành phố Asch, chờ khi thuận tiên vượt biên giới. Nơi nầy xát ranh giới Tiệp Khắc và Đức, cách thủ đô Prague độ một trăm năm mươi km về phía tây. Vượt biên giới là điều cực kỳ nguy hiểm, vọng gát của đội biên cảnh luôn có người canh gát, từ trên cao họ có thể nhìn thấy người vượt biên. Về đêm họ xử dụng đèn pha rọi sáng chung quanh vùng biên giới và đàn chó canh nếu cần. Thêm vào đó đội cảnh biên được lệnh nổ súng với bất cứ ai qua lại biên giới bất hợp pháp.

January 11, 1948

Âu Châu mùa đông ngày ngắn đêm dài, khoảng bảy giờ tối trời bắt đầu mưa, càng lúc càng nặng hột. Đây là cơ hội để chúng tôi vượt biên, chủ nhà chỉ chúng tôi hướng đi và cho biết biên giới chỉ cách nơi đây ba km. Mười giờ đêm ấy thời tiết lạnh buốt, sáu người chúng tôi mặc quần áo ấm màu xậm, áo mưa đen có mủ, giày cao cổ rời nơi tạm trú đi về hướng biên giới. Cánh đồng ướt mưa trơn trợt bùn lầy, người trai trẻ dẩn đường cùng cô em, tôi nắm chặc tay mẹ im lặng theo người, anh và cha tôi đi cuối. Trời tối mưa to, chúng tôi không định được hướng cứ im lặng nhìn phía trước bước tới. Chúng tôi tiếp tục đi một thời gian khá lâu, hình như đã lạc hướng, không biết đã vượt qua địa phận Đức quốc hay chưa, vì ở đây không có hàng rào ngăn chia biên giới như những nơi khác. Chúng tôi vẫn im lặng bước tới, cánh đồng lầy lội, không may bước chân mẹ tôi bị lún sâu trong vũng bùn. Bà ráng sức rút chân ra nhưng chiếc giày ống bị kẹt lại rời khỏi chân, bà cho mọi người biết chiếc giày đã mất, tất cả dừng lại. Trong khi mẹ cuối quỳ tìm chiếc giầy, chúng tôi nghe tiếng chó sủa tất cả im lặng nằm xắp xuống xát mặt đất. Từ đằng xa hai người cảnh biên mặc áo mưa tay cầm đèn pin tuần tra tiến tới, chúng vừa đi vừa nói chuyện hình như tiếng Đức chỉ cách chúng tôi khoảng hai mươi mét, mọi người nín thở lo sợ. May vì mưa to nên lính canh cũng xao lảng việc tuần tra, chờ họ đi khá xa người trai trẻ dục chúng tôi nhanh chóng rời nơi nầy trước khi bị phát hiện. Mẹ tôi cố mò mẩm tìm chiếc giầy lần nữa vẫn vô hiệu, không thể ở lâu hơn đành bỏ đi.

Ngay lúc đó phía trước một ánh đèn hiện ra từ xa, chúng tôi theo hướng nầy đi tới. Một lúc sau nhận ra nông trại của người dân trong vùng. Đến trước nhà để đề phòng bất trắc tất cả ẩn núp chỉ mẹ cầm tay tôi gõ cửa. Hai vợ chồng già từ trong bước ra, cho biết nơi nầy là địa phận Đức quốc rất gần biên giới. Khi rỏ chúng tôi sáu người vượt biên với trẻ con, họ nhìn anh em tôi đang bị ướt lạnh nên cho vào nhà tránh mưa. Chúng tôi được thay quần áo khô, ăn canh nóng bấy giờ là hai giờ sáng. Mưa đã giảm dần chỉ còn lăm răm, mọi người mỏi mệt muốn ngủ, chỉ cha mẹ tôi vẫn nói về chiếc giầy bị mất.

