CHIỀU 30 TẾT

Thành phố Sàig̣n vào đầu thập niên 1970, phiên chợ cuối năm vùng Phú Nhuận đă kết thúc, người mua ít dần v́ ai cũng nhanh về nhà nấu buổi cơm đón gia tiên chung hưởng ba ngày Tết. Chỉ c̣n lại những gian hàng ế động, người bán cố chờ những người đi chợ chiều dớt dát đôi chút. Một tháng qua đường phố treo đèn kết hoa rực rỡ, chợ đêm tấp nập, chung quanh khu chợ giao thông ứ động v́ hàng hoá mùa Tết lan tràn trên vỉa hè trước các cửa tiệm và người mua đông đảo. Đến chiều ba mươi không khí đă lắng dịu, hôm qua c̣n nhộn nhịp mà bây giờ xe đă thưa thớt. Những người gốc ở tỉnh đến Sàig̣n làm ăn đă về quê ăn Tết. Trên đường phần lớn bộ hành tay cầm cành mai hay những bó hoa, nhiều chiếc xích lô đạp chở các chậu hoa cúc, thược dược, quất ….về trưng bày trong nhà đón xuân. Loa phóng thanh của rạp chiếu bóng gần chợ phát liên tục những bài ca xuân vui nhộn.

Bà Út tay xách hai giỏ đầy thức ăn khệ nệ bước trên lối về quen thuộc. Thanh vừa thấy mẹ trước cửa vội chạy ra phụ mang hai cái giỏ vào nhà:

- Má mua ǵ nhiều vậy?

- Nhà đông, thằng nào cũng đang sức lớn, nấu ít ăn sao đủ. Mấy đứa đă đánh bóng xong bộ lư hương đồng chưa?

- Dạ rồi, đă để lên bàn thờ trông sáng rỡ. Nồi thịt kho và ổ bánh bông lan cũng vừa chín.

- Tụi nhỏ đâu, sao vắng vậy?

- Các em làm xong đi chơi bầu cua cá cọp rồi.

Như mọi năm chiều ba mươi Tết gia đ́nh bà Út chuẩn bị bữa cơm thinh soạn cúng tổ tiên. Bà người gốc G̣ Công là con nhỏ nhất trong gia đ́nh nông dân có bảy anh em. Lúc trẻ bà theo các anh lên Sàig̣n học, sau khi đậu bằng trung học Pháp, đă đi làm tại nhà buôn của người anh. Ông Thành, chồng bà người Châu Đốc là anh cả trong gia đ́nh có năm anh em, v́ nghèo nên ông bỏ quê lên Sàig̣n t́m cách sinh sống. Lúc đầu ông xin làm công cho tiệm chụp ảnh chủ người Pháp, nhờ tánh siêng năng ham học nên ông được chủ tận t́nh chỉ dạy, sau vài năm ông thành nhà nhiếp ảnh giỏi. Năm1954 khi chủ về Pháp đă để lại tiệm chụp ảnh cho ông tiếp tục, bên cạnh việc chụp ảnh ông c̣n buôn bán vật liệu liên quan đến ngành nhiếp ảnh. Ông bà có bốn người con, cô Thanh mười tám tuổi đang học ban tú tài và ba người em trai học trung học đệ nhất cấp. Thời Đệ Nhị Công Hoà chiến tranh lên cao, vào một buổi sáng công an ùa vào tiệm h́nh lục lạo xong dẫn ông đi. Bà Út chẳng rỏ lư do ǵ, đi đây đó ḍ hỏi biết ông bị giải về Tổng Nha Cảnh Sát. Thời gian sau rỏ ra v́ vài người khách mua vật liệu ở tiệm ông đă đem vào chiến khu. Vô t́nh hay cố ư ông không thể tránh tội “tiếp tế cho Việt Cộng”, ông bị đưa ra ṭa án quân sự xử hai năm tù. Từ khi ông bị bắt tiệm h́nh đóng cửa, bà Út nhờ vốn học thức trở lại làm việc cho người anh trong ngành thương mại, tuy vất vả nhưng cũng đủ nuôi chồng trong tù, cho các con tiếp tục việc học. Thanh mỗi ngày ngoài học, giúp đỡ việc nhà và coi sóc các em để mẹ lo sinh kế. Thời gian thắm thoát gia đ́nh bà Út đă ăn hai cái Tết vắng ông Thành.

