旅立った友人への思い

Quản Phúc Cảnh (Paris)

クアン・フク・カイン（パリ）

 

 

１９７５年以前の日本への元留学生が今年の初めに１人の大先輩と悲しいお別れをしましたが、その深い喪失感を癒すことができずにいた６月中旬、もう１人の友人Nguyen Van Chuyenとも最後のお別れをしなければなりませんでした。

１９６３年、この友人と一緒に来日することになったはずだったのですが、どういうわけか４月のフライトには彼の姿がなく、飛行機に乗っていたのは７人だけでした。結局、彼は約一ヶ月遅れて日本に来ました。来日後は皆千葉学生寮の２階に住みました。そのころの学生寮は新築で、塗りたてのペンキの匂いやベッド、テーブル、イスなどの家具も新品の匂いを漂わせていました。

日本での最初の一年間は、とにかく日本語をひたすら勉強していましたが、時間があるときには皆でよくChuyenさんの部屋で、日本の学生やベトナムの先輩たちがダンスを教えてくれました。彼の部屋には良い音質のステレオがあったので皆で集まっていました。

６０年代の初めのころ、稲毛駅はまだ何もない田舎といったふうの駅でした。千葉県も未開発の場所だったため、時間のある週末には、皆で誘い合って東京に出かけました。そんな時は大概稲毛へ戻るのは深夜遅くで、稲毛駅の直通電車がなくなってしまい、綱沼駅で乗り換え電車を待つことがよくありました。そのためこの駅を「悲しい駅」と呼ぶようになりました。電車を待っている間、二人でよく将来への夢について語りました。まだ学部にも入っていないころに、ベトナムのために、栄養のこと、ベトナム全土至る所に電気を引くこと、すべてのベトナム人に清潔な水を供給すること、目の病気(結膜炎)の撲滅等について夢中に語りました。

１年間の日本語学習を終えて、僕とSinhさん、Phongさん、Khietさんの４人が日本の大学の１年生となりました。彼らは上京して駒場の寮に入ることになりました。ChuyenさんとTuocさんはそのまま残り、さらに１年半勉強してからそれぞれ東京大学と北海道大学に入学しました。

Chuyen さん！あなたの研究や学問の道は、障害がなくて平坦なものでした。それは、あなたに超越した力があったからです。あなたの語り口(表現力)、そしてあなたの人格そのものが道を切り開いたのだと思います。

僕は１９６８年の晩秋に日本を離れ、そして１９８０年、旅行で日本に戻ったとき、あなたと再会できました。そのときに至るまであなたも含めて日本在住の友人とは音信不通でした。あなたは白髪が増えたこと以外は、あまり変わりがなかった。それから、科学会議に出席するためにパリに来た際、僕に会いにきてくれましたよね。その夜、僕は東京ではなかなか入手するのが難しいNem, Banh chung, Cha que をご馳走しましたよね！こういった再会の機会を通して、あなたが酒に非常に強く酔わないこと、それに独特な飲み方をすることを知りました。あなたはどんな酒でも必ずビールと一緒に飲みましたね！

来日年が同じで専攻分野も殆ど同じでも、僕たちはあまり手紙などを交わしませんでした。再び連絡し始めたのはほんの数年前でした。

僕が料理を作ってあなたにご馳走をしたことが２度ほどありました。それぞれ違った場所で、１回目は１９９８年春、広島大学医学部で就業したときのことでした。あなたは出張のついでに会いに来てくれました。その夜、日本の味噌汁の特性、フラボノイド（a flavonoide）, 酸化防止剤（anti oxidant）を含んでいる果物についてやベトナムの若者のために必要な適切な栄養プログラムについて語りました。あの日、家で飲んでいたということもあって、僕は酔いつぶれるまで飲みました。あなたも酔わせようと思ったけど、あなたは飲んでも飲んでも、つねに目がばっちりと開いていましたよね！