January 12, 1948

Khi tôi thức trời đã sáng, rất lạnh không còn mưa nhưng hoa tuyết rơi lấm tấm, nghe mọi người bàn tán mẹ đã đi mất. Tôi chưa biết việc gì xảy ra, mọi người khi thức không ai thấy mẹ, bà không nói với ai đi đâu, đi lúc nào. Sáng nầy cha tôi thức không thấy mẹ ông tìm khắp nơi, khi mọi người tỉnh giấc mẹ vẫn chưa về. Cha đoán rằng mẹ tôi trở lại tìm chiếc giầy đã mất tối qua. Tại sao chỉ một chiếc giầy mà mẹ tôi quên cả nguy hiểm đi tìm ?? Thì ra là thợ đóng giầy cha tôi đã nghĩ cách đổi số tiền dành dụm thành một miếng vàng nguyên chất giát mỏng dấu trong đế chiếc giầy ống của mẹ. Ông phòng hờ nếu cuộc vượt biên thất bại, cảnh biên chỉ bắt giữ đàn ông, thả tự do cho phụ nữ và trẻ con. Hơn nữa mẹ tôi tánh cẩn thận nên đã được trao trách nhiệm cất giữ miếng vàng nầy. Nó là công lao của hai người dành dụm lâu nay, là tất cả gia tài của chúng tôi. Miếng vàng đã mất, gia đình chúng tôi sẽ ra thế nào trong những ngày sắp tới. Lòng cha tôi bồn chồn muốn đi tìm mẹ, ngoài kia nguy hiểm trùng trùng ông không sợ. Nhưng khi nghỉ đến hai con, may rủi khó lường, nếu cả hai vợ chồng gặp bất trắc, chúng sẽ ra sao. Mẹ tôi đã quyết định làm điều bà cho là nên làm, không ngại nguy hiểm, tức bà đã phó thác hai con cho ông chăm sóc. Tôn trọng sự gửi gấm nên ông chỉ chờ đợi, vì khi quyết định chuyến đi nầy cha mẹ đã sẵn sàng đối diện bất cứ việc không may nào.

Mọi người im lặng hướng về phía biên giới, giờ phút nặng nề lặng lẻ trôi, tôi không biết rỏ thời gian nhưng cảm thấy như quá dài đối với người mong đợi. Kìa ! Từ xa trong màn tuyết một dáng người đi về phía chúng tôi, càng lúc càng rỏ, mẹ tôi trong chiếc áo mưa điểm hoa tuyết, trên tay cầm chiếc giầy ống đầy bùn. Mọi người reo vui, cám ơn thượng đế đã ban phước lành cho người mẹ can đảm bình an trở lại. Tôi chạy tới ôm người oà lên khóc, mừng vừa tìm lại được người mẹ thương yêu. Mẹ biết mọi người sẽ ngăn cản nên chờ khi tất cả ngũ yên, vừa sáng lặng lẻ đi từ nông trại ngược về hướng nơi chiếc giầy bị mất. Sáng sớm, tuyết bắt đầu rơi lạnh buốt nên không gặp người lính tuần biên nào. Vì đêm qua chúng tôi nằm trốn xát đất nên nơi đó có dấu vết khác biệt hơn vùng đất khác. Thêm vào cũng nhờ sự nhiệm mầu nào đó, mẹ tôi đã đến đúng chỗ tìm lại được chiếc giầy trong vũng bùn lầy.

Sau buổi ăn đơn sơ, chủ nhà chỉ đường chúng tôi đi đến thành phố Selb cách đó độ hai mươi km về phía tây nam. Ngoài trời tuyết rơi nhiều hơn nhưng chúng tôi không thể ở đây lâu nên phải từ giả gia chủ. Cha tôi đã trao họ số tiền như thù lao ăn ở qua đêm và biếu thêm một túi đường cát (3) mà ông đã mang theo trong chiếc vali, dùng hối lộ suốt chuyến đường vượt biên khi cần.
 

April 1948

Mẹ tôi có người chị họ theo chồng sang Hoa Kỳ định cư ở vùng vịnh San Francisco. Do lời khuyến khích của nhiều người, từ Đức mẹ liên lạc với dì. Tháng 2 năm 1948 liêng bang Tiệp Khắc chính thức gia nhập vào khối của các nước Cộng Sản, sự kiện nầy giúp chúng tôi có lý do chính đáng xin di dân đến Hoa Kỳ. Được biết muốn di dân sang Mỹ, Ý Đại Lợi là nơi nhanh nhất để được cấp giấy tờ hợp lệ. Khoảng đường từ thành phố Selb đến thủ đô Rome được chia ra nhiều đoạn, chúng tôi đã di chuyển bằng tàu hỏa, bus hoặc quá giang xe hàng. Đến đâu chúng tôi liên lạc với nhóm người gốc Do Thái ở địa phương nhờ giúp đỡ. Tất nhiên chúng tôi phải trả một món tiền để có được những thông hành giả của cơ quan địa phương. Ở Rome trong thời gian chờ đợi giấy tờ đi Hoa Kỳ, hai anh em được vào trường học cùng những trẻ con Ý. Cha tôi mở quán sửa giầy ở gốc đường phố, mẹ đi làm tại nhà ăn của một câu lạc bộ, lợi tức đủ cho gia đình sinh sống.

