"Mạnh dạn mà làm"
Nguyên tác "Yaritai
koto wo yare" - やりたいことをやれ
của Honda So-ichiro - 本田宗一郎
Chương 5 : Đền bù vui sướng
|
Xă hội loài người thành lập trên sự tương trợ. Tôi nghĩ ai ai cũng phải giúp đỡ lẫn nhau mà chung sống. Xí nghiệp cũng giống như vậy. Nếu có một xí nghiệp nào chế tạo sản phẩm mà gây phiền toái cho dân cư trong vùng th́ tôi nghĩ xí nghiệp đó phải bị dẹp ngay lập tức. Tôi tin rằng gây phiền toái cho người khác là một hành động tuyệt đối không thể chấp nhận được trong bất cứ mọi t́nh huống nào. Tôi may mắn có anh Fujisawa hiểu được điều tôi tâm niệm như trên. Anh ấy đă thúc đẩy sự kinh doanh của xí nghiệp đi trên con đường gần như lư tưởng. Thêm vào đó, tôi có nhiều nhân viên có khả năng giúp sức. Nhờ vậy tôi mới hoàn thành được chức vụ mà không phạm một lỗi lầm nào có thể gọi là trầm trọng và có được như ngày hôm nay. Khi rời chức vụ hiện tại, cùng anh Fujisawa nh́n lại những đoạn đường đă đi qua, chúng tôi thấm thía măn nguyện rằng cuộc đời của chúng tôi không có cái ǵ là phải hối hận. Đó là một đền bù vui sướng không có cái ǵ khác có thể thay thế được. Hồi tôi học tiểu học năm thứ ba, một hôm tôi nghe tin có biểu diễn máy bay ở quân trường bộ binh Hamamatsu. Tôi mừng quá muốn nhảy cỡn lên. Rồi muốn coi máy bay quá, tôi trốn học, lén lấy chiếc xe đạp của cha tôi, đạp một hơi 20 cây số đến quân trường bộ binh. Nói là máy bay nhưng nó chỉ là máy lượn Niles Smith có gắn một động cơ đơn giản. Quân trường có tường cao bao quanh, muốn vào coi phải tốn một món tiền kếch xù đến « mười xu» mà tôi th́ chỉ có «hai xu». Ngó quanh quất, thấy có cây tùng tôi liền trèo lên. Từ ngọn cây, tôi thấy được máy bay Niles Smith bay lượn. Cảm kích đó bây giờ tôi cũng không quên. Một hôm khi tôi đến một nông trại chơi, tôi hỏi người ta lỗ tai con ḅ ở chỗ nào vậy. Họ chăn ḅ mỗi ngày mà lại không biết. Sau đó khi về lại Tokyo, tôi hỏi một đứa bạn vẽ giỏi th́ nó biểu tôi đem lại cho nó cây viết ch́ rồi nó vẽ một cái rẹt. Nó nói cái sừng ở trên, dưới là lỗ tai. Lỗ tai ở phía sau cái sừng một chút. Tôi giựt ḿnh. Tôi suy nghĩ rằng cũng ngó con ḅ, nhưng nếu mục đích mà khác th́ cái nh́n lại khác đến như vậy sao. Ở đời cũng vậy, có nhiều chuyện chúng ta tưởng là biết nhưng khi đi vào chi tiết thật sự th́ hoàn toàn không biết ǵ hết. Chỉ khi nào vẽ ra được th́ mới có thể nói là biết. Luôn luôn truy t́m cái lư của sự việc Bản tánh con người ta chúng ta là thường có cái nh́n và cách suy nghĩ khá tùy tiện. Trong trường hợp của tôi, khi nào tôi cũng t́m hiểu lư lẽ thật sự của sự việc, thí dụ người ấy suy nghĩ như thế nào, tại sao hành động như vậy và tại sao nói như vậy. Tánh tôi là như vậy, khi nào tôi cũng suy nghĩ và t́m ṭi lư do, thí dụ như tại sao lúc đó người ta nói như vậy. Có như thế tôi mới có thể hiểu ra, à tại v́ ḿnh làm mặt như vậy nên người ta mới trả lời như vậy đó. Nói tóm lại, tôi muốn lư giải đến mức có một lư luận để giải thích được lư lẽ của hành động và lời nói của người ta. Thế giới kinh doanh