Cách Cứu Vớt Data Khi Máy Computer Bị Hư (update)

Huỳnh Chiếu Ðẳng (huy017@juno.com)

-------------------

Thưa quí bạn,

Bài nầy tôi viết rất đơn sơ chỉ nhằm vào các bằng hữu MTC (Morning Tea Club=Chuyện vui buỏi sáng) nhưng không ngờ được rất nhiều bạn chưa quen biết MTC đọc. Nhiều người gởi email tới hỏi thêm chi tiết. Do vậy tôi xin viết lại cẩn thận hơn, mong rằng nó giúp được cho nhiều bạn đỡ tiếc khi vô tình làm mất hết data trong computer. Nếu quí bạn thấy bài nầy giúp ích được phần nào thì xin cứ tự nhiên gởi cho bạn bè hay post trên các webpage. Xin hai vị chủ bút web page Ánh Dương và bentrehome.net vui lòng update bài nầy giùm.

Ngày nay cái computer được ví như cái thư viện của gia đình. Hình ảnh, bài viết, thơ từ. âm nhạc, movie… thường được chứa lần hồi trong computer. Ða số computer ngày nay được nối vào Internet nên computer cũng là cái thư viện của cả thế giới giúp quí bạn có thể tìm đọc về bất cứ vấn đề gì, có thể xem gần như hầu hết các movie, có thể nghe hầu như gần hết các bản nhạc xưa nay, có thể xem hình ảnh bốn phương chụp ở bất cứ ngỏ ngách nào trên thế giới…. ngay cả quí bạn có thể nhìn được hình ảnh cái nóc nhà của mình hay của bất cứ nhà bạn bè nào. Bài nầy tôi viết dong dài cho quí bạn đọc cho vui, vì cách cứu vớt data chỉ viết vài hàng là hết rồi, mà gần như ai làm cũng được, đâu cần tới chuyên viên.

Ðã nhiều lần tôi nhắc nhở quí bạn về chuyện giữ gìn data, tuy vậy thỉnh thoảng tôi vẫn được các bạn hỏi thăm (trễ) làm sao lấy lại hình chụp kỷ niệm mấy năm nay chứa trong computer vừa tắt thở. Tiếc rằng đa số quí bạn đưa computer cho người quen hay mang ra tiệm sửa rồi mới hỏi. Thưa quí bạn cái computer không có giá trị nhiều, data chứa trong đó mới là quí, là thứ khi mất đi thì không có gì thay thế được. Tôi viết ít hàng nầy là vì quí bạn, mà có khi tôi đụng chạm đến nhiều vị chuyên viên và chủ tiệm computer. Ở phần cuối cùng, tôi xin được trình bày một vài phương cách lưu trữ data lâu dài dành cho con cháu nhiều thế hệ về sau (chắc cũng có người tự hỏi có nên giử lại hay không).

Máy computer quí bạn đang xài bao giờ rồi thì cũng sẽ hư, data chứa trong hard disk rồi thì cũng có ngày tiêu diêu mây ngàn hạc nội. Một sáng đẹp trời nào đó quí bạn mở máy computer lên thấy nó chẳng giống mọi ngày. Có khi không cháy đèn, có khi Windows chẳng “boot” có khi ra lịnh gì nó cũng chẳng nghe… hình ảnh sách vở mới hôm qua còn đó, nay chẳng thấy tâm hơi. Ý nghĩ đầu tiên của quí bạn là máy computer của mình bị “virus” rồi. Oan ôi là oan, mọi chuyện gì xảy ra cho computer cứ đổ bừa lên đầu virus là xong, có khi chủ tiệm computer còn hùa theo nữa. Thưa quí bạn ngày nay virus rất hiếm thấy, muốn tìm một con cũng không ra, trừ khi quí bạn log vô các webpage “lậu” để download software lậu, tìm serial number, tìm “crack”… Ða số computer hư là tại vì nó hư chỉ có vậy thôi, xin đừng cào nhào quí ông chồng hay quí bà vợ vì táy máy tay chân nên mới ra nông nổi. Trời sanh computer là để hư mà.

