Trang đặc biệt : Nhớ Anh Trần Đ́nh Tưởng

&&&

 

Anh Trần Đ́nh Tưởng,

con người mẫu mực và thủy chung

Chiều hôm nay, ngày 25 tháng 9 năm 2004 lúc 8 giờ tối Melbourne, 7 giờ tối ở Nhật Bản và là 5 giờ chiều ở Việt Nam, có nhiều anh chị quen biết anh Trần Đ́nh Tưởng đă có một phút mặc niệm để nhớ về anh và câu chúc linh hồn anh sớm về nơi an lạc vĩnh cửu.

Trời Tokyo hơi mưa, một cơn mưa nhỏ, như để khóc thương người đi xa.

Bây giờ là 12 giờ khuya, giờ Tokyo, thời gian giữa ngày 25 và ngày 26. Tôi đang ngồi trong pḥng làm việc, vừa nghĩ ngợi về anh Tưởng vừa nh́n quyển luận văn tiến sĩ của anh trong tủ sách của tôi và nhớ lại một thời kỳ đă qua.

Xin chia sẻ những ḍng chữ sau đây cùng các anh chi em, để nhớ lại anh Trần Đ́nh Tưởng.

Tôi và anh Tưởng có t́nh thân rất đặc biệt. Anh học trên tôi hai lớp. Khi c̣n học ở Todai, anh học bên công học bộ, ngành hóa học. Tôi học về ngành thực phẩm dinh dưỡng, bên nông học bộ. Hai ṭa nhà gần nhau, chỉ đi qua cái cầu bắc ngang Nông học bộ và Công học bộ là tới ngay. Anh và tôi hay gặp nhau luôn, chủ yếu là nói về chuyện học và chuyện nghiên cứu.

Anh Tưởng là người rất nghiêm túc trong việc học và đời sống hằng ngày. Nói về chuyện học, chuyện nghiên cứu bao giờ anh cũng nói đầu đuôi gọn ghẻ, và đi vào bản chất của vấn đề. Ngành chuyên môn của tôi cũng là hóa học và hóa sinh học, cho nên nói chuyện với nhau rất dễ cảm thông.

Ngành hóa học thời ấy, những năm 1960 và 1970, thông thường về một phản ứng hóa học: A phản ứng với B sinh ra C,D,E,F…. Nếu người nghiên cứu định dược công thức cấu tạo của các chất sinh ra C,D,E,F …. Sau đó đưa suy luận về cơ cấu của phản ứng là có thể đăng paper, được đánh giá và được công nhận. Tuy nhiên có những chất hóa học sinh ra không bền (unstable) th́ rất khó định công thức cấu tạo và cũng rất khó giải thích về cơ cấu của phản ứng. Trong trường hợp ấy, người ta thường dùng phương pháp chuẩn đoán cơ cấu phản ứng bằng tốc độ phản ứng cùng với suy luận về cơ cấu phản ứng có thể xảy ra, tiếng chuyên môn gọi là Chemical Kinetics. Phưong pháp này rất khó, v́ người nghiên cứu phải có tŕnh độ về vật lư hóa học và phải giỏi toán, để suy nghĩ ra các phương tŕnh cho phản ứng.

Ít người dám lao vào ngành này, bởi v́ khá mạo hiểm, nếu không khéo, sẽ không có kết quả, và có kết quả đi chăng nữa, nếu không khéo biện luận sẽ không được thế giới công nhận, sẽ trở thành trắng tay. Nhưng anh Tưởng lại rất ưa thích phương pháp này, có thể nói say mê th́ đúng hơn. Trên thực tế, anh rất giỏi vật lư hóa học, và giỏi toán. Trong pḥng nghiên cứu của anh, tôi c̣n nhớ giáo sư chỉ đạo của anh là GS Hida, chỉ có một ḿnh anh lao vào phương pháp này, và sau đó có thêm một sinh viên Nhật rất ưu tú cũng theo anh. C̣n tất cả những người khác đi theo phương pháp quyết định công thức cấu tạo.