không có đích nhắm nào là cuối cùng cả. Xí nghiệp luôn mơ ước tiến tới mà liên tục nỗ lực để sống c̣n. Do đó chúng ta không thể luận thắng bại trong chỉ một quá tŕnh nào, mà chỉ nhận thức hiện tượng là có xí nghiệp đứng đầu và các xí nghiệp đứng hàng thứ hai trở đi. Cạnh tranh giữa các xí nghiệp với nhau mang lợi cho giới tiêu thụ. Lấy thí dụ chạy đua, có tranh đua khốc liệt th́ thời gian chạy mới được rút ngắn. Có thể nói chỉ khi nào khoảng cách giữa người dẫn đầu và người chạy kế ngắn đi, và hai bên tranh giành quyết liệt th́ mới thúc tiến sự tiến bộ được. Trường hợp những tuyển thủ chạy hạng hai trở xuống không có sức mà cũng không có ư chí tranh đấu, th́ ngay cả kẻ dẫn đầu cũng sẽ tà tà mà chạy. Như vậy sẽ không c̣n có tiến bộ nữa. Hồi nhỏ tôi là một đứa trẻ nghịch ngợm nhưng tôi cũng có lúc khổ sở và nhục nhă. Tôi con nhà nghèo nên không được ba má mua cho quần áo ăn mặc tử tế. Tay áo th́ luôn quẹt cứt mũi nên khô và cứng như keo. Nhà kế bên là nhà giàu, vào lễ tháng năm [ ], lúc nào họ cũng trưng bày những con búp bê h́nh vũ sĩ rất đẹp làm cho tôi thèm thuồng muốn coi cho bằng được. Nhưng khi tôi đến nhà họ th́ bị đuổi đi: “Mấy đứa nhỏ dơ dáy như mày không được tới đây”. Cái nhục lúc đó đến bây giờ tôi cũng không quên. Khi đó tôi đặt dấu hỏi về sự đối xử kỳ thị chỉ v́ có tiền hay không có tiền và tại sao người ta lại làm như vậy. Bây giờ ngay trong phạm vi kinh doanh, tôi có một phương châm là con người ai ai cũng phải được đối xử b́nh đẳng. Cái tôi muốn biết là tương lai sẽ như thế nào Có một số trí thức cái ǵ cũng biết, họ giống như là quyển tự điển bách khoa vậy. Họ thường ồn ào nói rằng à chuyện đó tôi biết, tôi biết v.v.. Đối với những người như thế, tôi nói thẳng với họ: “ À, tôi hiểu. Nhưng tất cả những kiến thức của ông đều thuộc về quá khứ.” hay “ Cái tôi muốn biết là tương lai nó sẽ như thế nào.” Tôi nghĩ rằng tương lai thật sự có liên hệ đến quá khứ, cho nên chúng ta cũng cần biết về quá khứ. Tuy nhiên cái chúng ta cần biết là tương lai. Nếu chúng ta không dùng kiến thức của ḿnh để khai thác tương lai th́ những kiến thức đó sẽ không có giá trị ǵ. Có những người nghĩ ra được một sáng kiến nào đó th́ họ làm ngay. Họ không thể chần chờ một giây phút nào để thực chứng ngay sáng kiến đó. Những người như thế được gọi là người Homo Habilis, tên khoa học chỉ loài khỉ biết sử dụng tay. Gọi như vậy nghe có phần kỳ dị, nhưng ngụ ư chỉ những người khéo tay, người làm ra đồ vật. Chúng ta có thể nói họ hoàn toàn khác với những người chỉ nói mà không làm. Cách sống của tôi là suy nghĩ bằng đầu óc và suy nghĩ bằng tay. Bây giờ tôi không c̣n làm chuyện kỹ thuật nữa, nhưng thay vào đó tôi vẽ những bản thiết kế rất kỹ thuật. Khác với những người họa sĩ, tôi vẽ với tâm t́nh như vẫn c̣n đang chế tạo sản phẩm vậy. Tôi không ưa bắt chước người khác, tôi muốn làm theo cách riêng biệt của ḿnh nên phải chịu nhiều khổ cực. Thực tế là tôi đă tốn khá nhiều thời gian để đuổi kịp các xí nghiệp ngoại