Quí bạn an tâm 99% data của quí bạn vẫn còn nguyên, mà người làm cho nó mất luôn là các tiệm sửa computer hay là bạn bè “biết computer” sửa giùm cho quí bạn. Tôi không có ý nói là chủ tiệm computer không có khả năng, nhưng hơi thiếu tinh thần của một người thợ (một người thợ già như tôi), thì giờ với họ là tiền bạc, giải quyết nhanh gọn cho xong. Còn các vị “biết computer” thì phần lớn giống như quí vị mách thuốc thường gặp hàng ngày. Các vị nầy gặp ai bị chứng bịnh gì đó liền “làm phước” mách nước như ăn gạo lức muối mè ba tháng, uống xuyên tâm liên vài tuần, uống canh dưỡng sinh, uống nhào nôni là hết bịnh ngay…nhưng những vị nầy khi bị bịnh thì lại chạy tới bác sĩ, cũng vào nhà thương. Quí vị không tin cứ tìm đọc trong webpage dunglac sẽ thấy bà bác sĩ N.T.T. đã trị được tuyệt gốc bịnh ung thư. Ôi loài người sao mà dễ tin như vậy.

Xin trở lại. Ngày xưa hard disk là thứ dễ hư hơn hết, đụng tới là hư, ngày nay hard disk rất bền đa số hư là vì “thợ” computer làm cho nó hư. Ủa mà hard disk là cái gì? Ðó là cái hộp bằng quyển sách cầm tay, là vật ghi nhớ tất cả những gì quí bạn save vào đó. Nó là cái thư viện, khi nó hư giống y như cái thư viện bị cháy hoàn toàn. May là đa số hard disk hư chỉ giống như thư viện bị mất chìa khóa, sách vở còn y nguyên, chỉ không mở cửa trước được để vào xem mà thôi. Trong trường hợp nầy quí bạn hãy làm như tôi, lẻn ra cửa sau mà vào, cửa sau thường bỏ trống.

Xin nhắc lại khi máy computer của quí bạn không hoạt động bình thường, quí bạn không đọc được tài liệu chứa trong đó thì:

1. Việc đầu tiên quí bạn nên làm là “không làm gì cả”, không đem ra tiệm computer, không nhờ người “biết computer” xem giùm (trừ khi quí bạn biết chắc là người đó “rành” về computer).

2. Việc kế là quí bạn mở cái thùng computer ra, nhớ tắt computer trước, không phải vì sợ điện giựt mà vì sợ đụng bậy vào các chỗ nhược làm computer hư thêm, với máy computer các bạn ít có hy vọng bị điện giựt. Tháo lấy cái hard disk ra ngoài. Nó chỉ có hai sợi giây cắm vào thôi, cứ rút giây mở ốc là lấy ra được. Nếu ngại lấy cái máy digital camera chụp vài tấm ảnh để đó trước khi gở giây. Ðọc tới đây có người phản đối tôi liền. Quí bạn nói: tôi là người “i tờ” về computer xin đừng có xúi dại. Nếu không dám tháo cái hard disk, hãy nhờ người quen nào “biết computer” giúp một tay trước mặt quí bạn, nhớ đừng đưa họ mang về nhà.

3. Mang cái hard disk vừa tháo gắn vô cái computer khác đang còn chạy tốt như là cái hard disk thứ hai. Không khó đâu, computer nào cũng có thể gắn tối thiều tới 4 hard disk mà đa số chỉ mới gắn có một hoặc hai cái hard disk mà thôi.