Xế chiều thức ăn nấu xong, Thanh bày tất cả ra tô dĩa để cúng. Trên bàn thờ các bức ảnh ông bà nội ngoại treo trên tường, bên phải sát tường một b́nh sứ to có cây mai cao khoảng một mét với nhiều nụ xanh điểm vài cánh mai vàng vừa hé nở, phiá trái là một dĩa trái cây đủ loại. Giữa bàn cặp dưa xanh tươi và cặp bưởi vàng đối xứng nhau. Phía trước là đôi chân đèn và bộ lư hương đồng vừa được đánh bóng sáng choang đặt giữa trông rất trang nghiêm đẹp mắt. Trước bàn thờ trên hai cái ghế đẩu đặt hai chậu quất sai trái màu vàng nghệ, tô điểm căn nhà sáng hẳn lên. Thức ăn hôm nay thật thịnh soạn phong phú, có lẽ bà Út bận rộn quanh năm chỉ dịp nầy mới có th́ giờ chuẩn bị buổi ăn vừa cúng gia tiên vừa cho các con thưởng thức những món truyền thống ngày Tết. Trên bàn dĩa thịt heo kho trứng vịt trong rất bắt mắt kèm theo dĩa dưa giá, tô canh khổ qua dồn thịt, dĩa gỏi trộn củ cải trắng cà rốt tôm thịt được rắc lên một lớp đậu phọng rang, ăn kèm với bánh phồng tôm. Một dĩa chả gị vừa chiên xong nóng gịn, nem chua, bún và sa lách với rau thơm đủ loại….. Món không thể thiếu trong dịp Tết là bánh tét và củ cải ngâm nước mắm, cùng nhiều loại bánh mứt.

Thanh hỏi mẹ:

- Tại sao mỗi năm ngày ba mươi Tết cúng tổ tiên đều có những món giống nhau vậy?

- Đây là những hoa quả và thức ăn truyền thống ngày Tết của người Nam bộ (1), đă tồn tại qua nhiều thế hệ:

Hoa mai: ngoài đồng âm với chữ “may mắn”, thân cây mai trải qua mưa nắng suốt năm nhưng đầu xuân vẫn nở hoa vàng sáng thơm dịu, cánh hoa đến khi rơi rụng vẫn giữ nguyên sắt không héo úa không phai màu. Mai tượng trưng cho sự may mắn, chịu đựng, bền bĩ.

Hoa vạn thọ: Vạn nghĩa vô số cát tường, thọ tượng trưng sống lâu phúc lộc

Ngũ quả: Những loại trái cây như đu đủ, măn cầu, thơm, sung, thanh long, bưởi, quất …….tượng trưng ngũ phúc lâm môn (phú quí thọ khương ninh) diễn tả điều mong ước của gia chủ trong năm mới.

Dưa hấu: Ngoài xanh tương trưng cho hy vọng, ẩn chứa màu đỏ là vận may tài lộc bên trong.

Bánh tét: Ẩn chứa ư nghĩa chăn nuôi, nông nghiệp và đồng quê xanh ngát, v́ người Việt Nam phần lớn sống nhờ nghề nông. Thịt quấn bởi đậu màu vàng và lớp gạo nếp được cuộn lá chuối xanh bên ngoài. Như mẹ bảo bọc các con và anh chị em quấn quit với nhau. Tương trưng giấc mơ nông thôn an cư lạc nghiệp.

Canh khổ qua: Ước mong những khổ nạn của năm cũ qua mau, không tồn tại sang năm mới

Bánh ngọt và mứt: Tượng trưng cho sự ngọt ngào, suôn sẻ thuận lợi

- Th́ ra mỗi món đều có ư nghĩa của chúng.

- Má mong các con sẽ tiếp tục giữ truyền thống nầy, không để chúng bị mai một trong tương lai.

- Dạ. Tất cả đă sẵn sàng, má hăy khoác chiếc áo dài rồi cúng ông bà.

- Con xuống bếp lấy chai rượu nếp và pha b́nh trà để cúng.