quốc. Những nỗ lực trong thời gian qua đă giúp chúng tôi đuổi kịp họ rồi sau đó vượt qua họ. Từ đầu chọn con đường khổ cực nên sau đó th́ khỏe. Những người bắt chước người khác để cho khỏe, th́ sau này sẽ khổ. Bây giờ tôi vẫn nghĩ rằng đó là điều rất quan trọng đối với những người đang nghiên cứu. Khi đă bắt chước người ta rồi th́ sau này sẽ luôn luôn mang thói bắt chước. Đây là vấn đề sinh tử đối với một xí nghiệp. Khi bạn mới vừa chớm nghĩ thôi bắt chước người ta cho khỏe, bỏ đi sự sáng tạo độc đáo của ḿnh, th́ từ đấy xí nghiệp của bạn sẽ từ từ đi xuống rồi đến chỗ phá sản. Xử dụng triết học trong cuộc sống Người ta nói triết học là từ ngữ dịch từ chữ philosophy, được du nhập vào nước Nhật từ thời Minh Trị. Ư nghĩa cội nguồn của nó là “yêu quư trí khôn của nhân loại”, là một hệ thống tích lũy những tư tưởng và hành động giúp chúng ta sinh hoạt một cách tốt đẹp. Đối với tôi, có lẽ triết học rốt cuộc là tôn trọng tâm t́nh của người khác. Tôi thấy thời nay, chuyện ǵ cũng được xử lư trên giấy tờ một cách máy móc, và khuynh hướng này ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, phương pháp làm việc để cho đôi bên hiểu biết và cảm thông với nhau lại càng được quư trọng, và càng ngày càng cần đến triết học để hiểu tâm t́nh con người. Doanh nhân cũng như tất cả mọi người, dù không phải ai cũng là triết gia nhưng tôi muốn thấy mọi người xử dụng triết học trong cuộc sống. Đừng quên sửa chữa lại trái tim cho khách hàng Thời thiếu niên, khi sửa xe hơi, tôi bắt đầu hiểu ra rằng sửa xe không thể chỉ là sửa cái xe hơi không thôi. Tôi nhận ra rằng phải có yếu tố tâm lư nữa. Khi mang xe hư đến, khách hàng dao động, tức giận và khổ sở. Xe hư, trái tim của khách hàng cũng tan nát. Hơn thế nữa, giao chiếc xe quư giá của ḿnh cho đứa thợ trẻ măng chưa đầy 20 tuổi, khách hàng lo âu vô cùng không biết có sao không, là điều tôi hiểu được. Chỉ nói sửa xong rồi th́ khách hàng sẽ không hài ḷng. Tôi lau chùi xe cho sạch, giải thích lư do tại sao xe hư và cách sửa của tôi cho khách hàng nghe. Tôi đă sửa chữa lại trái tim cho khách hàng. Khoảnh khắc ngay bây giờ là quá khứ mà cũng là tương lai. Những tích lũy tri thức thời quá khứ, nếu không được áp dụng có lợi cho tương lai, th́ chỉ là gánh nặng mang tên “tôi biết”. Nói một cách cực đoan, những hiểu biết đó là hồn ma làm tổn hại hiện tại và tương lai của người ấy. Quá khứ mà không có giá trị như một cục phân bón th́ hăy bỏ nó đi. Bỏ đi th́ mới nghĩ đến tương lai được. Cái mạnh của tôi là tôi không có tri thức thuộc về quá khứ. Cái tôi có là những tri thức được bạn bè chỉ dạy và những hiểu biết gặt hái được, tức là những kinh nghiệm do làm việc. Hai loại tri thức này là lực đẩy tôi tiến tới tương lai. Tôi không nuốt trộng một cách mù quáng những lời chỉ bảo của người khác, hay những điều viết trên sách vở. V́ tôi thừa biết rằng tất cả chỉ là quá khứ của người khác. Về hiện tượng một số bậc phụ huynh, đặc biệt là các bà mẹ chăm sóc và bảo vệ con cái của ḿnh quá mức cần