*****

Qian Xuesen - Tiền Học Sâm (**)

Dỉ nhiên ông không phải là người mà chúng ta đã nhìn thấy ở Wall Street hay đã đọc thấy tên trên các tờ báo ở Bắc Kinh. Ông chỉ là người mà từ thập niên 1950 đã góp một phần không nhỏ vào việc phát triển ngành không gian cho Trung Quốc và nhờ đó mà trong năm 2007, Trung Quốc đã trở thành nước hàng thứ ba trên thế giới về vũ trụ và không gian, chỉ đứng sau hai đàn anh Nga và Mỹ.

Trong tháng Giêng năm 2007, Trung Quốc đã thành công lớn trong việc bắn hủy diệt một vệ tinh khí tương của chính mình, để tránh không cho vệ tinh cũ kỷ nầy phải rơi xuống đất, một công việc mà trước giờ chỉ có hai vị đàn anh Nga Mỹ là có thể làm được. Nó làm cho hai vị đàn anh lo ngại vì như vậy Trung Quốc cũng có thể có được khả năng phá hủy được các phi đạn chiến lược tầm xa phóng ra trong lúc có chiến tranh đại qui mô. Cũng trong tháng Mười năm 2007, Trung Quốc phóng lên thành công một phi thuyền thám thính bay đến Mặt Trăng cùng với các thiết bị khoa học đáng kể.

*****

Nhưng ai đã là người tạo ra nền tảng cho những tiến bộ kỹ thuật đó của Trung Quốc ? Chính là Tiền Học Sâm, một trong những nhà khoa học hàng đầu của quân đội và bộ quốc phòng Mỹ trong những chương trình hỏa tiển từ thập năm 1940. Ông chính là một trong những người đã sáng lập ra phòng thí nghiệm danh tiếng Jet Propulsion Lab., nay thuộc NASA và điều hành bởi học viện kỹ thuật Caltech (California Institute of Technology ở Pasadena) .

Tiếc thay ông đã bị chính phủ Mỹ, trong một quyết định thiển cận và ngu xuẩn đã tống khứ ông về Trung Quốc với tội danh theo Cộng Sản. Nó xảy vào trong một thời kỳ đen tối trong lịch sử Mỹ gọi là thời kỳ "McCarthyism" (mang tên Thượng Nghị Sĩ McCarthy của bang Wisconsin, người đã chủ trương chống Cộng tuyệt đối trong thập niên 1950). Đó là một thời kỳ mà một người nào chỉ cần bị tình nghi là Cộng Sản là cũng đủ làm cho đời sống của mình trở nên vô cùng điêu đứng.

Người ta đã tống cổ ông về Trung Quốc mà không cần biết rằng ông đang mang trong đầu một kiến thức hiếm có và những bí mật trọng đại về quân sự cũng như quốc phòng của xứ Mỹ. Đó quả thật là một điều vô cùng bất lợi về lâu về dài cho xứ Cờ Hoạ.

Việc trong năm 2007 Trung Quốc bắn phá được một vệ tịnh nói trên cần phải có một kỹ thuật trọng đại gọi tắt là ASAT (anti-satellite), nó cần có một khả năng tối tân về các bộ cảm (sensors), theo dõi (tracking) và kiểm soát quỉ đạo cho chính xác (precision trajectory control). Bây giờ thì Trung Quốc đã có gần như đầy đủ tất cả.

Tuy nhiên sau sự thành công nầy, Trung Quốc đã phải nhận lãnh một sự nguyền rủa của thế giới vì đây là lần đầu tiên sau một thời gian dài từ 1980, Nga và Mỹ đã đều tự động hạn chế không còn xả rác trên không gian nửa. Khi phá hủy một vệ tinh như vậy, nó tạo ra tới 900 mảnh vụn mà có mảnh dài cả 10 cm có thể nhìn thấy được bởi các dàn radar trên mặt đất. Cái tệ hại nhất là vệ tinh nầy đang ở cao độ cao đến 860 km, quá cao đủ để cho các mảnh vụn sẽ bay trong không gian đến cả hằng trăm năm mới trở vào tan trong khí quyển.

*******

Tuy nhiên không phải tất cả những thành công trong năm 2007 là trực tiếp từ T.S. Tiền Học Sâm. Ông là người đã tạo dựng nên ngành không gian cho Trung Quốc từ năm 1956, bắt đầu bằng một con số không. Năm nay ông đã 96 tuổi và đã từ lâu không còn trực tiếp chỉ huy các chương trình không gian. Theo bà Iris Chang, tác giả quyển sách "Thread of the Silkworm" thì TS Tiền Học Sâm chính là người đã khởi đầu các chương trình phi đạn (missiles), vệ tinh (satellites) và nhất là các phi đạn chống chiến hạm Silkworm nổi danh của Trung Quốc"

Tượng của Tiền Học Sâm trước Thư viện Đại học Hàng Không Bắc Kinh
(Hình của Raino)

Chính nhờ ý kiến của TS Tiền mà Trung Quốc đã tiến triển mạnh từ sau việc sao chép lại (copy) phi đạn SS-2 của Nga (biến thân của V-2 của Đức từ Đệ Nhị Thế Chiến). Chính nhờ đó mà Trung Quốc mới phát triển nổi các phi đạn liên lục địa Dongfeng (Đông Phương) 4 và 5 mà biến thân sau đó là các hỏa tiển Trường Chinh 1, 2 và 3 đã mang các vệ tinh và phi thuyền của Trung Quốc vào trong vũ trụ như hiện nay.