June 1950

Hơn hai năm sau chúng tôi nhận giấy tờ được phép di đân, gần một tháng hoàn tất thủ tục khám sức khoẻ chích ngừa. Chiếc tàu vận chuyển của quân đội Mỹ (4) chở chúng tôi cùng khoảng 500.người di dân nhiều quốc tịch khác nhau rời Âu Châu. Lênh đênh trên Đại Tây Dương năm.ngày, cuối cùng đã đến phần đất của hiệp chủng quốc Hoa Kỳ. Từ ngoài khơi trên boong tàu, lòng tôi lẩn lộn mừng lo khi thấy thành phố New York. Nổi bậc giữa nước trời, tượng Nữ Thần Tự Do đang chào đón chúng tôi đến vùng đất mới bắt đầu cuộc sống mới.

July 11, 2007

Bratislava sáng nay trời trong nắng ấm, cửa sổ khách sạn tôi ở nhìn ra con đường chánh. Thành phố không thay đổi ngoài vài siêu thị, một thương xá và chiếc cầu theo kiến trúc mới tất cả được xây cất sau năm 1989. Tôi tìm đến nơi mình chào đời, chung cư tôi lớn lên vẫn nguyên vẹn đã được sơn lại trông sáng sủa hơn. Những con đường tuy xa cách nhiều năm nhưng vẫn quen thuộc, nơi hai anh em chơi đùa cùng những đứa trẻ cùng lứa. Nơi hàng bán đồ chơi chúng tôi đã đứng ngắm nghía thèm thuồng nhiều món nhưng không có tiền mua. Khu đất nhóm chợ mẹ, chị tôi lui tới mỗi ngày bây giờ được thay bởi khu bán quà kỷ niệm cho du khách, cuối đường là quán café cha tôi hay đến tụ hợp bạn bè tán ngẩu. Những ngôi giáo đường và lâu đài cổ kính ngày nào vẫn còn nguyên vẹn dù trải qua bốn mươi mốt năm dưới chế đô. Cộng Sản. Đi bộ lên đốc khá cao tìm đến nghia? trang nơi an nghỉ cuối cùng của người chị vắn số, đây là nghĩa trang dành cho những người gốc Do Thái. Những ngôi mộ mới sau năm 2000 trông khang trang, còn những cái khác hơi hoang tàn, có lẻ thân nhân không thường thăm viếng. Chị tôi an nghỉ trên đỉnh ngọn đồi, ba năm trước anh tôi đã trở về tu bổ, ngôi mộ thấp nhìn về hướng giòng sông Danube

Một giòng xanh xanh
Một giòng tràng mông mênh
Một giòng nồng ý biếc
Một giòng sầu mấy kiếp
Một giòng nhớ
Trôi về miền đồi núi xa vời ( 5 )

Đứng nhìn thành phố dưới chân đồi bên bờ sông, lòng tôi cảm thấy bình thản lạ thường. Mảnh đất nầy như thân thể mẹ hiền đã cưu mang tôi chín tháng, sau khi chào đời giòng nước nầy như giòng sữa mẹ đã nuôi tôi suốt chuỗi ngày thơ ấu. Vì sự sinh tồn tôi bỏ chúng ra đi, sau sáu mươi năm thăng trầm đã trở lại. Cha mẹ tôi đều qua đời phần mộ ở Los Angeles, chỉ chị tôi nằm cô đơn nơi nầy. Ở đây cảnh trí thiên nhiên thanh khiết, mỗi ngày chị nhìn giòng nước êm đềm chảy như giòng đời trôi, tuy nước sông đã đổi thành màu xám không còn xanh biếc như xưa. Giây phút nầy có lẽ linh hồn chị đang nhìn tôi nở nụ cười thoả mãn, vì tôi hiện giờ như chiếc lá trước khi rời cành đã hướng về cội nguồn để ôn lại dĩ vãng và tìm sự thanh thản cho tâm hồn.

Cô Ba Tokai
California, October 2007
( Viết theo lời kể của người bạn)

Ghi chú:
    (1) Liêng Bang Czechoslovakia gồm các tiểu bang Slovakia,
          Bohemia và Moravia thủ đô Prague
    (2) Trích từ ca khúc Lối Về Đất Mẹ của Duy Khánh
    (3) Đường cát khan hiếm vào lúc bấy giờ
    (4) Chiếc tàu S. S. Howze
    (5) Trích từ nhạc khúc Blue Danube
          Nhạc : Johann Strauss
          Lời Việt : Phạm Duy

[Hình ảnh: Sandra Vivan Sanders]
Lâu Đài Bratislava xây vào thế kỷ thứ 10
Được tu bổ sau Thế Chiến thứ II