"Mạnh dạn mà làm"

Nguyên tác "Yaritai koto wo yare" - やりたいことをやれ
của Honda So-ichiro - 本田宗一郎

Chương 2 :  Làm việc hợp với sở trường

 

* Thi thố được tài năng * Tính khoa học trong hội họa * Thế hệ trẻ mới đáng kính trọng * Cái sướng sau khi khắc phục được cái khổ * Về một đệ tử của ông Thích Ca * Tay tôi có thể phân biệt được micron * Cái duyên gặp được anh Fujisawa Takeo * Cuốn sách dạy đời * Khi phải lo chối chết * Đừng đúc tượng sau khi tôi chết * Quan niệm lệch lạc về lao động * Sáng kiến mới tạo ra nhu cầu mới

* Phải nhờ đến sinh lực của tuổi trẻ * Phải tạo dựng kỹ thuật độc đáo * Nếu nhận con vào làm thì.... * Linh hồn trong tiếng Nhật * Tôi xụp lạy xin lỗi công đoàn * Kỹ thuật và nghệ thuật * Giận vì bị thất bại * Hãy đem tấm lòng học cái hay của người * Nguồn gốc của mọi tệ hại * Con mắt thật và con mắt của máy chụp hình * Cóc cần bằng cấp * Biến kinh nghiệm thành giá trị hữu ích

 

Thi thố được tài năng Làm việc mà thi thố được tài năng của mình là người sung sướng nhất đời. Do đó tôi thường khuyên lớp trẻ nên tìm việc hợp với sở trường. Người làm cao trong hãng phải biết cấp dưới giỏi về cái gì để đặt họ vào đúng chỗ, như thế mới gọi là có tài kinh doanh. Còn cấp dưới thì không nên “giấu tài”, phải nói cho cấp trên biết sở trường của mình. Theo tôi đó điều đương nhiên, có như thế thì làm việc mới thấy hứng. Do đó phải gấp rút nhận thức được mình giỏi cái gì, nếu không biết thì hoặc là hỏi ý kiến của cha mẹ hay của thầy hoặc kiếm cách dự thi kiểm tra năng khiếu nghề nghiệp.  Tính khoa học trong hội họa Có lần tôi đi xem tranh, thấy có bức tranh đề tên Mùa Xuân trên đất Bắc nhưng không làm sao tôi cảm được vì tranh vẽ không thực. Rừng núi miền Bắc có tuyết, cây cối hồi còn non bị tuyết phủ đè rạp xuống, sau đó cao lên thường bị cong. Cây cối trong bức tranh này hoàn toàn không mang vẻ ấy của đất Bắc, cái vẻ không như cây cối mọc thẳng của vùng không có tuyết. Vì lý do đó, tôi cho rằng đôi khi mấy ông hoạ sĩ chuyên nghiệp cũng vẽ tranh một cách tùy tiện. Dù là nghệ thuật hội hoạ cũng nên có con mắt khoa học, phải có cái nhìn cho đúng. Thế hệ trẻ mới đáng kính trọng Người lớn hay lên mặt la: “Bọn nhỏ bây giờ…” nhưng có thực là thế hệ trẻ ngày nay tệ đến đỗi để bị chê “Bọn nhỏ bây giờ…” hay không?. Tôi xin được nói quá lời một chút rằng từ ngày xưa thế hệ trẻ nào cũng bị chê: “Bọn nhỏ bây giờ…” Hồi trẻ tôi cũng bị chê như vậy, động một tí là bị la liền: “Tụi trẻ gần đây…” thế này thế nọ. Nhưng chẳng phải là chính bọn trẻ bị chê bai đó đã tạo dựng nên thời đại chế được ô-tô, lái được phi cơ, phi thuyền đi đến tận mặt trăng đó hay sao? Theo tôi ở bất cứ thời đại nào, lớp trẻ bao giờ cũng siêu hơn thế hệ người lớn. Cái sướng sau khi khắc phục được cái khổ Thời đại bây giờ có những thay đổi cực nhanh, không cho phép ta nghỉ ngơi dù chỉ trong chốc lát. Nếu không dốc toàn lực đưa ra sáng kiến, phân tích nguyên nhân của các thất bại thì sẽ không thể theo kịp đà tiến bộ của thời đại. Nghĩ cho cùng, cái gì trước đây được gọi là thường thức chắc chắn sẽ bị loại bỏ, vì thế phải đem