Nguyễn Chí Thiện, Tiếng Thơ Bất Khuất

                                                                                                   

Nghiêm Nguyễn

 

   Ngày 2/10 /2018 vừa qua là lần giỗ  thứ 6 của nhà thơ Nguyễn Chí Thiện. Cuộc đời của ông như nhiều người đă biết, trong 73 năm ông sống trên trần thế th́ 27 năm tức hơn một phần ba cuộc đời đă nằm trong lao tù CS. Cho nên nhà thơ này c̣n được tặng cho biệt danh là Ngục Sĩ Nguyễn Chí Thiện. Ông bị nhà cầm quyền CSVN bắt giam cả thảy là 3 lần, lần cuối cùng bị giam giữ lâu nhất, 12 năm. Lần đó ông t́m cách đột nhập vào ṭa Đại Sứ Anh ở Hà Nội để trao tập thơ gồm 400 trăm bài mà ông sáng tác trong những ngày ngục tù tăm tối, xin nhờ ṭa đại sứ giúp chuyển ra  nước ngoài để thế giới hiểu rơ thêm về chủ nghĩa Cộng Sản.

Trong phần đầu của thư ngỏ gửi cho ṭa Đại Sứ, ông viết:

“Nhân danh hàng triệu nạn nhân vô tội của chế độ độc tài, đă ngă gục hay c̣n đang phải chịu đựng một cái chết dần ṃn và đau đớn trong gông cùm cộng sản, tôi xin ông vui ḷng cho phổ biến những bài thơ này trên mảnh đất tự do của quư quốc. Đó là kết quả 20 năm làm việc của tôi, phần lớn được sáng tác trong những năm tôi bị giam cầm.”

 Tập thơ này khi được phổ biến ở hải ngoại vào năm 1980 được đặt tên là Hoa Địa Ngục, ngoài ra c̣n có tựa là Tiếng Vọng Từ Đáy Vực, Bản Chúc Thư Của Một Người Việt Nam ở các ấn bản khác.

 Có lẽ nhờ  những bài thơ trong tập thơ này và thành tích tranh đấu của ông mà ông được thế giới biết đến và vinh danh. Năm 1994 ông được tổ chức Theo dơi Nhân quyền trao giải thưởng Hellman/Hammett.

  Tập thơ đă gây chấn động khắp thế giới không chỉ ở nội dung, như một một thiên hồi kư kể về cuộc sống tù tội bị hành hạ, đày đọa trong ngục tù CSVN, và hơn hết là một bản cáo trạng tố cáo những tội ác dă man, vô nhân tính của CS mà c̣n do hành tŕnh của tập thơ và hơn hết là cuộc đời của tác giả. Những lời thơ là những tiếng gào thét của người dân lành bị bạo lực của chế độ độc tài đẩy vào tận cùng đáy địa ngục. Lời thơ không chú trọng về h́nh thức, không hoa mỹ màu sắc mà là những lời nói phát xuất từ cảm xúc chân thành trong trái tim mà chỉ người trong hoàn cảnh đó mới có thể có được.

 Nguyễn Chí Thiện cũng từng nh́n nhận thơ ông không phải là thơ theo định nghĩa thông thường, mà là “tiếng đời nức nở”, tố cáo sự tàn ác dă man của nhà tù Cộng Sản mà ông là nhân chứng sống.

Thơ của tôi không phải là thơ
Mà là tiếng cuộc đời nức nở
Tiếng cửa nhà giam ng̣m đen khép mở
Tiếng kḥ khè hai lá phổi hang sơ
Tiếng đất vùi đổ xuống lấp niềm mơ
Tiếng khai quật cuốc đào lên nỗi nhớ
Tiếng răng lạnh đập vào nhau khổ sở
Tiếng dạ dầy đói lả bóp bâng quơ
Tiếng tim buồn thoi thóp đập bơ vơ
Tiếng bất lực trước muôn ngàn sụp lở
Toàn tiếng của cuộc đời sống dở
Và chết thời cũng dở, phải đâu thơ!

(Thơ của tôi)

 

    Chế độ tàn bạo phi nhân của CS cho đến giờ vẫn ngự trị trên mảnh đất  khốn khổ Việt Nam, một phần do sự thờ ơ, vô cảm trước hiện t́nh đất nước, thực trạng xă hội của đa số người dân.  Một số kẻ dù được mang danh là trí thức nhưng vẫn có lối suy nghĩ hết sức ấu trĩ, ngây thơ khiến ông đă phải cảnh tỉnh

 

  V́ ấu trĩ, thờ ơ, u tối,
 V́ muốn an thân, v́ tiếc máu xương...
 Cả những kẻ đă nằm trong mả
 Và những bào thai trong bụng mẹ trót sinh ra
 Chúng sẽ có quyền nguyền rủa lũ ông cha
 Đă để chúng sa xuống hầm tai vạ.
 Lỗi lầm tại ai? Xét ra tất cả,
 Mấy ai người đem hết tâm can...
 Ai đứng dậy diệt trừ lũ quỉ,
 Ai trái tim lân mẫn vạn dân tàn?

