Lời tác giả: Tại thời điểm nầy, sau khi xem xong truyện ngắn Đèn Khuya bạn đọc chắc sẽ mỉm cười nghĩ. Khi hằng triệu người Việt hiện sinh sống ở cả năm châu, tại các thành phố lớn trên thế giới chúng ta có thể gặp người Việt khắp nơi. Tiểu bang California – Hoa Kỳ vùng Orange County có một khu phố của người Việt, vào những ngày cuối tuần ở các trung tâm thương mại xầm uất gần như chúng ta chỉ nghe toàn tiếng Việt, ngay cả cảnh sát vùng nầy cũng là những người Mỹ gốc Việt. Xa quê hương đôi khi chúng ta nhớ gia đình nhớ phố thị thân thương nhưng không thể nào buồn, cảm thấy cô đơn tuyệt vọng đến thất chí. Nhưng bạn hãy trở lại thập niên 1950-1960 tại Việt Nam việc xuất ngoại rất hạn chế. Nếu có chỉ là những nhân viên chính phủ làm việc ở các sứ quán Việt Nam trên toàn cầu, những chuyên viên cao cấp đi công tác tại các trung tâm kỷ thuật nước ngoài và những sinh viên ưu tú đặt biệt phái nam phải hợp lệ tình trạng quân sự mới có thể du học ở các đại học của những nước tân tiến. Giờ chắc các bạn đã hình dung được số người Việt rải rác ở năm châu bốn bể rất ít. Mời bạn hãy lắng lòng quay về quá khứ, vào một ngày cuối thu khoảng 50 năm trước tại thành phố Đông Kinh - Nhật Bản để hiểu và thông cảm tâm trạng của người trẻ sống ly hương vào thời bấy giờ.

Cơn mưa dai dẳng từ chiều, khu phố Shin-Okubo nhà cửa san sát nhau, ban ngày càng linh hoạt bao nhiêu khi về khuya càng im lặng, nhất là vào tiết thu chỉ năm giờ chiều trời đã sẫm tối. Âm thanh chuyến tàu điện Yamanotesen cuối ngày “xình xịch” lẫn tiếng còi vang lên dường như to hơn khi thành phố Đông Kinh sắp chìm vào giấc ngủ. Phố xá vắng vẻ im lìm, mặt đường đẫm nước mưa, thỉnh thoảng ánh đèn của những chiếc ô tô vụt qua phản chiếu một vệt dài rồi tắt hẳn. Các cửa tiệm chung quanh ga đã đóng, chỉ quán soba còn đèn sáng, người chủ già co ro bên cạnh nồi nước bốc hơi sưởi ấm chờ khách. Hành khách lưa thưa ra khỏi ga, đi nhanh tản mác theo nhiều ngả rồi mất hút trong đêm.

Anh dương cây dù đen, đưa tay quấn lại chiếc khăn quàng cổ vì cảm thấy lạnh, rời ga lủi thủi bước nhanh về căn gác trọ. Rẻ qua con hẻm nhỏ ngọn đèn đường vừa đủ sáng để bộ hành không lạc lối về đêm. Tiếng rao ‘Yakimo” vang trong xóm, anh dừng lại mua vài củ khoai nướng nóng đang toả mùi thơm ngào ngạt, rồi tiếp tục bước đi trong đêm mưa. Sau một ngày mệt nhọc anh cố dỗ giấc nhưng cũng như những đêm trước không chợp mắt được. Tiếng hát từ máy cassette phát ra rỉ rả giữa khuya,

Tiếng hát thấm vào tâm hồn khiến anh cảm thấy buồn, nổi buồn của người trẻ sống xa quê hương. Sự im lặng của đêm thu khiến anh nghe rỏ từng giọt mưa rơi trên mái nhà và tiếng bước chân quen thuộc của cô bạn geisha láng giềng đi làm về khuya.  Thỉnh thoảng vài ánh chớp loé lên tiếp nối với tiếng sấm sét đủ làm màn đêm xao động.