hết trí óc và năng lực ra để làm việc. Có khi cảm thấy khổ cực, tối ngủ không yên. Không phá nổi bức tường trước mặt, đâm ra mang mặc cảm mình là người không xài được. Cuộc đời tôi lập đi lập lại toàn những chuyện như thế. Nhưng khi khổ công khắc phục được trở ngại, tiến được một bước thì không còn gì vui sướng cho bằng. Thành công đó đã tiếp sức cho tôi có thêm nhuệ khí dám thách thức những công trình mới. Về một đệ tử của Phật Thích Ca Khi Phật Thích Ca gần nhập tịch, trong đám đệ tử có một người bỏ đi uống rượu say mèm, nên không thành Phật được. Ngày nay người ta không đặt tượng ông ta ngồi trên bàn thờ mà để ông đứng ở ngoài điện thờ, mặt ông ta đỏ gay vì say rượu. Nhưng dân chúng lại thấy ưa ông, người ta xoa tượng ông. Dân chúng hiểu được tấm lòng nhạy cảm của ông. Người thực sự buồn, lấy rượu giải sầu là chuyện thường tình. Tôi nghĩ trong đám người ùa nhau chạy ngay lại, chắc cũng có nhiều kẻ chỉ làm bộ trung nghĩa mà không thực lòng. Tay tôi có thể phân biệt được micron [[1]] Người ta thường nói, cứ nhìn bàn tay thì biết nghề nghiệp lý lịch người đó. Tôi cho là điều này người ta nói đúng. Tuy không làm được điều gì to tát trong nhiều năm vừa qua nhưng bàn tay tôi đã thay đối rất nhiều. Trường hợp tôi, suốt đời tay mặt lúc nào cũng chà trên mặt phẳng nên đến cả bây giờ, đừng nói chi đến 1 micron, ngay cả nhỏ hơn 1 micron, chỗ nào lồi chỗ nào lõm tôi cũng còn sức phân biệt được. Còn tay trái của tôi là tay phụ không xài được. Độ nhạy của tay mặt của tôi chắc suốt đời nó sẽ vẫn như vậy. Người ta xem tướng tay đoán tương lai, còn tôi, chuyện tương lai thì không dám chắc, chứ cứ cho tôi xem tướng tay thì tôi sẽ nói trúng phóc quá khứ của người đó. Cái duyên gặp được anh Fujisawa Takeo Mới nhìn mặt cậu Fujisawa tôi đã thấy ưng ý ngay: “Cậu này được lắm” Chắc cậu Fujisawa cũng nghĩ về tôi như thế. Không cần một lời, hai người cùng một lúc đã thấy ăn ý với nhau, điều này chứng tỏ là hai đứa tôi có thể bắt cặp được. Trực giác là một khả năng mà nếu không lăn lộn nhiều trong trường đời thì khó có thể có được. Phải nếm đủ mùi đời mới dần dần biết rõ chỗ nào mình mạnh chỗ nào mình yếu, tự nhiên sẽ thấy muốn tìm cái mình không có ở kẻ khác. Khi gặp được người như vậy thì không có lời nào để nói hết được nỗi mừng rỡ. Suốt một năm đầu hễ có thời giờ là hai đứa tôi ngồi đấu chuyện lý tưởng với nhau. “Phải gầy dựng cho hãng được như vầy” Thời gian đó là thời gian thích thú nhất của hai đứa tôi. Cuốn sách dạy đời Cha tôi là người không được đi học. Nhưng khéo tay thì không ai bằng. Về già, cha tôi tự mình xẻ đá tạc bia, tỉ mỉ tự khắc tên mình vào đó, tự đào huyệt, trộn xi-măng xây mộ mình. Đối với tôi, cuộc đời cha tôi chính là một cuốn sách dạy đời vô cùng sâu sắc, không thể chỉ diễn tả qua chuyện khéo tay. Hành động tự khắc bia mình một đằng ngầm dạy tôi về sự nên hoàn kết cuộc đời con người như thế nào? đằng khác ông còn ngầm dạy tôi tinh thần tự lập, phải tự lo lấy việc của mình, việc gì tự làm được thì không nên quấy rầy, nhờ người khác. Đây là một di sản vô cùng to lớn cha tôi đã để lại