V́ nghiên cứu vấn đề quá khó, phản ứng Ullman Condensation, một phản ứng rất quan trọng trong hóa học hữu cơ, anh cũng lao đao hơn một năm trời sau đó mới có data mới, để viết luận văn TS của anh, với tựa đề “Mechanism of The Ullman Cendensation Reaction”, và đă tốt nghiệp TS, đúng 3 năm sau cao học, một thời gian rất nhanh cho sinh viên lúc bấy giờ.

Trước mắt tôi hiện nay là cuốn luận văn của anh tặng tôi, đề ngày 15 tháng 6 năm 1972 dày 196 trang đánh máy. Như vậy là cách đây 34 năm.

Về sau này tôi mới được biết rằng thành tích nghiên cứu của anh đóng góp một phần quan trọng trong công tŕnh nghiên cứu của GS Hida. Tôi cũng được biết rằng GS Hida rất quí mến anh và đă đón tiếp anh và chị Ḥa rất niềm nỡ, coi anh như con trai, cách đây trên mười năm khi anh và chị Ḥa trở lại thăm Nhật Bản.

Anh Tưởng học trên tôi 2 năm, khi anh là sinh viên TS năm thứ 3 th́ tôi cũng bắt đầu vào lớp TS năm thứ nhất. Anh thường sang Labo tôi hỏi chuyện nghiên cứu, đề nghị với tôi những phương pháp về Kinetics cho nghiên cứu của tôi.

Biết anh thích vật lư hóa học, khi anh tốt nghiệp TS, tôi có tặng anh một cuốn sách tiếng Anh về ngành ấy, nhưng v́ thời gian trôi qua lâu, hơn 30 năm rồi, tôi cũng không nhớ là đă biếu anh cuốn sách tên ǵ.

Khi tôi may mắn nộp xong luận án của tôi, anh sang chúc mừng và cho tôi một cuốn sách, cũng về vật lư hóa học “Advanced Concepts in Physical Chemistry” của GS E. Kaufman, mà tôi c̣n giữ cho đến ngày nay. Hôm nay, bồi hồi, giỡ lại cuốn sách ấy, chữ anh Tưởng viết tặng tôi c̣n đó, đề ngày 6 tháng 2 năm 1973.

Anh viết: “ …. Thân tặng Ông NV Chuyển nhân dịp hoàn tất luận án. Quyển sách nhỏ này thu tóm những bài giảng mà ông Chuyển đă có dịp nghe … hoặc ở Komaba, hoặc ở Rigakubu …. Mong rằng nó có thể dùng làm tài liệu hoặc để soạn sách hay nghiên cứu. Kư tên : Trần Đ́nh Tưởng”. Tôi bồi hồi nhớ lại ngày anh trao cho tôi quyển sách đúng vào đầu tháng 2, thành phố Tokyo vẫn c̣n ở trong mùa đông lạnh lẽo. Những hàng cây Ginkyo trong sân trường Todai chỉ có thân cây và cành không lá, đứng sừng sững trong cô đơn.

Thật là t́nh cờ, nhà anh Tưởng và nhà tôi ở Sài G̣n cũng rất gần nhau, đi bộ chỉ mất khoảng 5 phút. Và t́nh cờ hơn nữa, cụ thân sinh ra anh, giáo sư Trần Đ́nh Ư, người giáo sư tiếng Pháp rất nhiệt tâm ở trường trung học Chu Văn An lại là thày dạy học của tôi (và có lẽ của nhiều anh em chúng ta, những anh em đă học Chu Văn An khoảng những năm 1960-1970). Và lại t́nh cờ hơn nữa, em ruột của anh Tưởng, cậu Trần Đ́nh Đôn lại là bạn học của tôi. (Anh Đôn hiện nay là bác sĩ y khoa, hành nghề ở San Jose, mà có lẽ nhiều anh chị em ở San Jose biết tiếng. Đôn ơi ! buồn quá ! xin chia buồn với Đôn và gia đ́nh rất nhiều !!!).