thiết, tôi nghĩ nguyên nhân là họ không thể chấp nhận được rằng con ḿnh cũng là một con người có tính độc lập. Lúc nào họ cũng nghĩ con cái là của riêng, trong tầm tay của họ. Từ một tuổi rưởi cho đến độ hai tuổi, trẻ con đă bắt đầu có cá tính riêng của chúng. Sau đó sống trong tập thể, qua những chung đụng với chúng bạn, trẻ con thích ứng dần với xă hội chung quanh. Chính ở giai đọan này, người lớn không nên quá nuông chiều hay ngược lại đối xử nghiêm khắc, đè bẹp trẻ con. Tôi muốn chúng được dạy dỗ và thấm nhuần những luật lệ, phép xă giao, cách cư xử. Nghĩa là chuyên tâm mà dạy cho chúng nên người. Khi không thấy những cái ǵ khác nữa Hồi xưa tôi có chơi gôn ở một sân gôn bên Anh mà tôi rất ái mộ, tên là St Andrews, nhưng tôi liên tục đánh hụt trái gôn. Không những vậy thôi, tôi chẳng nhớ course như thế nào, phong cảnh đẹp ra sao. Năm tôi bốn mươi chín tuổi, tôi cùng vợ đi du ngoạn đảo Man [ ], đảo này nổi tiếng nhờ có tổ chức đua xe gắn máy tên là Tourist Trophy Race (TT Race). Đối với tôi, đây là cái đảo gợi cho tôi nhiều kỷ niệm. Để thắng cuộc đua TT, tôi đă đến đảo này nhiều lần và tra cứu tường tận những đọan đường phải chạy. Tuy nhiên, đến khi đi tản bộ với vợ trên đảo, tôi lại khám phá ra toàn những phong cảnh đẹp mà tôi chưa từng thấy. Con người chúng ta, khi hết sức chăm chú vào một công việc ǵ th́ đương nhiên là chúng ta sẽ không thấy những cái ǵ khác nữa. Thế giới đă sống và đang sống khác nhau rồi Thời đại bây giờ là thời đại mà sự thay đổi xảy ra nhanh chóng. Sản phẩm mới xuất hiện liên tục, cách suy nghĩ rồi quan niệm về giá trị cũng thay đổi từng giờ từng phút. Thời đại này mà lúc nào cũng chịu ảnh hưởng bởi kinh nghiệm của quá khứ, th́ bị bọn trẻ cự lại là chuyện đương nhiên rồi. Lấy thí dụ mà nói, thấy con cá ở trong nước, ta có thể nghĩ rằng con cá ở miết trong nước, không đi được mà cũng không bay được, thật là không có tự do chút nào. Nhưng ở địa vị con cá, bay ra khỏi mặt nước có nghĩa là chết không kịp ngáp, vậy th́ nói như vậy là quá đáng. Ở một ư nghĩa nào đó, thế giới của bọn trẻ bây giờ và của người lớn khác nhau. Mang những quan điểm cũ thuộc quá khứ mà nói những người trẻ phải như thế này như thế nọ, th́ chỉ gây phiền toái cho tụi nó mà thôi. Kể cả học vấn hay kỹ thuật, tất cả những thứ trên đời này chỉ là phương tiện nhằm phục vụ lợi ích cho nhân loại. V́ vậy chỉ v́ ta có học vị, ta có kỹ thuật mà cho rằng ta giỏi hơn người th́ đó là một sai lầm lớn. Đương nhiên là có học hay có tŕnh độ kỹ thuật là một chuyện rất tốt, nhưng tôi nghĩ chỉ khi nào một người nào đó có thể áp dụng một cách hữu hiệu những kiến thức hay kỹ thuật để phục vụ cho nhân loại th́ tôi mới nghĩ người đó là một người giỏi thật sự. Tôi cũng nghĩ rằng có lẽ cái quan trọng nhất trên đời này là ḷng thương người mà thôi. Mậu dịch cũng giống như vậy. Chỉ nhắm đến một chuyện duy nhất là làm ra tiền, người ta có ghét cũng mặc kệ th́ cách làm ăn như vậy là không được. Tôi nghĩ về lâu dài, cái tư tưởng