cho tôi. Khi phải lo chối chết Ai cũng có khả năng rất lớn mà tự mình không biết. Hồi nhỏ tôi rất ghét chạy đua, có thi thể thao là tôi thấy sợ. Vậy mà có một lần tôi đã chạy hết sức nhanh làm mọi người phải ngạc nhiên Có lần tôi lái máy bay, bay thấp thất bại đâm đầu xuống đất. Nếu máy bay cháy thì tôi sẽ bị chết thiêu, nghĩ vậy và không biết làm sao mà tôi mở được cửa máy bay, vọt ra cắm đầu chạy thẳng một mạch, đến bây giờ nếu biểu tôi chạy lại thử xem thì chắc không làm sao tôi chạy nổi. Rõ ràng lần đó tôi đã ba chân bốn cẳng chạy nhanh đến độ làm mọi người ngạc nhiên. Đến lúc phải liều mạng, con người ta phát huy được sức lực to lớn của mình mà lúc thường không ai tưởng tượng nổi. Đừng đúc tượng sau khi tôi chết Chuyện này khá cũ, nhân viên trong hãng cứ muốn đúc tượng cho tôi. Tôi bảo xin miễn, treo hình tôi còn ghét nói chi đến chuyện đúc tượng “Tôi van các ông, sau khi tôi chết đừng có bày đặt chuyện đúc tượng.” Gần đây tôi có đi thăm Koyasan [[2]], thấy có mộ của các ông tướng Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi, Takeda Shingen được những hàng cây tuyết tùng cao sừng sững bao bọc. Điều làm tôi hết sức ngạc nhiên là ở đây có cả mộ của một số công ty Nhật mà ơ kìa, trên bia có khắc tên chủ hãng. Tôi mới vỡ lẽ ra rằng đây là một nét khó coi của công ty Nhật Bản. Quan niệm lệch lạc về lao động Theo kết quả đo lường của tôi, sức lực của con người chỉ bằng khoảng 1/20 mã lực, mà cái sức này phải cho nó nghỉ ngơi, chơi bời thì nó mới chịu làm. Nếu là thứ máy móc kém công suất như vậy thì nó đã bị bỏ làm thép vụn. Cái quan trọng ở sức lực con người là nó đẻ ra được sáng kiến mới. Bỏ hàng trăm triệu ra mua máy móc, mướn hàng ngàn lao động cũng không bằng óc phát minh của một người có tài đẻ ra cách chế tạo mới. Nước ta có tật bắt người ta lao động tay chân cực khổ, coi đó như là cái gương nhẫn nại đáng noi theo. Điều đó gây ra cho chúng ta quan niệm lệch lạc về giá trị lao động, bóp chết sáng kiến muốn truy tìm cách làm việc mới có năng suất cao hơn. Sáng kiến mới tạo ra nhu cầu mới Như trong trường hợp của nhu cầu về thực phẩm, khi nhu cầu lớn đến một số lượng nào đó thì nhu cầu chi phối cung cấp. Nhưng nếu cách mệnh được chế tạo, chế được một loại thực phẩm hoàn toàn mới thì không biết tương quan này sẽ biến đổi ra sao. Tôi thường nghĩ phát minh và phương pháp sản suất mới ngược lại có thể chi phối được nhu cầu. Sau chiến tranh nhu cầu về cây dù nổ ra lớn lắm. Thế là người ta ùa nhau đi chế dù, chẳng mấy chốc ai cũng có dù, nguồn cung cấp trở nên thừa nên một số hãng bắt đầu sạt nghiệp. Sau đó có người chế được cây dù xếp. Thế là nhu cầu dù tưởng đã hết, bây giờ lại bán chạy lại như tôm tươi. Đây là một thí dụ về sáng kiến hay phát minh có khả năng tạo ra nhu cầu mới. Chính nó là một bài học cần suy ngẫm trong cuộc sống, trong nghề nghiệp của mỗi người. Phải nhờ đến sinh lực của tuổi trẻ Theo tôi, thất bại lúc trẻ là những hạt mầm hứa hẹn cho ta gặt hái hoa trái trong tương lai. Giám đốc, chủ hãng mà làm hư việc thì công ty có thể bị sạt nghiệp, còn lớp trẻ dù