Xuân xưa nơi phố nhỏ

Khi những chuỗi đèn màu giăng trên các cây dọc theo đường phố đã được gỡ xuống, đêm mau về với cái lạnh buốt da, ở các siêu thị nhộn nhịp của những ngày Tết Tây đã qua là sắp đến Tết Ta, mọi năm giờ này tôi đã chuẩn bị bay về VN  ăn Tết, nhưng P nói là muốn đi cùng với tôi ra Hà Nội một chuyến vào tháng 4, nên tôi quyết định năm nay sẽ ăn Tết AL với bên chồng ở Paris.

Nhiều người bạn cứ hỏi sao tôi thích về VN vào dịp Tết, họ nói Tết ở Saigon buồn chết được, đường phố vắng tanh, hàng họ đều đóng cửa, vật giá đắt đỏ hơn, và còn thêm khoảng lì xì, quà cáp nữa...Có lẻ tâm trạng của họ có khác, còn tôi không về cảm thấy thiêu thiếu... cái không khí gia đình, bà con, bạn hữu, và phố chợ, xóm giềng ...

Saigon, mồng một Tết nằm nghe tiếng chim ríu rít trên cành là biết trời sắp sáng, vọng lại xa xa tiếng chuông chùa của hồi kinh thứ nhất, trong không khí thoảng mùi hương nhang quyện hương hoa nguyệt quế trước sân nhà, chúng tôi dậy sớm chuẩn bị đi lễ ... Buổi sớm Saigon khí trời lành lạnh, như ấm lại bởi những chiếc áo len đủ màu, mọi người dường như không có gì vội vã, cũng không có tiếng động cơ ồn ào, qua khỏi chiếc cầu Công Lý ngang qua chùa Vĩnh Nghiêm mới thấy đông thêm một chút, dọc hai bên đường những đứa trẻ bán nhang đèn, những tờ tử vi lẻ theo từng năm tuổi, những cây kết hoa lài với các chữ viết thư pháp Phúc, Lộc,Thọ màu đỏ .. lẫn lộn giữa những tà áo dài màu sắc tươi mát của các thiếu nữ, thanh nhã của những bà đứng tuổi...Dù vậy, sáng sớm Saigon vẫn không đông như mọi ngày, dường như người Saigon cũng có bao nhiêu đó, người ta nói Saigon là đất tiền đất bạc nên thường ngày muôn phương tụ lại  mưu sinh làm cho nơi đây ồn ào náo nhiệt, ngày đêm vật vã tưởng chừng như không thở được... ngày Tết ai nấy về quê ăn Tết, trả Saigon cho người Saigon, người Saigon không có bao nhiêu hết, đường phố lại êm ả làm tôi nhớ lại những ngày tuổi nhỏ an bình...

