Phiêu Bạt Phương Nào

Võ Ngọc Phước

Con đường đi vào trường Kokusai từ phía Okubo Dori là một đường dốc nhỏ, chiều dài chỉ khoảng hơn 100 mét. Khoảng hơn vài mươi năm về trước, khúc đường vừa ngắn vừa nhỏ này khá nhộn nhịp và ồn ào vì ngày đêm lúc nào cũng có tiếng của đám sinh viên ngoại quốc ở trường Nhật ngữ Kpkusai qua lại. Phía khoảng giữa đoạn đường này lại có quán cơm Việt Nam của Bà Định. Bà Định lấy người chồng Nhật khi ông này qua Việt Nam thời chiến tranh và theo chồng về Nhật sau đó Quán ăn này thật nhỏ và chỉ có vài món nấu đi xào lại nhưng lúc nào cũng khá đông khách vì vào thời kỳ đó cả Tokyo hay có thể nói cả nước Nhật chỉ có mỗi cái quán ăn Việt Nam này.

Thời kỳ ấy, đi qua lại quán cơm Bà Định, dù ngày hay đêm, đều có mùi thịt kho nước mắm nên làm cho đám sinh viên người Việt, vào những năm đầu thời kỳ 60 thì chỉ có “vài mống” nhưng về sau thì đông dần lên cả trăm, có phần nào “được gần gũi với quê hương”. Chắc vì có người “cầm lòng không đậu” ( Việt Nam hay Thái Lan không biết chừng ) trước cái mùi vị nước mắm gay gắt này mà đã có một đêm cái cửa kính chỗ chưng bày các mẫu thức ăn đã bị đập bể (chắc để lấy ra ăn ), nhưng, sau đó mới nhận biết là “đồ giả” nên đã được vứt bỏ ở “hiện trường”. .

Vào thời kỳ đó ở Tokyo có 3 chỗ ở cho sinh viên ngoại quốc, tư phí thì ở trường Kokusai gần khu vực Shinjuku còn quốc phí thì ở cư xá Komaba phía Shibuya và cư xá Inage ở tận Chiba. So với đường vào cư xá Kokusai, đường từ nhà ga vào cư xá Komaba và cư xá Inage có phần im vắng hơn. Tuy gần ngay ga, nhưng phía bên đường vào cư xá Komaba lúc ấy còn có những vườn trồng rau, sau này mới được xây cất thành Trung Tâm Soạn Thảo Đề Thi. Phía giữa đường vào cư xá Komaba chỉ có quán cà-phê Colorado là chỗ mà một số sinh viên Viêt Nam thường đến viếng. Còn ở Inage thì quả thật là đồng quê, cái cư xá như nằm ở nơi hẻo lánh. vì vừa xa cách Tokyo lại vừa biệt lập với cái phố xá nhỏ ở miền quê này nên phần lớn sinh viên ở đây chỉ ăn uống trong Shokudo của cư xá.

Vào thời kỳ đó, nhóm sinh viên Việt Nam, vào những năm dầu 60 chỉ trên mươi người nhưng đến những năm đầu 70 thì lên gần cả trăm, thường cùng nhau gặp gở, thường là ở cư xá Komaba ( vì có cái Shokudo lớn và các phòng họp, cơ sở chơi thể thao, sân tennis…), để họp mặt chơi thể thao, ca hát, học tập….với nhau hay với bạn bè đến từ các nước khác. Tuy cũng có người này người kia hay nhóm này nhóm nọ nhưng tựu trung, dưới con mắt của các bạn bè nước khác, vẫn là nhóm sinh viên Việt Nam khi cùng nhau hát bài “ Ngựa phi ngựa phi đường xa” thì còn có tiếng ngựa hí hí…vang trời.

Trước đó, vào những năm 50, khi nhà văn Lê Minh viết trên tiểu thuyết “Đi Và Sống” những chuyện về Nhật Bản nổi tiếng như “Em Chỉ Sống Có Một Mùa Xuân”, “ Hắc Long Phục Hận”…tả khung cảnh thơ mộng xứ anh đào, các cô gái Geisha chiều chuộng, những cuộc đời uy dũng của các hiệp sĩ Samurai…rồi những biến đổi canh tân không ngừng cho một nước Nhật trong thời kỳ hậu chiến đã là sức mạnh quyến rũ cho những người đi du học Nhật, nơi mà trước đây các chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Cường Để …đã bao năm khổ cực tạo dựng cuộc Đông Du để cứu nước nhưng vận rủi việc đã không thành.