thất bại cũng không thấm thía vào đâu, hãy an tâm giao công việc cho họ làm. Thời đại này mỗi ngày một tiến nhanh, không được để một kẽ hở nào cho sự sơ hở xen vô dù chỉ trong một giây lát. Lúc nào cũng phải lo tìm ý mới để tiến tới, đồng thời nếu vấp thất bại thì phải tập trung hết năng lực phân tích lý do, nếu không sẽ không tiến nổi. Đây không phải là chuyện dễ, phải trầy da tróc vẩy sử dụng cho hết mọi năng lực. Đó không phải là chuyện tranh thắng bại trong chốt lát mà phải đem hết tim gan ra làm việc. Chịu đựng được đến cực điểm đó thì chỉ có tuổi trẻ mới có thể có đủ sinh lực. Phải tạo dựng kỹ thuật độc đáo Kỹ thuật mà không phản ánh được cá tính của người tạo ra nó thì không có giá trị là bao nhiêu. Kỹ thuật xưa nay của ta là thứ mô phỏng, nhất là hàng hóa chế trong thời chiến toàn là thứ bắt chước nước ngoài như khỉ. Làm y hệt như chụp hình đồ ngoại quốc. Guồng máy quyền lực quốc gia thiếu tư tưởng sâu sắc không cho phép cán bộ kỹ thuật phát huy cá tính để đẻ ra sáng kiến hay cách cải thiện. Các nhà kỹ thuật cũng không dám cãi lại mà chỉ biết cúi đầu làm rập khuôn. Dù có muốn phát huy cá tính, đó cũng không phải là chuyện dễ. Việc người còn trẻ hay người còn non nớt bắt chước trong chặng đầu là điều khó tránh trong quá trình làm việc, nhưng phải ý thức bắt chước chỉ là phương tiện chứ không phải là mục đích. Theo tôi phải tự giác như vậy thì sau này mới phát huy được sáng kiến của mình. Nếu nhận con vào làm thì… Phần đông các nhà kinh doanh đưa con vào hãng làm, thường nói: hãy dần nó không cần nương tay, dù nó là con tôi, nhưng nếu không đáng làm tướng thì cho làm lính cũng được. Tôi nghĩ đó là người ta nói thực chứ không có gì là giả dối. Thế nhưng tôi cho nói như vậy cũng chưa được. Thường tình, làm cha mẹ ai cũng bênh con, đưa con vào hãng, khi nó làm sai thì muốn ai đó đứng ra bênh. Nhân viên ai cũng nghĩ như vậy nên thế nào cũng chiều chuộng, xum xoe. Phán đoán, xét xử mà đưa tình riêng vào hay bắt nhân viên phải mệt óc thì nếu bị lên án là “tệ hại của mấy ông già làm lớn” thì nghĩ cho cùng rõ ràng đây đúng là “tệ hại của tuổi già làm lớn”. Linh hồn trong tiếng Nhật Bên cạnh giỏi “tay nghề” tôi còn có thêm “tài ăn nói”. Hồi nhỏ, ngoài việc giúp chuyện nhà, tôi thường cặp kè với bạn trong xóm đi chơi mãi đến tối mới mò về, rất ít chịu đọc, khả năng đọc sách rất kém. Nhưng sau 15 tuổi tôi đọc khá nhiều. Tôi rất thích tạp chí “Thiếu Niên Nhật Bản” của Tachikawa Bunko, bây giờ nhớ lại những tác phẩm cổ điển như “Chẩm Thảo Tử”, “Đồ Nhiên Thảo”, “Phương Trượng Ký” [[3]], đều là những cuốn sách tôi đã đọc hồi còn trẻ ấy. Âm thanh và nhịp điệu của tiếng Nhật đã gây trong tôi những âm hưởng rất mát lòng. Và trong tiếng nói ấy đã tích luỹ được tinh tuý của con người Nhật Bản qua hàng chục thế kỷ, à thì ra, càng suy nghĩ tôi càng thấy thấm thía đuợc linh hồn tiếng Nhật. Tôi xụp lạy xin lỗi công đoàn Vào những năm cuối thập niên 1940, hãng tôi có lập công đoàn. Hãng đem hết trọi tiền đi mua thiết bị mới, không còn một đồng xu để trả lương cho công nhân. Không thấy được tình thế này