Tôi và anh Tưởng cũng chia sẻ với nhau rất nhiều ư nghĩ chung về những vấn đề đất nước. Anh đối với tôi là một người anh, một người bạn và cũng là một người đồng chí hướng. Những ngày anh và tôi, và một số anh em khác nữa có những khó khăn, Thầy Ư thường sang thăm ông cụ tôi (hai cụ cũng gần bằng tuổi nhau, tôi cũng không nhớ ai hơn tuổi ai), hai cụ lại hay tới lui, an ủi lẫn nhau, và lo cho hai cậu con trai ở xa.

Anh Tưởng và tôi quen nhau từ ngày tôi sang Nhật du học vào tháng 4 năm 1963, ở cư xá Chiba. Anh là một người học rất xuất sắc, thi đổ đầu trong các kỳ thi của Ryugakusei. Anh học rất đều, giỏi về nhiều môn: toán, lư, hóa, sinh ngữ …. đặc biệt, tiếng Nhật của anh rất chuẩn, rất chính xác. Không những tiếng Nhật, tiếng Anh, tiếng Pháp cũng rất khá. Có một thời, anh muốn đổi sang học ngành Y, nhưng tiếc rằng thời ấy, sinh viên quốc phí, không được phép đổi ngành.

Ngoài việc học, anh c̣n đọc rất nhiều sách về nhiều vấn đề khác nhau, kế cả tiểu thuyết của Nhật và thế giới. Anh đọc nhiều tiểu thuyết của các nhà văn cổ điển và các nhà văn đương thời. Kiến thức của anh về văn học Việt Nam rất sâu sắc. Trong anh em chúng ta, ít có người được có kiến thức uyên bác như anh.

Anh nói chuyện trước anh em, bạn bè th́ rất hoạt bát. Nhưng trước mặt phụ nữ, th́ hay thẹn thùng và hay lúng túng. Chúng tôi cũng thường trêu anh về điểm này. Đặc điểm của anh là đỏ cả hai tai khi phải nói chuyện với phụ nữ Nhật hoặc các cô Ryugakusei xinh đẹp. Và thấy anh rất lúng túng ra mặt. Cho nên, theo chỗ chúng tôi biết, cho đến khi gặp chị Ḥa, đi đến t́nh yêu và hôn nhân, anh không làm quen với một phụ nữ nào. Có lẽ đúng như anh viết trong quyển luận văn TS anh tặng tôi, sau những câu cảm ơn gia đ́nh cha mẹ, anh có thêm một câu ở ḍng cuối cùng: (tôi viết lại như cách anh đă viết)

Cho

                                                            Ḥa

                                    Người con gái vừa là làn gió nhẹ, vừa là cơn bảo lốc.

Anh viết mấy ḍng này để tặng chị Ḥa trong thời gian hai người yêu nhau, tôi cho rằng anh diễn tả rất đúng tâm t́nh của anh.

Sau khi tốt nghiệp TS ở Công học bộ Todai, anh sang làm việc ở Seisanken, cũng là một cơ sở nghiên cứu của Todai, anh và tôi vẫn gặp nhau luôn. Có mấy lần tôi đến Seisanken để nhờ anh đo ESR spectrum, có một lần hai anh em măi nói chuyện, quên mất là đang đun sôi một ống nghiệm (test tube) cho phản ứng trong nồi nước sôi. Nồi hết nước, ống nghiệm nổ tung. May mà anh Tưởng và tôi không việc ǵ, và hôm ấy, may mắn là chỉ có hai người chúng tôi trong Labo của anh.

Anh Tưởng và tôi cũng đă cùng tổ chức những lớp học chung, có thêm anh Nguyễn Châu chuyên về hóa học tổng hợp, cũng là một người rất giỏi, và một số anh em trẻ khác. Bao giờ anh cũng đi tiên phong trong những vấn đề khó, đặc biệt là khi phải giải thích những phần cơ bản có liên quan đến vật lư hóa học và vật lư.

Chúng tôi cũng đă cùng đến cư xá Kokusai để giúp các anh chị em mới sang Nhật học về hóa học để thi đi trường. Cho đến ngày nay, mỗi lần sang Cali, gặp lại các anh chị em trẻ hơn chúng tôi. Các anh chị vẫn c̣n nhớ về những kỷ niệm ấy, và vẫn nhắc lại những kỷ niệm thân thương của cả một thời xa xưa.  