 (V́ Ấu Trĩ)

 

   Dù vậy ông vẫn không mất hết hy vọng, niềm tin, mơ tưởng có một ngày mà người dân được sống an b́nh, không c̣n chịu những thống khổ, nhục nhằn, những oan khiên, nghiệt ngă. Đó không chỉ là những mơ ước của riêng ông mà là khát vọng của 90 triệu người dân nước Việt.

 Sẽ có một ngày con người hôm nay
Vất súng, vất cùm, vất cờ, vất Đảng
Đội lại khăn tang, đêm tàn ngày rạng
Quay ngang ṿng nạng oan khiên

Về với miếu đường, mồ mả gia tiên
Mấy chục năm trời bức bách lăng quên
Bao hận thù độc địa dấy lên
Theo hương khói êm lan, tan về cao rộng

Tất cả bị lùa qua cơn ác mộng
Kẻ lọc lừa, kẻ bạo lực xô chân
Sống sót về đây an nhờ phúc phận
Trong buổi đoàn viên huynh đệ tương thân
Đứng bên nhau trên mất mát quây quần.

Kẻ bùi ngùi hối hận
Kẻ bồi hồi kính cẩn
Đặt ṿng hoa tái ngộ lên mộ cha ông
Khai sáng kỷ nguyên tă trắng thắng cờ hồng!

Tiếng sáo mục đồng êm ả
T́nh quê tha thiết ngân nga
Thay tiếng “Tiến quân ca”
Và Quốc tế ca
Là tiếng sáo diều trên trời xanh bao la!

(Sẽ có một ngày)

Người dân b́nh thường dưới chế độ Cộng Sản đă không có cuộc sống  hạnh phúc ấm no, th́ với những người bị chế độ kết án, khai trừ v́ tội chống chế độ th́ cuộc sống của họ c̣n tang thương, thê thảm đến chừng nào. Họ phải làm đủ các nghề, các việc chui để có thể sống c̣n v́ hầu như chẳng có cơ quan nào dám thu dụng một kẻ có thành tích xấu với chế độ. Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện sau khi được thả lần thứ hai phải đi bán bột nở, dĩ nhiên là bán chui để kiếm sống. Nhưng không phải lần nào chuyện buôn bán cũng trót lọt, suôn sẻ. Bạn ông, nhà văn Vũ Thư Hiên kể lại chuyện khá bi hài của một lần chuyến hàng của ông không may bị thuế vụ tịch thu như sau:

Một người bạn của Thiện, đại úy Bảo chính đoàn cũ, giờ đạp xích-lô, một buổi tối vắng khách mới rẽ vào thăm Thiện. Đẩy cánh cửa không bao giờ khóa vào nhà bạn, anh thấy trong nhà tối om. Bật lửa lên soi th́ thấy Thiện nằm co trên giường.
– Điện đóm sao thế này? Đèn đâu? – anh hỏi.
Thiện ngỏng đầu lên:
– Bán rồi!
– Bán rồi là thế nào?
– Bán rồi là bán rồi, chứ c̣n thế nào.
Th́ ra sau vụ bị tịch thu tất cả số bột nở trên tàu, Thiện chẳng c̣n đồng nào trong túi. Về được đến nhà, bụng đói cật rét, trong nhà chẳng c̣n ǵ đáng giá ngoài cái bóng điện 15 watts. Bèn tháo ra mang đi đổi được một bơ gạo (bơ, tức là cái vỏ hộp sữa đặc, một thời được dân chúng coi là đơn vị đo lường) về nấu cháo. Ăn cháo xong, đắp chăn ngủ.
Anh cựu đại uư bảo Thiện:
– Cậu có khai với chúng nó là bột nở không đấy?
– Không.
– Cậu khai sao?
– Bảo: tôi không biết, người ta thuê tôi mang th́ tôi mang.
Anh bạn thở phào:
– Thế th́ có cơ cứu văn. Chúng nó mà biết là bột nở th́ xong phim. Nghe đây, tớ có quen bọn ấy.
– Quen thế nào?
– Chuyện làm ăn ấy mà.
Thiện chồm dậy:
– Liệu lấy lại được không?
– C̣n tùy t́nh h́nh. Ḿnh sẽ hỏi.
– Nhất rồi – Thiện reo lên – Nhưng có phải đấm mơm chúng nó không? Tớ không c̣n xu nào dính túi đâu đấy nhá.
Anh bạn găi đầu:
– Không. Nhưng thế nào th́ cũng phải đăi chúng nó một chầu.
Thiện lầu bầu:
– Tớ nói rồi – tớ không c̣n xu nào đâu.
– Để tớ lo. Sau, cậu trả lại tớ.
Anh cựu đại uư điều đ́nh thế nào không biết. Một bữa thịt chó được anh tổ chức, không linh đ́nh, nhưng ê hề. Đến lúc ấy Thiện mới biết bọn thuế vụ chẳng biết cái chúng thu là cái quái ǵ. Cứ thứ ǵ mà người mang không tŕnh ra được h đơn là coi như hàng lậu, thu tất.
Thiện được trả lại tất cả số hàng bị thu.
Bữa ấy Thiện say khướt. Say đến nỗi không biết làm sao ḿnh về được tới nhà. Anh không bao giờ uống rượu. Phần lớn thời gian đời anh trôi qua trong tù, nơi không thể có rượu, trừ những người trong toán tự giác. Những người này thỉnh thoảng cũng được một lần say sưa nhờ đổi chác với dân bản lân cận những vật dụng mà tù được mang theo người khi vào trại.
Tôi hỏi Thiện chuyện này khi chúng tôi được sống cùng nhau trong một căn hộ tại Strasbourg, thành phố miền Bắc nước Pháp.
– Đó là lần đầu tiên tôi uống rượu, ông ạ – Thiện nói – Trước đó cũng có lần nhấp một tí, trong một đám giỗ, chẳng thấy ngon lành ǵ. Cay xè.
– Say thế làm sao về? – tôi hỏi.
– Ông này buồn cười, anh đại uư bạn tôi chở tôi về chứ. Anh ta có cả một cái xích lô cơ mà.”