Anh ở đây được hai năm từ ngày dọn khỏi cư xá sinh viên, căn gác trọ sáu chiếu, gần trường và nơi làm việc. Ba năm trước đến thành phố Đông Kinh anh rất bỡ ngỡ, ở tuổi đôi mươi như con chim non vừa lìa tổ, lần đầu xa gia đình sống tự lập. Tất cả mọi việc đều khó khăn ở xứ người, ngôn ngữ không rành, phong tục không rỏ, đường xá không biết. Anh cảm thấy nợ gia đình nên đã cố gắng và sẽ cố gắng hơn để đạt được những điều cha mẹ kỳ vọng. Lúc đầu với sự phấn đấu anh tin tưởng mọi việc sẽ vượt qua, việc học và việc làm sẽ giúp anh quên nổi buồn nhớ quê hương. Đời du học đã day anh tiếc kiệm từng đồng do mình cực nhọc làm ra, dù là một trăm yen ít ỏi. Giải trí đối với anh là điều xa xỉ vừa phí thi giờ lẫn tiền bạc. Anh thường hay đi sớm về muộn, thoạt đầu cuộc sống bon chen ở xứ Nhật giúp anh ít suy nghĩ bâng quơ. Vì ngoài giờ học và giờ lao động anh chỉ ngủ, những ngày cuối tuần anh cũng làm thêm cho thời gian qua mau. Nhưng ngày qua tháng lại một thân một mình đi về, ban đêm nơi gác trọ ngồi bên bàn học thẩn thờ dưới ngọn đèn khuya, con sâu cô đơn bắt đầu gặm nhấm tâm hồn. Anh mơ một mái gia đình có cha mẹ anh em, nhớ đến kỷ niệm với những người thân, nhưng khi trở lại thực tại lại một mình một bóng. Sinh viên Việt Nam vào thập niên 1960 rất ít người đến Nhật du học, lúc ở cư xá sinh viên anh biết vài người, nhưng từ khi dời chỗ, gần như không gặp lại. Ông bà chủ nhà người Nhật lớn tuổi tử tế luôn giúp đỡ khi anh cần, nhưng những người trẻ quá bận vì cuộc sống nên gần như không để tâm đến người chung quanh. Với bản tánh trầm lặng, không tỏ bài tâm sự cùng người khác, nên dù ở Nhật đã hơn ba năm anh vẫn đứng bên lề cuộc sống xã hội Nhật Bản, anh không có một người bạn thân để chia xẻ vui buồn.

Tình yêu của anh, lần đầu gặp nàng đã bị thu hút bởi nét duyên dáng ấy. Làn da trắng, cặp mắt to đen nổi bậc trên khuôn mặt đều đặn, vóc người cao, nói năng hoạt bát đã làm anh như ngây như dại. Sau ngày ấy anh đã mơ cùng nàng đồng bước trong tương lai. Khi đối diện với nàng tay chân rung rẩy, tim đập mạnh không nói được lời nào, lấy kết can đảm tỏ tình nhưng bị từ chối. Liên tục mấy ngày sau anh bỏ cả học lẫn việc làm, không tinh thần, đêm nằm trằn trọc ngày thẩn thờ như kẻ mất hồn. Anh cố sinh hoạt bình thường nhưng hình bóng nàng vẫn vướng trong trí, càng cố quên lại càng nhớ thêm. Vài hôm sau, lấy hết can đảm anh đến trước cổng trường của nàng mong gặp cho thỏa nhớ nhung, nhưng chờ đến tan học không thấy đành ra về, hai lần rồi ba lần cũng không gặp. Ngày hôm sau anh đến phòng ăn chờ, hy vọng gặp nàng vào giờ cơm trưa. Cuối cùng được biết nàng đã thôi học sắp thành hôn và sẽ cùng chồng rời Nhật. Thế là hết, bao nhiêu giấc mộng yêu đương anh ấp ủ đã không thành. Trên đường về chân bước nhưng anh không biết đi đâu, trời đang nắng nhưng anh thấy mọi vật như bao phủ một màu ảm đạm.

Đêm nay đột nhiên anh nhớ đến mẹ, người đã cực khổ nuôi nấng, thương yêu mong anh có tương lai tươi sáng.  Bà là nguồn an ủi duy nhất của anh và ngược lại bà sống lam lũ cực nhọc vì anh.  Thời thơ ấu mỗi khi mẹ vắng nhà, anh thấy căn nhà trống vắng, thời gian trông chờ trôi quá chậm, khi mẹ trở về anh mừng rỡ như tìm lại được vật quí giá. Mỗi lần đi xa mẹ luôn mang về cho anh món quà nầy hay món ăn nọ mà anh ưa thích. Khi anh nhận được học bổng sang Nhật bà vui mừng rơi lệ. Những khổ cực của bà đã được đền bù xứng đáng mặc dù con đường anh đang đi còn rất dài. Bà nghĩ rằng bổn phận của bà đã tạm hoàn tất, mọi việc sau nầy tùy thuộc vào may mắn và ý chí của con. Từ ngày anh ra đi bà luôn thư từ khuyên nhủ con cố gắng học hành và luôn cầu nguyện thượng đế bảo vệ cho con trên đường lập thân. Bà là điểm dựa tinh thần của anh thời thơ ấu, giờ xa nhau ngàn dặm, đôi khi anh ước là cánh chim để bay về bên gối mẹ thân yêu. Khi nhìn thấy những đứa trẻ vui vẻ nắm tay cha mẹ đi trên đường, anh mong được trở lại thời thơ ấu.  Anh giờ như con chim non lìa đàng, mỏi mệt sau cơn giông tố muốn tìm về tìm về tổ ấm gia đình, nhưng thời cuộc không cho toại nguyện.