Rồi do tình hình trong nước vào năm 1975, đợt sinh viên Việt Nam qua Nhật năm 1974 bị xem là đợt chót, còn được gọi là “ nhóm Kohai nhỏ nhất”, vì nhóm này không có được Kohai ( hậu bối ) tiếp theo. Thật ra, sau này nghĩa là phải cách hơn mươi năm sau, cũng có hậu bối đến từ Việt Nam khi Nhật Bản mở lại chương trình học bổng Monbusho và Việt Nam cho phép du học tự túc, nhưng trong tự nhiên đã có một cái gì ngăn cách giữa hai thời kỳ sinh viên Việt Nam du học tại đây.

Vào thập niên 80 nền kinh tế của Nhật Bản rồi tiếp đến là kinh tế của các nước Á Châu như Hàn Quốc, Thái Lan, Đài Loan và Châu Mỹ La Tinh bị đi vào đình trệ và kiệt quệ làm cho số sinh viên đến du học Nhật ngày càng bị giảm xuống, nhất là ở phía sinh viên tư phí. Trường Kokusai, vốn có hổ trợ của Monbusho, cũng bị cho thu hẹp trường sở và dẹp bỏ cư xá sinh viên để lấy đất bán làm chung cư. Số sinh viên học Nhật ngữ ở trường này trước khi vào đại học dần dần giảm sút rõ rệt.

Cũng như đoạn đường đi vào cư xá Komaba, khúc đường vào trường Kokusai bây giờ quả thật là im vắng quạnh hiu. Chỉ thỉnh thoảng mới nghe thấy có một vài nhóm năm ba sinh viên nước ngoài đi qua lại. Quán cơm Bà Định cũng không còn nữa. Không biết đã được dẹp bỏ từ khi nào. Người con trai của Bà Định khi qua Saigon làm việc cho hãng National thường cùng vợ con đến nhà tôi vào những năm đầu 70 để rũ đi đánh bóng bàn bên phía đường Trương Minh Giảng chắc giờ đây cũng đã quá 60 tuổi rồi, gia đình không biết ra sao. Nét nhộn nhịp ngày xưa của khúc đường quốc tế này với quán cơm Việt Nam, cửa hàng rau quả, tiệm thuốc Tây… đã bị tan xóa dấu vết hoàn toàn.

Sau năm 1975, ngoài một số ít còn ở lại Nhật Bản để kiếm sống, phần lớn nhóm sinh viên Việt tại đây trước đó đã phải rời bỏ nơi này để đi tìm đất mới. Kẽ qua miền Bắc Mỹ, người thì lưu lạc đến Úc Châu, các nước Âu Châu, xem như kẽ phương trời người cuối biển..Nhắc nhỡ đến nhau đến những ngày xưa chỉ còn là quá khứ của ngày nào. Bây giờ tất cả, dù là nhóm “Kohai nhỏ nhất” cũng đã xấp xỉ 60. Người Nhật gọi tuổi 60 này là “Kanreki” ( 還暦 ) là chắc có nghĩa là đã “hoàn thành xong một đời rồi” để làm một cuộc đời mới chăng.

Bây giờ, trong số sinh viên Việt trước đây ở các cư xá Kokusai, Komaba, Inage nhưng sau đó vẫn ở Nhật hay qua ở các miền đất mới Âu Mỹ hay Úc Châu, cũng đã có một số bổng dưng bỏ đi qua bên kia thế giới, dù bóng dáng và tiếng cười nói đùa cợt của họ như vẫn còn đâu đây giữa bạn bè ngày xưa..Họ đã phiêu bạt một lần nữa ngoài quê hương, ngoài quê cha đất mẹ. Không về quê hương thân yêu ở Việt Nam, mà vì quá xa cách, như ngày xưa năm nào, bóng dáng họ có thể đang đi thẩn thơ trên những con đường nhỏ về cư xá cũ ngày nào.

VNP