Năm ấy tôi còn thắt hai bím tóc trên vai, cậu tôi vẫn gọi là "con hai đuôi", mẹ tôi nói muốn để tóc dài phải làm cho gọn, tôi cũng thich vì mỗi lần mở bím thì tóc tung ra những làn gợn rất tự nhiên.  Trước Tết cả tháng mẹ tôi dẫn chị em tôi đi chọn mua hàng vải ở chợ Saigon, rồi đưa tới tiệm may gần nhà lấy ni may quần áo mới cho mỗi đứa, năm ấy tôi được may chiếc áo dài màu đầu tiên ... Nhà chúng tôi là một trong dãy phố lầu mái ngói độ hơn mươi căn, nghe nói đã xây lâu lắm, từ thời sau 1945, vật liệu còn thiếu nên xây tường trộn cát nhiều hơn ciment, chủ dãy phố còn là chủ hãng đúc lớn phía sau, phần lớn các căn trên lầu là dành cho gia đình nhân viên văn phòng của hãng, vì phía sau hãng đúc còn có một dãy nhà trệt dành cho gia đình thợ thuyền, nên bọn trẻ chúng tôi quen biết với nhau từ hồi còn chạy nhảy cút bắt trốn tìm, từ đánh đũa, đánh đáo,đánh cầu, chơi chung như vậy không phân biệt trai gái giàu nghèo, cho đến khi vào Trung học chúng tôi mới bắt đầu chia thành nhóm...Những căn nhà dưới đất hướng ra mặt tiền đường phần lớn đều kinh doanh mua bán như nhà in, nhà thuốc tây, tiệm bán văn phòng phẩm,dụng cụ cho học sinh,hay phòng mạch bác sĩ, phòng mạch nha sĩ..., còn lại hai căn đầu, hai căn giữa và hai căn cuối phố liền từ dưới đất trên lầu là nhà của chủ hãng và gia đình các con. Những ngôi nhà thoáng nhìn không khác biệt nhau mấy ngoài những màu sơn hai cánh cửa chính và cửa sổ của mỗi căn, những căn phía dưới nhà nào cũng có vòng rào  bằng với thành balcon phía trên lầu, làm lề đường như nhỏ lại còn chừng phân nửa, có lẻ vì ở dưới đất mua bán nên sau những cánh cửa gỗ xếp, nhà nào cũng làm thêm hai cánh cửa sắt kéo mà lâu ngày tạo nên một âm thanh khác biệt mỗi khi đóng hay mở cửa đến đổi chỉ cần nghe thôi cũng biết là tiếng động của nhà nào...

Những ngày cận Tết mới rộn ràng hơn,  nhà nào cũng quét vôi tường sơn cửa lại mới, từ 23 tháng chạp chủ phố cho người đặt trước balcon mỗi nhà một lồng đèn, khi trời sụp tối là mở đèn nên cả góc phố như sáng lên một vẻ ấm áp...Tối nào bọn trẻ cũng tụ nhau ở balcon, mấy anh chị lớn họp lại ở trước balcon nhà T vì nhà đó đông anh em nhất, họ vừa cắn hạt dưa tí tách vừa trò chuyện cười vui như hội. Còn chúng tôi gồm 10 đứa tuổi từ 14 đến 10 tụ lại trước nhà tôi ngắm nhìn người đi qua lại hai bên phố tán dóc phê bình cũng ồn ào không kém, đám nhỏ hơn chạy giỡn thoải mái suốt dãy balcon kéo dài từ đầu đến cuối phố...Những ngày cận Tết về đêm thoáng mát, dưới phố thiên hạ đi lại dập dìu từ chợ đêm ở cuối đường cho tới nửa đêm mới thưa hẳn ...

Mẹ tôi dạy học nên năm nào cha mẹ học trò cũng đi lễ Tết, thường là cặp rượu,trà, cặp bánh chưng, bánh tét,cặp dưa hấu, cặp bưởi, hay hộp bánh kẹo mứt ...tuy vậy hễ sau tối 23 tháng chạp AL cúng  đưa ông Táo về trời, những ngày kế tiếp học trò được nghỉ học ăn Tết, chị em tôi được mẹ dạy làm mứt dừa, mứt dừa dễ làm nhất, ra chợ đặt sẵn chị bán dừa mấy trái dừa vừa rám, nghĩa là không non không già lắm, đi 1 vòng chợ trở lại thì chị đã lấy cơm dừa ra khỏi vỏ và bào mỏng sẵn, đem về chỉ việc đong đường, cắt vài cọng lá dứa trộn vào sên chung với nhau...