******

Nói đến tiểu sử của Tiền Học Sâm, chắc cũng có nhiều người ở phương Đông biết rõ về câu chuyện bi thảm trong việc Mỹ trục xuất ông về xứ từ năm 1955 do tình nghi thân Cộng Sản

Ông sinh ra năm 1911 ở Hàng Châu, vào những ngày phút cuối cùng của triều đình Mãn Thanh. Năm 23 tuổi ông được học bổng sang học về kỹ thuật không gian (aeronautic engineering) ở Đại học Kỹ thuật MIT. Thấy MIT chuyên nghiên cứu về lý thuyết hơn là thực hành, ông rời MIT sang trường Caltech và từ đó bắt đầu một tiến trình để trở thành một trong những khoa học gia hỏa tiển danh tiếng của Mỹ. Ông được may mắn làm việc với sự đỡ đầu của TS Theodore von Karman, một người Mỹ gốc Hung. Trong lứa tuổi còn 20, ông đã bắt đầu làm thí nghiệm về hỏa tiển, một việc mà vào thời đó (1930) ít có người để ý đến.

Mãi cho đến năm 1939, không quân Mỹ mới bắt đầu chú ý đến kỹ thuật hỏa tiển và yêu cầu các khoa học gia của Caltech khai phá cho kỹ thuật JATO (jet-assisted take-off) để giúp cho các oanh tạc cơ (bombers) được cất cánh nhanh hơn. Cho đến năm 1943, khi biết Đức Quốc Xã đang phát triển hỏa tiển, chính phủ Mỹ mới thành lập Jet Propulsion Lab (JPL, nay thuộc NASA và Caltech) để nghiên cứu về phi đạn và hỏa tiển. TS Tiền Học Sâm liền được cho làm section leader trong JPL, làm cho dự án Private A chế tạo hỏa tiển có nhiên liệu đặc.

Vào khoảng 1945, TS Tiền là người được giấy phép bảo an (security clearance) cao nhất trong bộ Quốc Phòng Mỹ và ông được đưa sang Đức ngay sau quân đội Đồng Minh chiếm căn cứ hoả tiển của Đức để phỏng vấn TS Wernher von Braun, một khoa học gia hạng gộc của Đức Quốc Xã và ông nầy được Mỹ đưa ngay sang làm việc cho Mỹ (ngày nay tên tuổi TS von Braun lớn cho đến nổi khi nói đến hỏa tiển là có nói đến tên ông)

Năm 1947 khi TS Tiền mới 36 tuổi ông đã được TS von Karman giới thiệu vào ủy ban cố vấn khoa học cho không quân Mỹ, một chức vụ vô cùng quan trọng trong bô. Quốc Phòng.

******

Thình lình thì họa vô đơn chí, khi phong trào "tố cộng" của Thượng Nghị Sĩ McCarthy bùng nổ lớn năm 1950, người ta bắt đầu nghi ngờ là do thám Cộng Sản đã len lỏi vào Mỹ , người ta lột hết các chức vụ của ông, lấy lại giấy phép bảo an (security clearance). Lúc đó ông chỉ mới bắt đầu xin vào công dân Mỹ, việc vào dân Mỹ do đó trở thành khó khăn một cách vô lý và ông không còn được tín cẩn như xưa. Bị thương tổn tự ái, ông liền xin trở về Trung Quốc, lúc đó đã là xứ Cộng Sản. Trong chính phủ Mỹ lúc đó bắt đầu có những ý kiến trái ngược nhau về ông, kẻ muốn đuổi, người muốn giữ (vì ông biết bí mật quốc phòng). Ông định trở về đi dạy học nhưng rồi cũng không thành. Sau cùng ông được nhận về Trung Quốc trong việc trao đổi với các tù binh Mỹ ở Triều Tiên. Ông Dan Kimball, thứ trưởng Hải Quân Mỹ lúc đó đã than rằng:"Đây là một quyết định ngu xuẩn nhất của sở Di Dân, TS Tiền đâu có tư tưởng Cộng Sản nhiều hơn chúng ta đâu, tại sao chúng ta phải buộc ông ta về xứ ?"

Năm 2007, khi Trung Quốc trở thành cường quốc thứ ba về không gian, có lẽ mối nhục bị trục xuất về xứ của TS Tiền Học Sâm đã được rửa. Năm 1979, trường Caltech cho ông giải thưởng "Distinguished Alumni Award" (cựu sinh viên xuất sắc) và năm 1990, JPL của NASA gửi về cho ông lại tủ sách cũ của ông lúc ông còn làm việc ở đó. Thoạt đầu ông định từ chối nhưng sau các bạn ông khuyên ông nên nhận và quên đi mối hận năm xưa. Ngay cả giải thưởng của Caltech, ông cũng không đi sang nhận mà phải có một ông bạn thân cũ người Mỹ mang sang đến tận nhà cho ông. Có lẽ việc ông giúp quê cha đất tổ của ông phát triển mạnh về không gian cũng đủ để cho ông mãn nguyện lắm rồi. Ông về hưu từ năm 1991 và sống một đời sống yên tỉnh ở Bắc Kinh.

Nguyễn Việt-Sơn

19-02-2008

Tham khảo:

[1]- Aviation Week and Space Technology, Jan 7 - 2008, trang 56-61.
[2]- Qian Xuesen trong Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Tsien_Hsue-shen

(*) Vài dòng về tác giả: Nguyễn Việt-Sơn tốt nghiệp Đại học Kỹ thuật ở VN, cao học ở Đại học Kobe, Nhật Bản và Ph.D. về EE ở đại học Illinois. Anh cùng gia đình hiện cư ngụ ở thành phố Rockford, bang Illinois, USA.

(**) Hình của Wikipedia