Bà Út thấp đèn hương trên bàn thờ khấn nguyện. Bà nghĩ đến chồng, trong nhà lao không biết ông có được ăn uống đầy đủ không, bà khấn xin tổ tiên phù hộ cho ông mạnh khoẻ, sớm về với gia đ́nh.

Trời nhá nhem tối, mấy đứa em Thanh đi chơi ở hàng xóm đă về nhà đông đủ. Những cây hương trên bàn thờ đă tàn, Thanh thay những chung rượu bằng trà, rồi bảo các em dọn thức ăn từ bàn thờ đến bàn ăn. V́ đói nên chúng vừa bưng vừa bóc chả gị nhai ngấu nghiến. Tất cả đă sẵn sàng mọi người sắp sửa ngồi vào bàn ăn th́ bên ngoài có tiếng chó sủa, con chó Ki vừa sủa vừa kêu oẳng oẳng. Cậu em nhỏ của Thanh ra cửa định rầy con chó và xem khách nào đến nhưng nó la lớn mừng rỡ.

- Má ơi, ba về !!!

Bà Út vội đi ra cửa rồi khựng lại không nói thành lời. Ông Thành xuất hiện người gầy râu tóc dài v́ lâu ngày không cắt, mặc bộ quần áo cũ lúc ông bị bắt. Trong khi thằng em nhỏ ôm ba mừng rỡ, vài phút im lăng bà Út đến gần ông hỏi:

- Sao ông về mà không cho tôi biết, tháng trước khi thăm ông không nói ǵ cả. Ông khoẻ không?

- Khoẻ, chỉ c̣n ba tháng nữa tôi măn hạn, là tù nhân tốt nên tôi xin được ân xá về ăn Tết cùng gia đ́nh. Đơn được chấp nhận hôm qua, sáng nay tôi làm xong thủ tục giấy tờ nên được tự do.

Bà Út xúc động không nói thêm được lời ǵ. Ông bước đến nắm tay bà hỏi:

- Mấy đứa kia đâu?

Khi ấy Thanh và hai cậu con trai lớn cũng vừa ra đến cửa, kẻ ôm cổ người nắm tay ông mừng rỡ. Tất cả đi vào nhà trong, kẻ cười người mũi ḷng rơm rớm nước mắt, con Ki kêu oẳng oẳng quanh quẩn bên chân chủ như đón mừng sau một gian dài không gặp. Mâm cơm trên bàn đă nguội, giây phút nầy có lẽ mọi người không ai c̣n quan tâm đến ăn uống.

Sắp mười hai giờ khuya, bà Út và Thanh bày một chậu hoa vạn thọ, mâm ngũ quả, bánh mứt cúng ở hiên trước. Bầu trời đêm nay trong veo điểm khá nhiều sao. Khu phố có những tiếng pháo đ́ đùng rồi hàng loạt liên tiếp nổ rồn tai. Giao thừa đă đến, cả khu phố nhà này tiếp nhà kia đốt vài dây pháo, để xua đi những điều không tốt của năm cũ đón một năm mới thịnh vương hơn. Xác pháo bay tung toé nhuộm đỏ trước hiên, không gian ngạt mùi thuốc pháo, thỉnh thoảng vài tiếng pháo đại nổ vang rền cả khu phố. Lũ trẻ con rộn rịp chạy tới chay lui lao nhao, chúng bịt tai khi pháo nổ, nhưng xông giữa làn khói giành nhau những cây pháo chưa nổ c̣n sót lại. Bà Út đang khấn nguyện trước bàn thiêng, bà cám ơn đấng tối cao đă cho gia đ́nh một món quà quư giá trong chiều ba mươi Tết. Các cậu con bà đang chuẩn bị đốt phong pháo chúng mua về ban chiều, Thanh đứng bên cạnh trông thấy khoé mắt mẹ đọng vài giọt lệ.

 

 

 

Pháo nổ tưng bừng đón Xuân

Trong tim bao người reo vang

Chờ giao thừa sang, chào đón muôn nhà

Mong cho sang năm được b́nh an …..(2)

 

 

Cô Ba Tokai

California, Tết Kỷ Hợi - 2019

 

(1) Ư nghĩa hoa quả và thức ăn truyền thống ngày Tết của người Nam Bộ: nguồn Google

(2) Bài ca “Chúc Xuân” tác giả Đinh Trung Chính

(3) Ảnh : Google images - www.pinterest.com