Xin quí bạn xem hình sẽ thấy rõ. Trong hình là loại hard disk PATA (loại rất thông dụng xưa nay). Có hai giây gắn vào hard disk, một giây dẹp (80 sợi) là data cable, và một giây 4 sợi là giây power suply (ghi thêm: giây đen là ground, giây vàng là +12 v, giây đỏ là + 5 v). Với hai mối nối nầy quí bạn không thể nào gắn nhầm, hay

gắn ngược chiều được. Nếu gắn cả hai hard disk trên cùng một data cable thì nhớ chọn cái jump (xem hình) cho hard disk là master, slave. Nếu quí bạn jump ở CS (cable select) thì cái hard disk nằm ở đầu data cable là master, cái nằm giữa giây là slave

Nên lưu ý là ở đây tôi chỉ nói về loại hard disk thông dụng là PATA (còn gọi là IDE, còn một tên khác không chánh thức là Ultra DMA). Riêng loại hard disk SATA (còn gọi là Serial ATA) thì ít người xài hơn nên tôi không nhắc tới.

4. Cũng có thể chạy ra tiệm bán đồ computer (Fry’s, Office Depot, Circuit City, Staples…) mua cái hộp external hard drive, giá chừng $40. Gắn cái hard disk vừa tháo ra vào cái hộp nầy, cứ theo chỉ dẫn trong user guide mà làm. Xong gắn sợi giây USB của hộp vào bất cứ port USB nào của một cái computer đang chạy Windows XP là được. Tới đây chắc có nhiều người thấy bài nầy vô ích cho mình, nhưng tôi tin là đa số quí bạn MTC đọc bài nầy đang thiếu chịu tôi rất nhiều ly cà phê. Khi đụng việc, quí bạn sẽ thấy nó quí hơn một ly cà phê rất nhiều. Nhớ giữ hóa đơn, nếu quí bạn thấy không cần thì cũng có thể trả cái “external hard diskrive box” lại.

5. Khi gắn cái hard disk “hư” vào computer đang chạy Windows XP, tôi tin là 90% quí bạn đọc được cái hard disk nầy, dầu cho gắn trực tiếp hay gắn qua USB. Khi đọc được rồi thì quí bạn copy hết tất cả những gì quí bạn thấy cần giữ lại qua một folder tạm thời trong hard disk của cái computer thứ nhì nầy (như vậy nhanh hơn). Cũng có thể viết hết các files cần giử lại của cái hard disk “hư” vào DVD hay CD (khá chậm). Nhớ đọc lại coi cái files đã viết vào DVD. Có khi quí bạn tưởng là đã ghi vào DVD xong rồi, đến khi cần thì chẳng đọc được. Còn lại 9% quí bạn không đọc được các files trong hard disk hư. Trong trường hợp nầy thì quí bạn right click cái icon của hard disk nầy, xong click propertiesàtools àcheck now (trong error checking). Sau khi check xong, có rất nhiều hy vọng quí bạn đọc được cái hard disk “hư”.

6. Số còn lại, khoảng 1%, là những hard disk hư thật sự. Nó không hiện ra trên cái computer thứ hai. Có nghĩa là cái computer thứ hai không nhận ra được nó. Quí bạn nên lưu ý là cả hai hard disk đều cùng jump ở master hay cùng jump ở slave sẽ không đọc được một cái hay không đọc được cả hai, computer không nhận ra chúng. Nên xem lại coi quí bạn jump d-úng hay không, Hay nhất là cả hai hard disk đều jump ở vị trí CS, hard disk nằm ở đầu giây data cable sẽ là master (thường sẽ là drive C: ). Trường hợp cái computer thứ hai không nhận ra hard disk “hư” thì làm sao nữa? Nếu quả thật data chứa trong đó thật cần, không có không được, thì quí bạn có thể đưa cho các hãng chuyện môn cứu vớt data, tốn từ $5000 trở đi, không bảo đảm, nhưng vẫn lấy tiền. Hoặc đưa cho người có khả năng có kinh nghiệm giúp giùm. Nếu không muốn tốn tiền thì xin gọi tôi, nhớ tránh giờ tôi đang ngủ nghe.