là lỗi của riêng tôi. Xin lỗi thì tôi chịu xin, nhưng trả lương thì tiền không có. Vậy mà người ta cứ đòi. Tình hình lúc đó rất căng. Tôi tập họp hết công nhân lại, trình bày đầu đuôi mọi chuyện và tính toán của tôi về tương lai rồi tôi nói thẳng thực tế bây giờ là không có tiền. Xin mọi người tha tội. Bù lại tôi thề là tôi sẽ làm việc cho đến nát xương để lo cho hạnh phúc của mọi người. Đó cũng chính là bổn phận của tôi, người làm chủ hãng. Tôi quỳ xuống chống tay xuống đất rạp đầu lạy mọi người. Và như thế tôi bỗng nghe tiếng mọi người vỗ tay. Kỹ thuật và nghệ thuật Tôi vẫn nghĩ kỹ thuật khác với nghệ thuật, nhưng xét về yếu tố coi việc trung thực với chính mình là điều kiện tối thiểu để đẻ ra một tác phẩm mà không thấy hối hận về sau thì cả hai lại giống nhau. Tôi tin là cái gì tôi cho là vô cùng đẹp thì những người đồng trang lứa với tôi cũng thấy đẹp, mắt hướng về tương lai nhưng sống hết mình với hiện tại, nắm được tâm tình của người cùng thời và cống hiến cho họ: “Đây là thứ mà anh chị muốn có phải không?” Kỹ thuật khác với nghệ thuật, vì kỹ thuật bị trói buộc bởi yếu tố thực dụng và yếu tố kinh tế về giá cả. Nhưng tôi vẫn thường nghĩ dù là chiếc mô-tô hay chiếc ô-tô, đó đều là những sáng tác đầy sáng tạo đáng được chiêm ngưỡng. Giận vì bị thất bại 1% thành công là đúc kết của 99% thất bại, câu này tôi thường viết trên giấy bià cứng để tặng người quen. Vì thế tôi có thể bị hiểu lầm tôi là người rất rộng lượng đối với thất bại của cấp dưới. Sự thật tuyệt đối không phải là như vậy. Nhất là vào thời tôi phải dốc toàn lực, tranh thủ từng giây từng phút một, nếu ngay ở giai đoạn nghiên cứu khai thác mà bị hư thì toi hết mọi việc. Người nào mà làm hư thì dù có viện cớ gì để biện bạch, tôi cũng giận không tha. Thú thật là tôi ghét cay ghét đắng những người làm hỏng việc. Tôi sẵng giọng nạt nộ và có khi giang tay đánh. Nhưng sau khi nguôi cơn giận tôi nhận thức được điều tôi làm là khả ố. Hãy đem tấm lòng học cái hay của người Người tự cho là mình khôn thường không chịu hỏi ý kiến người khác. Có lẽ vì tự cho mình là người trí thức mà đi hỏi người khác thì thấy chạm tự ái. Điều mà họ sợ bị mất mặt nhất là sẽ bị chê chuyện đó mà cũng không biết. Những người chỉ khôn vặt như thế thật đáng thương hại.  Tôi là người nhiều chuyện không biết nên chuyện gì tôi cũng có thể thản nhiên đi hỏi ý kiến người khác. Nhờ đó mà càng ngày tôi càng có thêm nhiều kiến thức. Ngay cả đối với đám nhân viên trẻ tôi cũng thản nhiên hỏi: “Nè, chuyện đó ra làm sao?”. Nếu giữ được thái độ nhũn nhặn trong khi hỏi thì ai cũng cởi mở chia sẻ kiến thức của họ cho mình. Nguồn gốc của mọi tệ hại Theo tôi nguồn gốc của mọi tệ hại nằm ở chỗ con người kỳ thị lẫn nhau. Tôi xin giơ cả hai tay tán đồng ý kiến của Fukuzawa Yukichi [[4]]: “Thượng đế không hề đẻ ra ai trên ai, ai dưới ai." Ngay hồi còn con nít, tôi đã thấy kỳ, tại sao trong nhà lại đặt ra luật lệ định thứ tự ai tắm trước ai tắm sau. Trong con mắt chưa bị vẩn đục của một đứa bé, có biết bao nhiêu chuyện kỳ cục như vậy, khó mà chịu nổi. Khi trở thành người lớn, người