Xong làm mứt dừa là mứt rau câu, còn gọi là thạch, tối hôm trước sợi thạch mua về rửa sạch rồi ngâm với nước lạnh có thả một vòng hoa nhài, đó là phần mứt không màu có thoảng mùi hoa, còn màu xanh lá dứa, và màu hồng nhạt lấy maù từ củ dền (betterave) bỏ thêm mùi vanille, đây là cách làm theo xưa của mẹ tôi không cho màu hóa chất, thạch nấu với đường cho tan rồi đổ ra từng mâm vuông để nguội, khi thạch đông sẽ dùng con dao nhỏ có gợn sóng cắt thạch ra từng thanh nhỏ như ngón tay, đem phơi nắng, tùy theo nắng nhiều hay ít, độ hai hay ba nắng khi thanh mứt thạch se khô mặt, bẻ hai ra có một độ dẻo vừa ý là được, thường cứ mỗi lần trở thạch để phơi là chúng tôi ăn thử, thành ra thạch phơi xong thấy có ít đi vì khô lại mà cũng vì hao hớt nữa, nhưng khi được gói đẹp đẻ trong tấm giấy kiếng màu trong, màu xanh, màu hồng lại thấy dôi ra thêm nhiều và bắt mắt..

Chưa hết,  tối hôm ấy mẹ tôi lại đổ đậu xanh ra ngâm, để sáng hôm sau tôi phải dậy sớm để đải vỏ vì hồi ấy đậu được cà bể làm hai thôi chứ chưa được lấy hết phần vỏ xanh, đậu đải sạch vỏ rồi đem nấu chín, xay nhuyễn, lại ngâm nước tẻ nhiều lần, lần sau cùng để vào tấm vải trắng gói lại để trên một cái rỗ thưa trên dằn một tấm thớt lớn cho ráo hết nước, lường đường trộn vào đem sên trên lửa nhỏ đến khô, để nguội viên thành những viên tròn đem phơi nắng, chúng tôi lại được một dịp thử trước khi gói những viên kẹo đậu xanh này bằng những tấm giấy pelure nhiều màu nhàn nhạt...

Sau cùng là mứt quất, còn gọi là trái tắc hay trái hạnh, loại mứt này làm thấy rất nhiều công, nhưng từ hồi nhỏ tôi đã phụ với mẹ những công đoạn nhỏ rồi nên lần lần được giao hẳn luôn, làm loại mứt gì chị em tôi cũng cùng làm, có thêm mấy cô bạn hàng xóm nữa, kiểu vừa làm vừa chơi vừa trò chuyện nên không thấy ngán, chừng tới giai đoạn cuối là ngồi sên mứt thì mấy nhỏ không chịu ngồi yên để coi, chạy chơi mất chỉ còn mình tôi, ngồi một mình canh nồi mứt tới được tôi thầm nghĩ là năm tới sẽ không làm thứ mứt này nữa, vậy đó, mà khi thấy trái quất căng mọng vàng bóng, gói trong tấm giấy kiếng lịch sự nằm giữa các thứ mứt khác ai nhìn cũng khen khéo thì năm sau tôi lại lúc cúc ngồi làm...

Không nói nhưng cũng thành lệ hể tôi làm bánh mứt, em tôi làm dưa kiệu, tỏi, dưa món,dưa giá chắc tại tôi ưa ngọt còn em tôi thích chua ? Cô bạn hàng xóm thì phục chị em tôi lắm nó không nói là tụi tôi khéo mà cho là tụi bây sướng quá được học làm đủ thứ, ở nhà nó không cho nó mó vô việc gì, thì cũng giống như nhỏ út nhà tôi thôi, nhỏ hơn 2 chị lớn gần 10 tuổi, cái gì chị em tôi cũng dành làm hết, nó được ngồi cắt giấy gói, được thử và nếm là giỏi, chỉ ngồi khen làm đẹp, khen ngon là mấy chị vui lắm rồi..

