Misuzu Kaneko

Năm 1966, nhà thơ trẻ Yazaki t́nh cờ đọc được một bài thơ rất ngắn " Big catch " của tác giả Misuzu Kaneko..

BIG CATCH

At sunrise, glorious sunrise
it’s a big catch!
A big catch of sardines!
On the beach, it’s like a festival
but in the sea, they will hold funerals
for the tens of thousands dead.

Vài hàng ngắn ngủi ấy thôi mà đă làm Yazaki dậy sóng trong ḷng. Anh t́m hiểu quanh, nhưng chẳng ai biết thêm bất cứ điều ǵ về tác giả bài thơ. Và thế là Yazaki quyết định bỏ thời gian và công sức tự t́m hiểu thêm về con người đằng sau mớ ngôn từ đầy sức mạnh huyền bí kia. Anh muốn biết cô ta là ai, và ngoài "Big catch" ra th́ c̣n có những bài thơ nào khác. Nghe đâu Kaneko có một tập thơ nhưng đă bị phá huỷ trong thời kỳ Đệ Nhị thế chiến. Tiệm sách mà cô đă từng làm việc ở đó cũng đă bị xoá sổ. Và cũng chẳng ai biết Kaneko có thân nhân ǵ c̣n sống sót hay không.

Đằng đẵng 16 năm trời, năm 1982 , Yasaki anh bắt được một đầu mối hết sức quan trọng : anh t́m được em trai của Misuzu Kaneko, lúc đó đă 77 tuổi. Ông này c̣n giữ 3 quyển nhật kư đă cũ mèm với thời gian, nhưng chứa đựng trong đó đến 512 bài thơ cho trẻ em ( và người lớn ) của Misuzu Kaneko.

Kể từ đó, thơ của bà không c̣n nằm trong mớ rương cũ chật chội nữa. Nó đă được đem ra ánh sáng. Thơ của bà được hưởng ứng đại trà trên toàn lănh thổ Nhật, chúng thành những câu thuộc nằm ḷng của trẻ em tiểu học.

Năm 2011 khi trận sóng thần khủng khiếp quét qua Nhật Bản, đồng loại các phương tiện truyền thông tại Nhật đă dùng bài thơ " Are you an echo?" của bà thay thế cho những phút quảng cáo. Chính bài thơ này đă làm sôi sục lên ngọn lửa cống hiến, để rồi hàng triệu thiện nguyện viên đă đổ về nơi cần giúp đỡ.

ARE YOU AN ECHO?

If I say, “Let’s play?”
you say, “Let’s play!”
If I say, “Stupid!”
you say, “Stupid!”

If I say, “I don’t want to play anymore,”
you say, “I don’t want to play anymore.”

And then, after a while,
becoming lonely
I say, “Sorry.”
You say, “Sorry.”
Are you just an echo?
No, you are everyone.

Misuzu Kaneko được sinh ra vào đầu thế kỷ 20 trong một ngôi làng chài xa xôi hẻo lánh. Lên ba tuổi th́ người cha qua đời, mẹ bà ở vậy nuôi hai chị em. Không như những bé gái khác cùng làng chỉ học đến lớp 6, Kaneko được mẹ cho học đến năm 17 tuổi. Cô bé thông minh nhạy cảm luôn thích tự hoà lẫn ḿnh vào với thiên nhiên. Cô có một cách rất riêng để cảm nhận thế giới kỳ thú xung quanh.

SNOW PILE

Snow on top
must feel chilly,
the cold moonlight piercing it.
Snow on the bottom
must feel burdened
by the hundreds who tread on it.
Snow in the middle
must feel lonely
with neither earth nor sky to look at.

Những năm đầu hai mươi tuổi, thơ của Kaneko được đăng trên nhiều tờ tạp chí. Cô bắt đầu nổi tiếng với sự nghiệp thi ca của ḿnh. Trong chút ánh sáng hào quang ấy cô đă thấy le lói những bóng mờ của sự u buồn

FLOWER SHOP MAN

The flower shop man
went to town to sell flowers
and sold them all.
Poor lonely flower shop man.
The flowers he cared for are all gone.

The flower shop man
is now alone in his hut
as the sun goes down.
The flower shop man
dreams of happiness
for the flowers he sold.

Rồi khi vừa đôi mươi, Kaneko lấy chồng, là một nhân viên của cửa hàng sách của mẹ cô. Chưa kịp hưởng hạnh phúc th́ gă chồng lộ diện là một kẻ vũ phu và trăng gió tơi bời. Cuộc sống hôn nhân của Kaneko bắt đầu là một chuỗi đau khổ kéo dài, vừa tinh thần vừa thể xác. Duy chỉ có cô con gái bé nhỏ của hai người là nguồn cứu cánh duy nhất giúp Kaneko qua ngày đoạn tháng. Con giun xéo măi cũng quằn, Kaneko gom hết can đảm, quyết định ly thân để tự ḿnh bứt ra khỏi gánh nợ thế gian mà ḿnh đă mắc chịu. Tiếc thay, luật pháp Nhật bản thời bấy giờ nghiễm nhiên trao quyền nuôi con vĩnh viễn cho người chồng. Và tất nhiên, người chồng bất nhân ấy dùng để trả thù Kaneko một cách không thương tiếc. Kaneko suy sụp hoàn toàn và rơi xuống hố trầm cảm sâu thẳm.

Một đêm ngày 10 tháng 3 năm 1930, sau khi ăn tắm rửa sạch sẽ cho con gái và chia nhau món bánh ngọt sakuramochi mà cả hai cùng yêu thích, Kaneko lên pḥng làm việc, viết một bức thư trối lại yêu cầu chồng giao con gái cho mẹ nuôi, rồi cô tự kết thúc cuộc đời ḿnh, một tuần trước khi tṛn 27 tuổi.

STARS AND DANDELIONS

Deep in the blue sky,
like pebbles at the bottom of the sea,
lie the stars unseen in daylight
until night comes.

You can’t see them, but they are there.
Unseen things are still there.
The withered, seedless dandelions
hidden in the cracks of the roof tile
wait silently for spring,
their strong roots unseen.

You can’t see them, but they are there.
Unseen things are still there.

Và đă thành thông lệ, từ đó, cứ vào ngày giỗ của Kaneko, ngày 10/3, bà ngoại và cô cháu gái lại tắm rửa sạch sẽ và cùng ăn sakuramochi với nhau, để nhớ đến một tâm hồn nhân ái và nhạy cảm , một tấm ḷng chan chứa t́nh yêu thương, đă ở tạm trên trần gian này quá ngắn ngủi.

* Bản dịch qua tiếng Anh của David Jacobson, Sally Ito và Michiko Tsuboi

Nguồn : FB Hoangmy Phan

© "Khi phát hành lại bài này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ
www.erct.com"