Chuyện từ cái cầu tiêu

Nghiêm Nguyễn

Một nhận xét có vẻ hơi trái khoáy là muốn biết dân chúng trong một đất nước có một cuộc sống hạnh phúc, lành mạnh hay không, xã hội đó có văn minh, trình độ dân trí thế nào, những điều này không đáng giá qua nền kinh tế hay trình độ khoa học kỹ thuật của quốc gia đó, nhưng qua các nhà vệ sinh của dân chúng xứ đó có sạch sẽ tiện nghi không, có được xây dựng đầy đủ không. Nhà vệ sinh hay gọi nôm na là cái cầu tiêu không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, điều kiện vệ sinh của người dân mà còn thể hiện đến nếp sống văn minh, trình độ dân trí, sự quan tâm của chính phủ đến đời sống người dân. Cho nên chúng ta sẽ hiểu vì sao ở Mỹ, Canada, Nhật Bản… các nhà vệ sinh thường tiện nghi, sạch sẽ hơn nhiều so với các nhà vệ sinh ở Mễ, Tàu, Việt Nam... Không biết bây giờ người ta có còn thích làm quận công hay không chứ cái thú thứ hai trong “thứ nhất quận công, thứ nhì ỉa đồng” xem ra không còn thích hợp với thời đại hiện tại. Cho nên chính quyền Ấn Độ mới phát động chiến dịch “làm sạch Ấn Độ”, xây 111 triệu cầu tiêu, gồm cả công cộng và tư gia nhằm khuyến khích người dân bỏ cái thú thứ hai sau cái ưa thích làm quận công. Được biết phân nửa người dân Ấn Độ, khoảng hơn 500 triệu người, vẫn theo thói quen “đi đồng,” nghĩa là phóng uế ngoài nơi công cộng, đồng ruộng, bãi biển hay chỗ đất trống. Sự phóng uế ngoài trời là một trong những nguyên nhân lan truyền các mầm bệnh do ruồi nhặng mang từ phân người đến thực phẩm, gây các chứng bệnh đường ruột như tiêu chảy và trầm trọng hơn có thể là dịch tả.

Ở vùng ngoại ô và miền quê Việt Nam, người ta thường đi các cầu tiêu cá vồ, cá tra cất trên các mương, ao hoặc được dựng ngoài mé sông. Nếu người dân dùng các nguồn nước này để giặt giũ, tắm rửa, nấu ăn thì không thể tránh khỏi bị lây lan các dịch bệnh truyền nhiễm. Không thấy chính phủ có chương trình, kế hoạch gì để cải thiện tình trạng này. Có lẽ ngân sách quốc gia để dành cho những công trình vĩ đại hơn như xây tượng đài, lăng mộ cho các lãnh tụ đã qua đời. Còn sức khỏe, vệ sinh của dân chúng là chuyện không đáng phải quan tâm.

Cầu tiêu ở miền quê Việt Nam

Đọc bài viết “Chuyện cái cầu tiêu vùng quê Phần Lan” của nhà văn Nguyễn Bá Trạc* chúng ta không khỏi khâm phục óc sáng tạo khoa học, ý thức việc gìn giữ vệ sinh và bảo vệ môi trường được sạch đẹp của người dân Phần Lan qua cách xử lý chất thải ở các cầu tiêu miền quê Phần Lan.

“Cái cầu tiêu ở vùng quê Phần Lan, nơi chúng tôi đến nghỉ Hè hàng năm, đóng bằng gỗ. Cao 2 thước hai. Ngang 1 thước tư. Sâu 1 thước sáu. Đặt bên bìa rừng, cách căn nhà chúng tôi nguyên là một cái chuồng bò được sửa lại, khoảng 50 thước. Mở cửa vào, thấy cái bệ gỗ cao nửa thước. Chính giữa là cái lỗ cầu. Chung quanh lỗ có đặt tấm mốp hình bầu dục cắt đôi để ngồi. Bên trên có nắp đậy. Tấm mốp này có dáng tương tự như vành trên của những bồn cầu tự hủy, bán ở các tiệm dụng cụ xây cất. Khi vào sử dụng cầu tiêu xong, người ta múc một gáo mùn để sẵn trong cái thùng đặt dưới chân mà đổ xuống lỗ, phủ lên lớp phân vừa bài tiết. Mùn là những loại thực vật và những chất hữu cơ đã phân hủy, trông như bột than lẫn gỗ vụn. Mùn ủ chung với phân người, phân thú vật, sẽ trở thành các loại phân hữu cơ rất giầu dinh dưỡng.