Đến 28, 29 âm lịch mẹ tôi mua thịt, cá, mấy trái dừa chuẩn bị kho và làm bì, dưa đầu heo, nấu nướng các thứ vừa xong là kịp tối, tôi lại theo mẹ đi chợ đêm, hầu như các chợ đều bán hàng đêm 3 ngày trước Tết, lạ, chợ ngày đã đông tấp nập, chợ đêm cũng không thua, nhưng đêm thì các hàng thịt cá đóng cửa, chỉ có các hàng chạp phô của người Tàu chong đèn buôn bán, xung quanh chợ dọc theo vĩa hè, ngoài các bạn hàng rau quả thường ngày mà mấy ngày này gian hàng nào cũng như nở rộng đầy âm ấp, còn có thêm các chủ  nhà vườn ở vùng quê lân cận hay ngoại ô cũng chở hàng tới mở những vựa bán trái cây, chậu hoa chưng ngày Tết, mẹ tôi tìm gian hàng một chị bán hàng quen thuộc quê ở ở Tân An năm nào cũng chỉ bán vào dịp Tết để mua vài cặp bánh tét mặn - chay, hai chậu Vạn Thọ,  Huệ trắng đỏ và Cúc đồng tiền mỗi loại một bó. Kế qua gian hàng trái cây của một bà ở Cai Lậy mua cam sành, quít, xoài, có khi là dưa hấu...Chừng ấy thứ mà khi đi thì thả bộ đến chợ, khi về mẹ tôi phải ngồi xích lô còn tôi xin được về sau lấy cớ đi một vòng ngắm chợ đêm, ấy chỉ là một chợ nhỏ gần nhà mà đối với tôi cũng lạ lẫm và nhiều thú vị lắm...

Sáng sớm 30 âm lịch mẹ tôi đã mua gà về tiềm với các thứ hạt quả hạt sen, bạch quả, táo Tàu, đậu phụng...để lát trưa sẽ cúng cơm rước ông bà, ngoài các món ăn ở nhà làm còn có nem,tré, chả, lạp xưởng, bánh chưng bánh tét...Hôm nay cả nhà tụ lại đông đủ, ba tôi không còn bận những buổi tiệc họp cuối năm nhưng lại xách xe ra chợ hoa Nguyễn Huệ nói là để mua thêm, chị em tôi lại giúp mẹ làm bếp, hai em trai tôi đã được căn dặn là không đi đâu chơi trong ngày này, hai đứa phải đánh bóng lư hương chân đèn, quét dọn nhà cửa, sắp xếp bàn ăn, xong việc cũng phải ở nhà chờ .. sai vặt.

Năm nào mẹ tôi cũng dặn con dâu bà ba cạnh nhà nhân về Thủ Đức thăm nhà cô ấy, mua dùm một gốc hoa mai vì nhà vườn ở đó mai đẹp cánh to và nhiều nụ...Chậu mai cùng vạn thọ được đặt chung với cây Ngọc Lan đã trổ nhiều nụ và mấy cây ớt đầy trái đỏ, sau buổi cơm chiều em trai tôi đem một chiếc bàn con ra để giữa balcon đặt lên chiếc lư hương với hai chân đèn, mẹ tôi cắm sẵn một bình hoa huệ trắng đỏ, bày thêm một đĩa trái cây, một đĩa bánh mứt, 1 quả dừa nguyên vỏ xanh tươi và hai phong pháo đỏ nằm cạnh...tất cả chuẩn bị chờ đón giao thừa, không riêng chỉ nhà tôi, hàng xóm ai ai cũng bày riêng cho nhà mình một bàn cúng thiên tương tợ. Lũ trẻ chúng tôi chạy qua lại lăng xăng các nhà chừng như muốn tranh thủ những giờ trò chuyện cuối trong năm, dưới lòng đường vắng lặng không một bóng người,thỉnh thoảng một chiếc xe vụt qua như muốn vội về kịp đón giao thừa...