7. Sau khi cứu được data rồi thì làm gì tiếp. Dễ ợt. Ủa bộ bỏ vô thùng rác sao? Ðâu có, tôi đâu phải là tiệm sửa computer mà bày bậy như vậy. Hãy gắn cái hard disk “hư” nầy trở lại cái computer ban đầu. Reinstall lại cái Windows XP là xong, gần như không mất gì cả, cái computer của quí bạn sẽ chạy y như lúc chưa hư. Nhớ là reinstall (repair) Windows XP, chớ không phải replace Windows đâu nghe. Quí bạn có hai đường chọn lựa khi install lại Windows XP, nhớ đọc kỹ. Nếu chọn replace cái Windows thì quí bạn phải install lại hết các software đang có trong hard disk hư, data thường vẫn còn nguyên. Ðừng có theo option format cái hard disk hư, mất hết mọi thứ từ data tới program đã có trước đây. Ðây là cách mà các tiệm computer thường làm vì nó dễ hơn hết, nhanh hơn hết cho tiệm, mà thiệt hại thì giờ của quí bạn nhiều hơn hết để install lại tất cả mọi thứ đã mất (vài tuần lễ mới xong).

8. Nếu quí bạn mua computer ráp sẳn bán nguyên bộ từ E-machine, từ Dell, từ Compaq, từ HP… thì đừng bao giờ dùng cái CD hay DVD mang tên recovery disk (kèm theo trong thùng) trước khi lấy hết data cần thiết ra như chỉ dẫn ở các giai đoạn trên. Nếu yên trí là data đã an toàn rồi thì dùng recovery disk là cách rất hay để computer chạy như xưa, như lúc mới mua về, lúc chưa có data của quí bạn trong đó.

Còn nhiều điều để nói để dặn dò, viết hoài còn hoài, xin tạm dừng lại đây. Tất cả chỉ dẫn trên không khó đâu, chỉ cần quí bạn dạn tay chút xíu thôi, nếu chưa đủ dạn thì nên có người bạn “biết computer” ở bên cạnh. Dĩ nhiên là bài nầy không thể giúp cho quí bạn còn cho là cái màn ảnh monitor display hình ảnh chữ nghĩa là cái computer. Bạn nào tự cứu được data thì xin thiếu chịu tôi một ly cà phê Starbucks nghe.

Cuối cùng xin nhắc nhở quí bạn là copy hết các data của quí bạn vào DVD hay CD (ít bền), vào flash drive (rất bền), vào cái hard disk thứ hai (khá bền), vào memory card của máy chụp hình (rất bền)… hay vào các storage media quí bạn đang có. Nhớ không chứa data vào một storage duy nhất, phải có nhiều bản copy. Phải chứa data trong vài loại media khác nhau, tùy theo tầm quan trọng của data. Khi có một loại storage mới vừa bán ra thị trường thì quí bạn nhớ copy data vào loại mới nầy. Lý do là đồ computer lổi thời nhanh hơn quần áo của quí bà. Ngày nay quí bạn thấy ít còn computer nào gắn floppy drive, dĩa floppy cứng giờ đây gần như hết đọc được vì quá cũ. Một ngày gần đây dĩa CD cũng bị lỗi thời, lý do là sức chứa nhỏ, và không an toàn, dễ hư dễ mất data. Nói là sức chứa của CD nhỏ nhưng quí bạn chớ khi dễ nó, một cái CD chứa nguyên bộ Encyclopedia 24 quyển, (chồng lên nhau cao gần 1 mét) vừa hình vừa chữ vừa âm thanh dễ dàng. Trong các hãng, các company, các nhà băng, khi người thơ ký hay nhân viên ghi data vào (thí dụ quí bạn vừa rút tiền, bỏ tiền vào) thì lập tức data chạy đến nhiều nơi nằm đâu đó rất xa, phòng khi động đất, hỏa hoạn, sóng thần… có xảy ra thì data vừa ghi vẫn còn nguyên vẹn.

Huỳnh Chiếu Ðẳng (viết lần hai 07-Aug-2006)

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

.....

ERCT nhận từ tác giả ngày 10 tháng 8 năm 2006 - lên mạng ngày 11/8/2006