 

   Ông được xuất cảnh sang Hoa Kỳ vào năm 1995 qua sự vận động của Đại Tá Không Quân Hoa Kỳ Noboru Masuoka. Khi ra hải ngoại ông đi nói chuyện, tham gia các cuộc hội thảo ở nhiều nơi trên thế giới, tŕnh bày cho mọi người biết về hiểm họa và tội ác của Cộng Sản.

  Ngoài tập thơ Hoa Địa Ngục, khi ra hải ngoại ông c̣n sáng tác thêm tập truyện Hỏa Ḷ được xuất bản năm 2001.

  Nguyễn Chí Thiện là người bản tánh hiền ḥa, ít nói chuyện gẫu nhưng lại hăng say nói trong những lần thuyết tŕnh hay hội thảo chính trị. Ông là người rất tự trọng, không bao giờ vịn vào cảnh ngộ khó khăn hay tiếng tăm của ḿnh mà lợi dụng ḷng tốt của người khác. Chẳng hạn như khi đi buôn bột nở chui, ông rất ṣng phẳng, bán được nhiều rồi, tích được lăi làm vốn rồi, ông lấy hàng lần nào trả lần ấy, không dây dưa. Khi sống ở hải ngoại, có rất nhiều đồng hương hay bạn bè thân quen đă muốn mời ông về sống ở nhà họ. Mặc dù rất xúc động và biết ơn những tấm ḷng “B́nh Nguyên Quân” này nhưng ông đă dứt khoát từ chối, tiếp tục share pḥng, sống đơn giản như mọi người khác.

  Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện qua đời ngày 2 tháng 10 năm 2012 tại Santa Ana, quận Cam, California, Hoa Kỳ v́ bệnh phổi. Một phần có lẽ do hệ quả sau 27 năm tù đày. Cuộc đời nhà thơ chỉ có 73 năm, xem ra không quá dài cho một đời người, nhưng ông đă sống với đầy đủ nhân cách, khí tiết của một kẻ sĩ, lưu tiếng thơm cho hậu thế. Ngược lại có những kẻ càng sống lâu càng bị nguyền rũa,  dù chết rồi mà người ta vẫn không quên được những tội ác đă gây ra khi sinh thời. Tội đồ thiên cổ, lưu xú vạn niên. Nhà văn Huy Phương đă có viết một câu để đời:

 “Có những thứ đă chết mà người ta tôn vinh, xây lăng cho nó, nó vẫn chết. Nhưng có những thứ  người ta muốn chôn vùi, hủy hoại, nó vẫn đội mồ sống dậy”.

   Nguyễn Chí Thiện tuy không c̣n hiện diện trong cơi nhân gian này, nhưng những vần thơ của ông, nhân cách sống của ông vẫn luôn luôn khắc sâu vào tâm tư không chỉ riêng cho những người Việt Nam mà c̣n của nhiều dân tộc trên thế giới. Sau ông sẽ c̣n nhiều bước chân tiếp nối trên con đường đấu tranh để cho ước mơ về một nước Việt Nam thật sự độc lập, tự do, dân chủ thành hiện thực vào một ngày không xa.

 

Mùa Thu 2018,

Nghiêm Nguyễn

 

© "Khi phát hành lại bài này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ
www.erct.com"