Còn một công tác nữa phải làm trước khi đóng nắp cầu: Bên chỗ ngồi còn để cái bao hoặc cái hộp đựng một loại bột. Mở ra, rắc xuống thùng phân một ít. Loại bột này có tác dụng đẩy nhanh tiến trình phân hủy, lại làm cho ruồi bọ côn trùng đừng kéo đến, mà còn tỏa hương thơm, thường là mùi chanh, mùi cam, nhờ thế cầu tiêu không có mùi khó chịu. Một trong những nhãn hiệu thông dụng mà người Phần Lan thường dùng là loại bột mang tên “Janne’s PuuCee” (Cái Cầu Tiêu Ngoài Trời Của Ông Janne). Truy cập trên mạng, thấy ở VN ngày nay cũng đã sản xuất những bao tương tự, nhưng với mục đích ủ phân chứ không nhằm sử dụng trong các cầu tiêu như ở Phần Lan. Khi thùng phân đã đầy, người trong gia đình ra phía sau cầu tiêu, mở một tấm ván có bản lề, kéo thùng phân ra. Họ không biểu lộ cảm giác gớm guốc, mà ngược lại còn tỏ vẻ hãnh diện về việc sử dụng chất thải để biến chế thành phân hữu cơ mà bón cây trong vườn, ngay cả trong rừng, giữ cho vạn vật xanh tươi. Bên bìa rừng có 2 khung gỗ chứa lá khô, lá vụn. Họ đổ thùng phân vào một ngăn, xúc lá cây ở ngăn bên cạnh mà phủ lên. Năm sáu tháng, một năm sau quay lại, phân bón đã sẵn sàng.”

Điều này có thể biểu lộ phần nào tính chất đặc thù của dân tộc Phần Lan. Sức mạnh của ý chí, quyết tâm kiên cường, lòng can đảm, khả năng chịu đựng trước những khó khăn, nghịch cảnh bất hạnh đã làm nên một đất nước Phần Lan ngày nay. Có lẽ nhờ những đặc tính này cộng với đường lối ngoại giao khéo léo, mềm dẻo nên một đất nước chỉ với diện tích lớn hơn VN chút đỉnh, vỏn vẹn 5 triệu dân đã bảo vệ được chủ quyền và nền Cộng Hòa mà không bị sáp nhập vào liên bang Xô Viết như tình trạng của hầu hết các quốc gia vùng Baltic và Balkan trước đây. Không những thế Phần Lan bây giờ là nước có chỉ số hạnh phúc đứng đầu thế giới, nền kinh tế song hành với nền khoa học kỹ thuật đang phát triển vượt bậc. Tuy nhiên để được như thế Phần Lan phải chịu không ít những hy sinh và mất mát. Một quốc gia được thế giới nể phục không phải chỉ ở sức mạnh về quân sự, kinh tế mà còn ở nền văn hóa, lối sống, tư duy của người dân của quốc gia đó có phù hợp với đà tiến triển của văn minh thời đại hay không.

Việt Nam cũng ở trong hoàn cảnh tương tự như Phần Lan, có láng giềng là con hổ đói Trung Cộng. Tuy nhiên muốn giữ được chủ quyền, đất nước phát triển như một nước Phần Lan ngày nay, VN cần phải sửa đổi và bắt chước họ nhiều thứ. Sự bắt chước bắt đầu từ việc người dân không nên sống vô cảm, vô tâm, chỉ biết nghĩ đến cuộc sống cho chính bản thân mình mà cần nên quan tâm nhiều hơn đến hiện tình đất nước, thực trạng xã hội. Bắt đầu từ phía chính phủ không cần phải xây cất những tòa nhà cao ngất ngưỡng, tượng đài nghìn tỷ, mà thay vào đó chỉ cần xây dựng các cơ sở hạ tầng, các nhà vệ sinh công cộng sạch sẽ, tiện nghi ở khắp nơi, các cây cầu ở miền quê để những đứa trẻ không phải chui vào túi nylon vượt sông đi học, hệ thống ống cống thoát nước để thành phố không còn ngập lụt sau mỗi trận mưa… Các quan chức, lãnh tụ CSVN nên từ bỏ thói quen hống hách, quan liêu, cửa quyền, thích hành dân hơn là phục vụ dân, mà nên bắt chước theo như lối sống bình dân của bà cựu Tổng Thống Phần Lan lúc còn tại chức: đạp xe dạo trên các con đường nhỏ vùng quê mà không cần lính bảo vệ đi kèm. Các "đại gia" VN nên sống giản dị, khiêm nhượng, không nên khoe mẽ sự giàu có của mình một cách hợm hĩnh như vung tiền mua chậu hoa, chiếc giường ngủ giá hàng trăm ngàn đô la mà nên dùng tiền của đó vào việc giúp đỡ những người nghèo khó, những kẻ bất hạnh. Và trên hết là một chính phủ biết tôn trọng những quyền căn bản của người dân trong nước, biết lo lắng quan tâm đến phúc lợi của dân chúng. Nhưng những điều này sẽ không bao giờ xảy ra khi mà trên đất nước VN chủ nghĩa độc tài đảng trị CS vẫn còn ngự trị, người dân vẫn còn bị lãnh đạo bởi đám quan chức ngu dốt, tàn bạo và tham lam như bầy cá vồ hùng hổ tranh ăn khi có hơi phân như nhà văn Huy Phương đã ví von.

Đầu Thu 2018

…………………………………………………………………

* Nhà văn, nhà báo Nguyễn Bá Trạc trước đây sống ở miền Bắc California, Hoa Kỳ. Ông sang Phần Lan định cư sau khi kết hôn với một phụ nữ của nước này. Ngoài một số bài viết đăng báo, ông đã xuất bản các tác phẩm : Ngọn Cỏ Bồng, Chuyện Một Người Di Cư Nhức Đầu Vừa phải, Nước Mắt Trước Cơn Mưa (dịch từ nguyên tác Tears Before the Rain của Larry Engelmann).