Kể từ sau ngày anh Tưởng rời Tokyo sang cư trú tại Úc, tôi chỉ gặp lại anh và chị Ḥa có một lần, cách đây hơn mười năm. Hồi ấy tôi sang dự Hội Nghị Khoa Học về Dinh Dưỡng ở Úc (Adelaide), có được gặp lại anh Trần Việt Hùng ở đó) th́ cùng đúng lúc anh Tưởng và chị Ḥa trở về thăm Nhật Bản. Ngày tôi trở lại Tokyo, lại đúng là ngày anh chị rời Tokyo, nghe anh em cho biết về giờ bay của anh chị, tôi vội vă lên thẳng phi trường Narita và gặp lại anh chị ở đó. Anh Tưởng vui vẻ khoe với tôi " ... ḿnh vừa mua cho bà xă một lô bát dĩa Nhật Bản, bà ấy thích đồ gốm Nhật Bản lắm ..."., rồi chúng tôi ngồi nói chuyện, hết chuyện này sang chuyện khác, cho đến lúc anh chị lên máy bay. Nhưng tưởng sẽ được gặp lại, ngờ đâu đây lại là lần gặp gỡ cuối cùng.

Tiếc rằng anh đă ra đi quá sớm. Một người uyên bác như anh mà có dịp dạy hóa học cho các em sinh viên trẻ ở VN th́ hay biết bao nhiêu. Thật là đáng tiếc. Thật là xót xa, một con người mẫu mực, uyên bác, thủy chung với anh em, với bạn bè, đă ra đi ở tuổi 62.

Hôm nay, hồi tưởng lại những ngày cùng sống, cùng học, cùng làm việc với anh, một người bạn, một người trí thức lớn, một người đáng kính.

Vài hàng mạo muội viết về anh, để chia sẻ cùng các anh chị đang rất buồn v́ không c̣n gặp anh được nữa, anh đă sang một thế giới khác.

Bây giờ đă là gần 2 giờ sáng, giờ Tokyo. Tôi cũng không ngờ là ḿnh đă măi mê viết những ḍng không đâu ra đâu liên tiếp trong hai tiếng đồng hồ.

Ngoài trời lại đổ mưa to, như khóc thương ai.

Vĩnh biệt anh Tưởng, cầu chúc anh linh của anh sớm về nơi an lạc.

Tokyo, ngày 26 tháng 9 năm 2004
Nguyễn Văn Chuyển  

Mời bấm vào đây để viết cảm tưởng

…………………..

Cảm tưởng (1)

Hi Chuyển

Cám ơn đă cho xem bài viết của Chuyển.

Bài viết rất thành thực, gây ấn tượng lớn cho người đọc, và cho người đọc được biết thêm nhiều điểm khác nữa về anh Tưởng.

Rất tiếc, một người có nhiều tài, có nhiều khả năng như anh Tưởng, cả về trí thức khoa học và ngôn ngữ học, lại chưa có cơ hội đóng góp vào việc làm giàu hơn nữa cho kho tàng văn hóa của đất nước ta. Tiếc lắm, tiếc lắm. Đây có lẽ cũng là ư tưởng chung của một số anh em, mà nó có thể thể hiện được một cách gián tiếp qua câu hỏi tiếc nuối của anh Ḥe hồi năm 1998: “Sao vẫn chưa thấy anh Tưởng về thăm VN ?”.

Cuộc đời quả là đầy mâu thuẫn, chẳng làm sao biết trước được. Chỉ biết rằng cuộc đời là hữu hạn. Và qua anh Tưởng, anh em chúng ḿnh đánh giá rất cao sự nhiệt t́nh, mà anh Tưởng thường dùng tiếng Nhật “jounetsu” để nói, trong t́nh bằng hữu chân t́nh, ḷng say mê học hỏi, ḷng giúp đỡ người khác để cùng nhau đi lên. Đó là những điểm rất đẹp ḿnh cảm nhận được từ anh Tưởng.

Trong những ngày này, ḿnh chẳng thấy có ǵ vui. Một lần nữa cám ơn Chuyển.

Chúc anh chị em mạnh khoẻ luôn.

Thân,

Lai Văn Khiết