phục vụ xă hội qua mậu dịch phải là luồng suy nghĩ căn bản của xă hội. Phá tan cái ṿng đai của những định kiến thông thường Khi có xe máy, người ta nói sẽ không c̣n xe đạp. Rồi khi xe hơi được thông dụng th́ người ta cũng nói là xe máy sẽ bị tống khứ. Chúng ta đă thấy thực tế ra làm sao? Tất cả đều sai bét phải không? Xe máy cũng như xe đạp với những kiểu mẫu thay đổi, vẫn được bày bán tấp nập. Khi bị trói buộc trong những thiên kiến cố định, chúng ta sẽ phạm sai lầm trong tư duy và mất cơ hội đi lên. Không có cái ǵ nguy hiểm bằng chuyện này. Nếu tôi làm việc dựa trên những suy nghĩ thông thường của người đời, th́ sẽ không có cái gọi là Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Honda. Phải phá tan cái ṿng đai của những định kiến thông thường. Có như thế th́ công ty mới tồn tại lâu dài. Tôi luôn luôn vững tin điều này để mà hành động. Trong số những người có chức vụ cao, có người dùng những thủ đọan như đóng kịch ra bộ nóng giận, hoặc t́m cơ hội để trách mắng thuộc hạ, nhưng tôi th́ hoàn toàn không có dư th́ giờ để làm những chuyện như vậy. Nếu tôi nổi giận th́ giận thật sự đấy. Bởi v́ đóng kịch th́ sẽ bị lộ ngay. Bạn có thấy con chó không, nó quan sát chủ nó mà thay đổi cách vẫy đuôi chứ ǵ? Do đó, làm sao mà qua mặt được con người bằng những thủ đọan giả dối như vậy được. Tôi công nhận rằng hồi xưa tôi hay nổi giận, la hét mọi người. Nhưng tôi chỉ giận chứ tôi không ghét bỏ ai. Tôi nghĩ mọi người hiểu cho tôi ở điểm này. Tôi nghĩ đối xử thật t́nh, không giả dối với nhau là điều quan trọng. Con người ta một khi đă thành công một chuyện ǵ th́ có khuynh hướng khi nào cũng bám víu vào chuyện đó. Thế nhưng, như những thăng trầm thông thường của cuộc đời, một ngày kia cái nguy cơ chắc chắn sẽ đến. Đặc biệt trong lănh vực kỹ thuật th́ tiến tŕnh thay đổi khá nhanh, hết cái này th́ đến cái khác, những kỹ thuật tân tiến đua nhau nở rộ khắp năm châu. Từ ngày tôi thắng giải đua ở đảo Man, tôi đă cảm thấy sẽ có cái nguy cơ trong tương lai. Có thể nói đây là một nguy cơ chung cho chính bản thân chúng ta, cho các xí nghiệp và cho cả đất nước chúng ta nữa. Con người ta khi bị dồn vào thế chân tường, khi bị sa vào t́nh trạng khó khăn th́ sẽ phát huy được lực sáng tạo. Tôi suy nghiệm ra rằng chính cái ư thức về một nguy cơ trong tương lai là một động cơ kỳ diệu thúc đẩy chúng ta luôn hướng về phía trước. Tự đặt ḿnh vào cái thế của người ta Để thúc đẩy một cách trơn tru những điều chúng ta muốn làm, hay cách làm việc th́ trước tiên phải hiểu người ta sẽ cảm nhận như thế nào. Nếu chúng ta không hiểu tâm t́nh của người khác mà tŕnh bày sao cho dễ hiểu th́ sẽ khó có sự cộng tác thật t́nh của đối phương. V́ vậy cần phải tự đặt ḿnh vào cái thế của người ta rồi suy nghĩ như người ta. Khi lái xe, nếu chúng ta nghĩ đến người đi bộ, th́ cách lái sẽ làm người đi bộ vui ḷng. Khi đi bộ, nếu nghĩ cho người cầm tay lái th́ chúng ta sẽ thay đổi cách đi đứng. Khi đó, sẽ nảy sinh ra một quan hệ tốt đẹp giữa người và