２００７年春、僕がStanfordで仕事をしたとき、あなたとほかの３人の友人に２回目のご馳走を作りました。粗末なメニューだったけれど、あなたは美味しいと言ってくれました。それと、その９年前の広島で再会についても思い出話にしてくれました。こういうときの談話では、あなたはいつもBac-toi(伯父―僕)、またはMinh-cau(自分―叔父)で話してくれましたね。でも、２００７年春の再会時、あなたとThanhさんと僕の間、Thay （先生）とふざけながら互いに呼び合っていましたよね。今年８月ベトナムに戻り、実現しようと企画したプログラムで、僕とThanhさんにも声をかけてくれましたが、僕はあなたのようにタフではないから躊躇せざるをえなかった。一度も、誰からも恩恵を得ることなく、ただただ人のために貢献するだけのあなたの真似はとてもできません！あなたは南ベトナムから留学した人の中で、ベトナム国籍を持つ数少ない人です。大学教授という立場のあなたは、８０年代の初めのころ、ベトナムのパスポートで科学国際会議に参加するにあたって、きっとさまざまな困難にあったでしょう。まだ記憶に新しい去年の春のことですが、大学で手掛けた東南アジア大学生向の栄養化学に関するe-learningプログラムについて熱心に説明してくれましたよね！それなのに、今や、あなたは帰らぬ人になってしまいました。

Chuyen さん！これで、これからHoang Sa　(西沙諸島),Truong Sa　(南沙諸島)のことで悩むことも、中国製食品の毒物混入や、伝染病と衛生状態のことを心配することもないですね！それらのことは、Chuyenさんが育てた人たちがバトンを引き継いでくれるに違いありません。

それでは、最後のお別れをさせてください！さようなら、Chuyenさん！ 安らかにお眠りくださいね。

Quản Phúc Cảnh

22-6-2008

 

　　　　　　和訳：小鹿ジェムギーTrần thị Diễm Nghi

 

 

Tưởng nhớ một người bạn ra đi.

Quản Phúc Cảnh (Paris)

 
Đầu năm nay anh em cựu sinh viên du học tại Nhật tiễn đưa một đại sempai, th́ vào trung tuần tháng 6 lại ngậm ngùi thêm trước một chuyến ra đi của một người bạn khác, anh Nguyễn văn Chuyển.

Người bạn mới ra đi là người đồng song, cùng sang Nhật năm 63 với tôi. Không hiểu sao trong chuyến máy bay đi Nhật vào tháng 4 chỉ có 7 người, không có anh Chuyển. Anh sang sau chúng tôi khoảng 1 tháng. Chúng tôi cùng ở lầu hai của cư xá Chiba, mới xây, c̣n thoảng mùi sơn và nồng mùi giường, bàn ghế mới. Cuộc sống của chúng tôi năm đầu tiên là vùi đầu học tiếng Nhật, lúc có chút th́ giờ, bon trẻ chúng tôi thường tụ họp tại pḥng của anh để học nhẩy, do một vài sinh viên Nhật hay mấy anh đi trước chỉ dẫn. Sở dĩ thường tụ tập tại pḥng anh v́ pḥng anh có máy nghe nhạc tốt .

Thuở đầu thập niên 60, ga Inage c̣n là một ga nhà quê, rất sơ sài. Thành phố Chiba lúc đó chưa phát triển, nên chúng tôi khi có chút th́ giờ vào cuối tuần, thỉnh thoảng rủ nhau đi Tokyo, gọi là Thượng kinh. Trở về Inage phần nhiều đă khuya, không có chuyến tầu trực tiếp, phải đổi và chờ tại ga Tsudanuma, chúng tôi gọi là ga buồn. Những lúc chờ tầu như vậy, hai đứa chúng tôi thường nói những chuyện mơ ước trong tương lai. Chúng tôi nói đến vấn đề dinh dưỡng cho một nước VN mai sau, nói đến chuyện dẫn điện về khắp vùng đất nước, đến vấn đề cung cấp nước sạch cho mọi người, không c̣n có cảnh mắt toét… Hai đứa chúng tôi say sưa bàn chuyện, măc dù lúc đó chưa vào học bộ.

Sau một năm học tiếng Nhật, chúng tôi 4 người, anh Vĩnh Sính, Lê Văn Phong, Lại Văn Khiết và tôi lên Tokyo, trú tại cư xá Komaba, vào học ngay năm thứ nhất trường Nhật. Anh Chuyển và anh Lương Tấn Tước c̣n ở lại thêm 1 năm rưỡi nữa, rồi vào trường Todai và Hokkaido. Con đường học hành và nghiên cứu của anh thật thông suốt, không gặp trở ngại, theo tôi một phần lớn nhờ sức làm việc siêu việt, và cũng nhờ tài ăn nói cũng như tư cách của anh.