Trong cái êm ả của đêm, khi tiếng chuông đồng hồ thánh thót vọng lại điệu quen, khi những tiếng pháo nổ lác đác vang lên đâu đó, những khói hương ở các bàn cúng lần lượt tỏa lan trong đêm quyện cùng hương hoa từ sân các ngôi nhà, rồi thì những chuỗi pháo nổ ròn rã không ngừng giữa một giờ năm cũ qua năm mới đến, và những đợt pháo hoa từ phía bến tàu đựoc bắn lên không nở ra từng đóa muôn màu giữa một vùng đêm đen rộng lớn... Phố phường bổng rộn lên bởi tiếng reo của đám người xem pháo hoa, tiếng pháo nổ tạch đùng vang dội, lẫn tiếng chuyện trò lao xao, tiếng vọng lại của những người đi lễ nhà thờ về với những cành lộc trên tay, đêm cuối năm cũ như hồi sinh một lúc rồi chìm theo những tiếng động lắng xuống...

Buổi sáng đầu năm mặt đường rải đầy xác pháo, trước sân nhà những đóa Mai vàng đã kịp khoe màu cùng Đỗ Quyên, Vạn Thọ, thoảng trong màu sắc mùi hương Ngoc Lan, Nguyệt Quế, từ máy radio của nhà hàng xóm đã phát ra những bài hát mừng Xuân, chúng tôi mặc áo mới mừng tuổi ba mẹ năm mới được nhiều phúc lộc,sống lâu mạnh khỏe ...và được lì xì những tờ tiền mới tinh trong những phong bì màu đỏ...Mồng hai mới đón khách hay xuất hành đi xa, hình như nhà nào cũng vậy, tin rằng mồng một Tết đến nhà sẽ đem cả vận may rủi cho gia chủ, nên ngày đầu năm thường dành đi lễ chùa hay nhà thờ, hoặc xem hội chợ hoa, hay xem đại hội nhạc kịch...Mồng ba chợ bắt đầu nhóm tuy chưa đông đủ, người ta hay mua gà về cúng đưa ông bà, hầu như heo gà là thức ăn chính trong ngày Tết, tôi nhớ không có thức nào có thịt bò, không biết vì chữ bò nên kiêng kỵ hay vì con bò là con vật chính trong nông nghiệp nên quý. Thường các cửa tiệm buôn qua mồng bốn, mồng sáu hoặc ngoài mồng, hay tùy tin theo tử vi mà lấy ngày mở cửa, lúc này các ban hội múa lân có dịp trổ tài biểu diễn để xông đất mở cửa hàng  lấy hên cho các tiệm nên ngày nào dưới phố cũng tùng xèng tiếng trống phèng tiếng reo vui của trẻ nhỏ... đến khi chúng tôi đi học và sinh hoạt phố phường bình thường lại là hết Tết.

Phố nhỏ ấy bây giờ không còn nữa, từ xa không còn thấy những mái nhà ngói đỏ liên tiếp hiện ra giữa khoảng trời xanh mây trắng, hướng về phía nóc nhà thờ khi chiều xuống ngân nga những hồi chuông đổ, nơi đây đã mọc lên những căn nhà nhiều tầng cao thấp lởm chởm lấp mất vùng đêm trăng vằn vặt và những đêm không trăng lấp lánh bọn trẻ chúng tôi chơi trò tìm sao Bắc Đẩu, Ngân Hà... Phố bây giờ đêm không chỉ sáng bằng ngọn đèn đường vàng vọt mà bằng những ánh sáng của bảng quảng cáo các cửa hiệu và khách sạn tỏa muôn màu, phố trở nên mới lạ và những người quen cũ đã phân tán muôn phương không còn ai nữa, gia đình chúng tôi cũng đã dời nhà đi nơi khác, còn tôi hơn 30 năm xa nhà với những mùa Xuân tha hương, dù không là người thích hoài cổ, nhưng mỗi lần về Tết, có dịp đi ngang qua đường xưa, trong làn hơi lành lạnh sáng mồng một, khi hai bên nhà nhà còn đóng cửa, tôi như tìm thấy lại bóng dáng Sàigon của những ngày tuổi nhỏ,có ba mẹ, có anh chị em, bạn bè và những ngày Xuân an bình.

PY( Xuân Đinh Hợi 2007)

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả 
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"