người, dựa trên sự hiểu biết lẫn nhau mà không qua h́nh thức trung gian của ngôn ngữ. Ḿnh là người th́ người ta cũng là người Ngoại trừ những bậc thiên tài hay những thánh nhân, con người ai cũng có những năng lực và những t́nh cảm tương tự như nhau. Chúng ta phải hiểu điều này. Nghĩa là ḿnh là người th́ người ta cũng là người. Nếu không có cái tự giác này, th́ với cái ư thức đặc quyền cá nhân, con người ta sẽ đối xử tùy tiện và kỳ thị đối với đồng loại. Tôi khinh bỉ những hạng người này. Ngài bộ trưởng muốn cái này th́ nhân dân cũng muốn cái đó. Ông giám đốc muốn có cái nọ th́ nhân viên cũng muốn có cái kia. Tôi tin rằng cái ư thức b́nh đẳng này tạo ra đạo đức, tạo ra xă hội trong đó mọi người vui sống với nhau. Khoa học đă giải quyết nhiều vấn đề nhưng chưa phát huy hết cái sức vạn năng của nó. C̣n nhiều vấn đề chưa được làm sáng tỏ. Tuy nhiên khoa học vẫn là năng lực cao nhất của loài người, là chính nghĩa, là đạo đức bất di bất dịch ở mọi thời đại. Tuy nhiên, nếu dựa vào sự chưa phát triển của khoa học để mà phủ định nó th́ tôi nghĩ đó là tội ác không thể tha thứ được. Đó là tội ác phủ định con người. Tôn giáo cũng vậy. Nếu tôn giáo nào dựa vào danh nghĩa của thần, phật để mà phủ định khoa học th́ tôn giáo đó không có lợi ích ǵ cho con người. Tôi nghĩ tôn giáo đó là tà giáo, là một tập đoàn bạo lực tinh thần và là tội ác. Thưởng ngoạn nhạc giao hưởng bằng mắt Tôi nghĩ bản thiết kế hay vẽ kiểu (design) phải như là một khúc nhạc giao hưởng được thưởng ngoạn bằng mắt. Nghĩa là phải thiết kế từng thành phần, từng vị trí một mà không làm mất cái cân bằng của toàn thể. Tuy nhiên nếu quá chú ư đến yếu tố cân bằng th́ sẽ không có cái thiết kế độc đáo. Cái không có điều ḥa có thể trở thành cái có điều ḥa. Con người ta nếu không có khuyết điểm th́ nhàm chán. Tôi nghĩ thiết kế nghĩa là nâng nó lên để nó có một sức hấp dẫn hay có một vẻ đẹp nào đó. Một thiết kế thật sự là thiết kế sau khi đă thỏa tất cả các đ̣i hỏi thực dụng. Nếu tất cả người Nhật thích thiết kế, vẽ kiểu và cảm được niềm vui sướng trong lúc sáng tác th́ cuộc sống hằng ngày sẽ tươi sáng và vui thú biết bao. Từ khi không c̣n làm Tổng Giám đốc nữa, tôi đă phải cố gắng chịu đựng nhiều lắm. Tôi bản tánh thích làm việc. Sáng ra là muốn đi làm. Sau khi nghỉ hưu, đă có nhiều lần sáng dậy tôi lên xe định đi làm ở Viện Nghiên cứu. Một phần là do tiềm thức, một phần khác là có cái ǵ đó làm cho tôi lo. Tuy nhiên, khi xe ngừng ở đèn đỏ tôi chợt nghĩ lại. Nếu tôi đến Viện Nghiên cứu với phong thái như trước th́ tôi sẽ cư xử như một Tổng Giám đốc. Làm vậy, tôi sẽ làm thương tổn đến tinh thần tự lập của những người mà tôi đă phó thác hết trách nhiệm cho họ. Nghĩ lại, tôi trở về nhà. Chuyện này xảy ra nhiều lần đến không nhớ hết. |
.........................
< Bản bổ sung mới nhất : May 5 2010 >
®
"Khi phát hành lại bài viết
của trang này cần phải có sự đồng
ư của dịch giả (duyennguyen67@hotmail.com
)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com