ta thường làm lơ, cho cuộc đời là thế đó, nhưng cho đến cả ngày nay tôi vẫn triệt để không chấp nhận sự kỳ thị về chủng tộc, gốc gác gia đình hay bằng cấp. Con mắt thật và con mắt của máy chụp hình Để vẽ tranh đôi khi tôi chụp hình để quan sát, nhờ vậy mà tôi khám phá ra được máy ảnh có nhiều khuyết điểm. Trước hết, lăng kính của máy ảnh chỉ chụp được cảnh vật một cách bằng phẳng. Con mắt của con người có khả năng tập trung vào một điểm muốn nhìn, dù điểm đó ở xa cũng có thể kéo về nhìn, còn máy ảnh chỉ nhìn một cách máy móc theo tỉ lệ khoảng cách không phản ánh được ấn tượng gần xa. Tương phản sáng tối cũng vậy không làm sao cảm nhận được như con mắt của con người. Rốt cuộc, dù đây là cái điã tròn, hay ngoài kia là ngọn núi Phú Sĩ hùng vĩ, máy ảnh không chụp được hình ảnh in trong mắt tôi. Cho đến nay tôi đã xem rất nhiều hình chụp qua carte postal với nhiều chi tiết không thực. Cóc cần bằng cấp Để học lại cho có căn bản tôi xin làm học sinh dự thính của trường Kỹ thuật chuyên khoa Hamamatsu [[5]] (nay là Đại học Shizuoka), nhưng chỉ đi học các môn cần thiết, các môn không cần, tôi không đi mà cũng không chịu dự thi. Tất nhiên tôi bị trường đuổi, ông Hiệu Trưởng gọi tôi lên cho biết: “Mày không được phát bằng.” Tôi trả lời cái phắt: “Bằng cấp tôi không cần cho tôi vé xi-nê thì tôi mừng hơn”. Lúc ấy quả thật tôi nghĩ cầm tấm bằng trong tay không ăn uống gì được, cái vé xi-nê có giá trị hơn vì nó bảo đảm cho tôi được đi xem hát bóng. Sau đó tôi bị ông Hiệu trưởng rầy, nhưng đối với một người đi làm như tôi, tôi chỉ cần những kiến thức thực dụng chứ có cần chi bằng cấp. Biến kinh nghiệm thành giá trị hữu ích Thói đời người lớn thường đem kinh nghiệm của mình ra loè lớp trẻ. Thế nhưng kinh nghiệm có nghiã lý gì đây? Có thể ví chúng như là những thứ để xào nấu cho ra một món ăn có tên là “chân lý”. Có vật liệu ngon chưa chắc nấu được món ăn ngon. Vấn đề nằm trong tài nấu ăn của người đầu bếp, đầu bếp dở thì dù vật liệu có ngon cũng thành món ăn dở. Chuyện ngoài đời cũng vậy, kinh nghiệm không hề đồng nghĩa với giá trị thành đạt. Kinh nghiệm của một người chỉ đáng được trân trọng khi nào bất cứ ai, trong bất cứ trường hợp nào cũng có thể rút ra được một bài bọc hữu ích cho chính mình.  [1] 1 micron = 1/1000 mm [2] Koyasan là trung tâm Phật giáo của phái Shingon do Nhà Sư Kukai (còn được gọi là Đại sư Kobo) sáng lập vào năm 816. Koya là một vùng núi ờ độ cao 1000m trên mặt biển thuộc tỉnh Wakayama, phía nam thành phố Osaka. [3] Chẩm thảo tử (Makura no soshi), Đồ nhiên thảo (Tsurezure-gusa) và Phương trượng ký (Hojoki) là ba bộ tùy bút cổ điển nổi tiếng của Nhật Bản [4] Fukuzawa Yukichi (1835-1901), nhà tư tưởng nổi bật nhất trong thời kỳ Minh Trị duy tân, cũng là người sáng lập ra Đại học Keio. [5] Thành phố lớn nhất tỉnh Shizuoka, cách Tokyo khoảng 150km về phía tây.

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : May 5 2010 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ý của dịch giả (duyennguyen67@hotmail.com )
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com