Một bonhomie

Suốt khoảng thời gian đi học ở Nhật, tôi chỉ quen mỗi một người tên Long, tuy nhiên khi nói về anh, tôi vẫn có thói quen thêm vào tên anh một tính từ "mập", như để phân biệt với những người khác. "Anh Long mập", chữ mập ở đây dĩ nhiên có gì đó hàm nghĩa châm chọc về thói thích ăn nhậu của anh,. Bởi vì có thể nói rằng nhân sinh quan của anh ngày ấy, và có lẽ còn đến mãi sau này, vẫn mang dấu ấn khá sâu đậm của một chủ nghĩa ăn nhậu rất Việt Nam, nhưng ngoài đặc điểm ấy ra anh thật đúng là một bonhomie, một người tính tính tình cởi mở, vui vẻ, đàng hoàng. Tôi còn nhớ mãi một lần trong lúc đánh chén anh đã tuyên bố với chúng tôi: "Văn hóa Việt Nam, nếu có một cái gì đáng nói, đó chỉ là cái văn hóa ẩm thực của người mình mà thôi". Tôi cho rằng đây là một nhận xét cực kỳ xác đáng".

Sau đó rời Nhật để đi xa hơn nữa thì tôi lại nghe tin anh hồi hương, để rồi mười mấy năm sau mới gặp lại được nhau trong một hoàn cảnh, một thời dở khóc dở cười. Phải nói rằng tình hình đất nước lúc đó thật ngổn ngang, cuộc đời và tâm sự mọi người cũng chẳng khác. Anh làm trong một nhà máy dệt lớn, đang thường xuyên bị thất nghiệp kỹ thuật. Anh vẫn còn may mắn giữ lại được ngôi nhà to của gia đình để lại ở đường Công lý (Nam kỳ Khởi Nghĩa?). Ước vọng mà cũng là vô vọng lớn của anh lúc đó là làm sao đưa được mấy đứa con đi học nước ngoài. Lúc gặp lại, tôi thấy anh gầy hơn xưa, nhưng vẫn thích ăn nhậu như thưở nào, tuy chỉ ăn nhậu tại nhà trong một tình cảnh khá eo hẹp thời đó. Nhờ đó tôi gặp lại được vài người bạn từ Nhật dạo nào, đa số hầu như đều không thấy tương lai của mình trong một buổi giao thời bạc bẽo, và sau đó có người đã phải ra đi chính thức hoặc đi chui. Mà cái ý muốn hồi hương của tôi trong lần đó hầu như cũng đã bị tiêu tan trong những gặp mặt này. Riêng anh, anh vẫn ở lại và sống được qua cái cơn sóng gió, thăng trầm ghê gớm đó và đã đóng góp được một cái gì dù rất nhỏ mà theo anh thì "không có nghĩa lý gì", vì đáng lẽ nó có thể nhiều hơn biết bao nhiêu!

Có người bảo cái vốn về chất xám, nhân lực, vật chất của nước Việt Nam ở nước ngoài hiện còn rất lớn, chỉ cần Việt Nam đem về sử dụng được một phần nhỏ là cũng sẽ làm nên được bao thay đổi, những kỳ tích. Nhưng nghĩ lại cho kỹ thì ngay cả cái vốn ấy, ngay cả còn tại trong nước, nó cũng đã không được đem ra sử dụng, phát huy một cách họp lý rồi thì còn nói gì đến những tiềm lực ở ngoài xa vạn dặm. Bởi đối với những kẻ đang bằng lòng với hiện tại của họ ở Việt Nam thì những kỳ tích hoặc bất cứ một thay đổi nào đều là những thứ có tính cách "nhậy cảm", đáng nghi ngờ và thậm chí không thể chấp nhận được.

Thời gian, nói như một nhà văn trước khi lìa đời, nó không phải là bạn của chúng ta, nhưng nó vẫn điềm nhiên trôi đi không ngừng nghỉ và chỉ một ít lâu nữa, không còn lâu lắm, thì cái vốn của nước Việt Nam ở nước ngoài kia, rồi cũng sẽ vĩnh viễn mất đi không bao giờ trở lại. Thế hệ của những người khi ra đi đã là người Việt Nam đó, một khi nằm xuống thì đám con cháu của họ sinh ở nước ngoài kia làm sao còn có được nỗi buồn vui sâu đậm cho Việt Nam được nữa, vì con người ta vốn sinh ra và lớn lên ở đâu thì quê hương tất phải ở đó. Đã là người Việt Nam thì chúng ta đều lấy cái việc mất mát đó làm tiếc. Nhưng rồi chẳng qua nó cũng sẽ chỉ là một cơn gió thoảng qua trong lịch sử của một dân tộc lầm than, đau khổ lâu dài mà buồn thay lại không biết nắm lấy cái vận may có thể làm thay đổi vận mệnh của mình.

Những người bạn nào rồi sẽ mãi mãi không còn dịp để ngồi lại với nhau mà uống một ly rượu nồng, nói với nhau vài câu tâm sự lâu nay nằng nặng trong lòng, để rồi khi phải khóc nhau mới lấy làm tiếc nuối. Cứ như thế phải chăng cuối cùng rồi người ra đi trước lại là những kẻ hạnh phúc hơn phải không hả anh Long?

Perth, Australia, 20/02/08

Nguyễn Hồi Thủ