Trằn trọc suốt đêm vừa chợp mắt không lâu, tiếng còi xe điện ”xình xịch” buổi sáng vang lên khiến anh giật mình tỉnh giấc.  Trời đã sáng, căn phòng khá lạnh anh không muốn ra khỏi chăn ấm, cảm thấy nhứt đầu đau cổ. Không muốn đến trường nhưng vì đã nghỉ suốt tuần vừa qua nên hôm nay anh phải vào lớp và nếu không đi làm có thể mất việc. Cố gắng ngồi dậy, thay quần áo lấy cặp sách bước vội đến trạm xe điện.

Hôm nay không mưa nhưng bầu trời bao phủ bởi những đám mây dầy đặt u ám, chuẩn bị cho mùa đông lạnh giá sắp tới. Khung viên đại học những hàng cây hồng diệp dọc theo lối đi đã đổi màu vàng úa, tạo cho thời tiết mùa thu thêm buồn bã. Ngồi trong lớp nhưng anh không nghe được gì, đầu choán váng vì thiếu ngủ, không thể tập trung vào lời thầy giảng, thẩn thờ nhìn mông lung qua cửa sổ. Sân trường hôm nay vắng người, hàng ghế đá nằm cô quạnh trên mặt đất phủ đầy lá vàng. Nhìn những chiếc lá lìa cành bay trong gió, anh chợt buồn không biết chúng sẽ về đâu. Ví mình như chiếc lá, rời gia đình lúc tuổi hai mươi, tranh đấu sống ở xứ người không bạn bè, muốn tìm nơi nương tựa nhưng người anh yêu đã đi lấy chồng. Anh cảm thấy đời đối xử với mình quá hờ hửng, thật chán chường, muốn buông xuôi tất cả.  Anh tự hỏi tại sao phải rời gia đình, vì tương lai chăng, tương lai anh sẽ ra sao?

 Ga xe điện buổi chiều chưa đến giờ cao điểm, hành khách thưa thớt. Rời trường đến chỗ làm, anh vừa bước đến bực thang, tàu chuyển bánh.  Đã lỡ chuyến nên phải đứng chờ trên thềm ga, giữa hai đường sắt của hai chuyến tàu xuôi ngược. Chiều thu, bầu trời không một tia nắng dù những tia yếu ớt, sân ga lạnh lẽo. Cơn gió thoảng những chiếc lá trên cành khua xào xạc. một con chim lạc đàng kêu “chim chíp” chuyển từ cành nầy sang cành khác tìm về tổ ấm. Hành khách từ từ đến dần nhưng thềm ga vẫn chưa đông người. Trên không lẩn trong bầu trời xám, anh thấy hình ảnh nàng đưa tay vẫy chào. Rồi anh thấy hình ảnh mẹ với nét mặt dịu hiền nhìn anh mỉm cười. Anh cảm thấy choán váng. Xa xa hai chuyến tàu điện màu xanh lá xuất hiện ngược chiều nhau, hướng về phiá anh cùng lúc. Hành khách bắt đầu nhôn nháo. Mắt anh hoa lên. Tiếng xe điện “xình xịch”, bánh xe cán trên đường sắt vang càng to hơn. Hai đầu tàu lù lù tiến gần hơn chỉ cách anh ba mươi, hai mươi, rồi mười mét. Đầu anh như sắp vở tung. Chóng mặt quá, đau đầu quá !!!

Tối hôm ấy các đài TV thành phố Đông Kinh, mục tin tức đã tường trình vụ tai nạn. Một nam sinh viên Việt Nam trẻ đã nhảy vào trước xe điện Yamate-sen tại ga Shinjuku tự tử (?). Thân thể bị cắt đôi, tử vong tại hiện trường. Đài TV cũng cho biết nhân viên cảnh sát đã khám chiếc cặp trên người anh và đến căn gác trọ điều tra, nhưng họ đã không tìm thấy triệu chứng khiến anh tự tử cũng không có thư tuyệt mạng để lại cho người thân.

Khi ấy ở phương trời xa trên đất Việt Nam, trong căn nhà cũ kỷ, một bà mẹ ngồi dưới ngọn đèn khuya đang nhớ nhung, mong đợi ngày con về.

   Cô ba Tokai

California, mùa thu 2015
Revised September, 2018

Ghi chú:  (1) (2) Trích từ bản nhạc “Đèn Khuya” nhạc sĩ Lam Phương.

ERCT : Bài viết nầy đã được đăng trên diển đàn Exryu HN 2016 San Jose. Bổ sung 9/2018