Rời Nhật vào cuối thu năm 68, tôi bặt tin bạn bè ở Nhật, măi đến giữa thập niên năm 80, tôi mới nối được giây liên lạc với anh trong một chuyến trở về thăm Nhật. Anh vẫn vậy, nhưng tóc đă sớm bạc. Trong một chuyến dự hôi nghị khoa học tại Paris, anh có tới thăm tôi. Tối hôm đó, tôi mời anh ăn nem, bánh chưng, chả quế v́ biết những thứ đó khó kiếm được tại Tokyo. Những lần gặp nhau bù khú như vậy, tôi mới biết anh uống rượu rất giỏi, hầu như tôi chưa thấy anh say bao giờ. Đặc biệt lối uống của anh là dù uống sake hay rượu đỏ, anh bao giờ cũng uống kèm với một ly bia.

Tuy cùng sang một năm, và hầu như cùng một ngành chuyên môn, chúng tôi ít thư từ, riêng chỉ những năm gần đây, chúng tôi mới liên lạc lại với nhau.

Tôi từng làm cơm thết anh hai lần, đều ở hai nơi khác nhau. Mùa xuân năm 98, tôi sang làm việc tại trường Y khoa đại học Hiroshima, nhân dịp anh đi công tác cho trường, ghé thăm tôi một tối. Chúng tôi nói chuyện về đặc tính của món súp Ḿsô Nhật, những trái cây có aflavonoide, anti oxidant, và bàn nhau làm thế nào để có một chương tŕnh dinh dưỡng hợp lư cho thế hệ trẻ tại VN. Hôm đó tôi uống say, v́ cậy uống ngay tại nhà, không phải lấy xe, và định chuốc rượu anh, nhưng anh vẫn uống và tỉnh táo như thường.

Lần thứ hai nấu cơm đăi anh và 3 bạn khác vào mùa xuân năm 2007, khi tôi làm việc tại Stanford. Bữa cơm tuy thanh đạm, nhưng anh vẫn khen ngon, và nhắc lại bữa cơm tôi nấu đăi anh tại Hiroshima vào 9 năm trước. Khi bù khú nói chuyện, anh thường dùng tiếng Bác- tôi, hoặc ḿnh-cậu, và mới đây gặp lại vào mùa xuân năm 2007, chúng tôi thường đùa với nhau dùng chữ thầy, giữa anh, anh Vũ hữu Thành và tôi. Anh có chương tŕnh về làm việc tại VN vào tháng 8 năm nay và ngỏ ư rủ anh Thành và tôi về làm việc. Tôi ngần ngừ, v́ tôi không dấn thân được như anh, một người chỉ cho chứ chưa hề nhận ân huệ của bất kỳ từ ai. Anh có lẽ là một trong ít những sinh viên du học từ miền Nam c̣n giữ quốc tịch VN, mặc dù với chức nghiệp giáo sư đại học, anh gặp nhiều khó khăn trong khi đi dự những hội nghị khoa học quốc tế với hộ chiếu VN vào đầu thập niên 80. Mới mùa xuân năm ngoái, anh c̣n say sưa cho tôi coi chương tŕnh dậy Hóa Học Dinh Dưỡng cho sinh viên Đông Nam Á do anh phụ trách trên web của trường, thế mà nay anh đă ra đi.

Chuyển ơi, thôi nhé. Thế là không c̣n phải day dứt trăn trở về Hoàng Sa, Trường Sa. Từ đây cậu không c̣n phải day dứt về những hoá chất độc trong thực phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc, không c̣n phải lo lắng về vấn đề Vệ sinh dịch Tễ….Những việc đó, chắc chắn sẽ có những người mà Chuyển đă đào tạo, đứng ra đi nốt quăng đường Chuyển đang đi.

Chuyển ơi, thôi vĩnh biệt nhé. Chúc bạn ngủ b́nh an.

Quản Phúc Cảnh

22-6-2008